Ο Πούτιν θέλει το Ντονμπάς, όπως ο Τραμπ τη Γροιλανδία: Το μεγάλο «αγκάθι» στις διαπραγματεύσεις
Γιατί το Ντονμπάς είναι το μοναδικό εμπόδιο στις συνομιλίες Ρωσίας - Ουκρανίας και γιατί ο Πούτιν το διεκδικεί με την ίδια ψυχρή λογική ισχύος που ο Τραμπ βλέπει τη Γροιλανδία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Ουκρανία σπάνια βρίσκονται στην ίδια πλευρά του τραπεζιού. Κι όμως, καθώς οι αντιπροσωπείες των τριών χωρών συναντώνται στο Άμπου Ντάμπι για την πρώτη τριμερή επαφή μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, ένα πράγμα φάνηκε να τους ενώνει: ότι απομένει μόνο ένα ζήτημα ανοιχτό.
Κι αυτό είναι το Ντονμπάς.
«Όλα αφορούν το ανατολικό κομμάτι της χώρας μας. Όλα αφορούν τη γη», είπε ξεκάθαρα ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναφερόμενος στην πάγια απαίτηση της Μόσχας να παραδώσει το Κίεβο τα τμήματα του Ντονμπάς που εξακολουθεί να ελέγχει.
Παρά τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι μια συμφωνία «πλησιάζει», η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή. Ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι η Ουκρανία δεν είναι έτοιμη να παραδώσει εδάφη. Και από την άλλη πλευρά, το Κρεμλίνο έστειλε το ίδιο μήνυμα: καμία υποχώρηση.
«Χωρίς το εδαφικό, δεν υπάρχει λύση»
Μετά τη συνάντησή του με τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ μίλησε χωρίς διπλωματικά φίλτρα. Προειδοποίησε ότι δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμη ειρήνη χωρίς επίλυση του εδαφικού ζητήματος, προσθέτοντας πως η Ρωσία θα συνεχίσει να επιδιώκει τους στόχους της «στο πεδίο της μάχης», αν δεν υπάρξει συμφωνία.
Με απλά λόγια, αν το Ντονμπάς δεν δοθεί στα χαρτιά, η Μόσχα θα προσπαθήσει να το πάρει με τα όπλα.
Τι είναι το Ντονμπάς και γιατί έχει τόση σημασία
Το Ντονμπάς είναι η συλλογική ονομασία για τις ανατολικές ουκρανικές περιφέρειες Ντονέτσκ και Λουχάνσκ. Πρόκειται για μια περιοχή πλούσια σε άνθρακα, ορυκτά και βαριά βιομηχανία - επί δεκαετίες ήταν η βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας.
Χαλυβουργίες, ορυχεία, σιδηρόδρομοι και ποτάμιες οδοί που συνδέονται με τη Θάλασσα του Αζόφ έκαναν το Ντονμπάς κρίσιμο για την οικονομία της χώρας. Παράλληλα, διαθέτει εύφορη αγροτική γη και στρατηγική γεωγραφική θέση.
Ιστορικά, είναι και η πιο «ρωσική» περιοχή της Ουκρανίας, με μεγάλο ρωσόφωνο πληθυσμό - στοιχείο που το Κρεμλίνο αξιοποιεί συστηματικά στο αφήγημά του.
Γιατί το θέλει τόσο πολύ ο Πούτιν
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει κρύψει ποτέ ότι αμφισβητεί το δικαίωμα της Ουκρανίας να υπάρχει ως ανεξάρτητο κράτος. Έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι Ουκρανοί και Ρώσοι αποτελούν μέρος μιας ενιαίας «ιστορικής Ρωσίας», ενώ - χωρίς αποδείξεις - κατηγορεί το Κίεβο για «γενοκτονία» των ρωσόφωνων.
Το Ντονμπάς είναι το ιδανικό έδαφος γι’ αυτό το αφήγημα. Και ήταν εκεί που ξεκίνησε, το 2014, η πρώτη φάση αποσταθεροποίησης της Ουκρανίας.
Από την Κριμαία στο Ντονμπάς: πώς άρχισε ο πόλεμος
Το 2014, η Ρωσία προσάρτησε παράνομα την Κριμαία, έπειτα από μυστική στρατιωτική επιχείρηση με Ρώσους στρατιώτες χωρίς διακριτικά. Την ίδια στιγμή, η Μόσχα άρχισε να στηρίζει ενεργά φιλορώσους αυτονομιστές στο Ντονμπάς.
Οι αυτονομιστές κατέλαβαν τμήματα των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ - μαζί και τις πρωτεύουσές τους - εκμεταλλευόμενοι έναν ανοργάνωτο ουκρανικό στρατό. Η Ρωσία αρνήθηκε ότι είχε στρατεύματα στο έδαφος, όμως ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και Ουκρανία υποστηρίζουν ότι παρείχε όπλα, πληροφορίες, συμβούλους και αξιωματικούς.
Το πιο τραγικό επεισόδιο εκείνης της περιόδου ήταν η κατάρριψη της πτήσης MH17 με ρωσικό πύραυλο Buk, με 298 νεκρούς. Η Μόσχα αρνείται την ευθύνη, αλλά ολλανδικό δικαστήριο καταδίκασε δύο Ρώσους και έναν Ουκρανό αυτονομιστή.
Για σχεδόν οκτώ χρόνια, ένας πόλεμος χαμηλής έντασης κόστισε τη ζωή σε περίπου 14.000 ανθρώπους.
Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Πούτιν αναγνώρισε τις αυτοανακηρυχθείσες «Λαϊκές Δημοκρατίες» Ντονέτσκ και Λουχάνσκ. Τρεις ημέρες μετά, ξεκίνησε η πλήρους κλίμακας εισβολή.
Τι ελέγχει σήμερα η Ρωσία
Παρά την αριθμητική και υλική υπεροχή της, η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να καταλάβει ολόκληρο το Ντονμπάς. Ελέγχει σχεδόν όλο το Λουχάνσκ, αλλά μόνο περίπου το 70% του Ντονέτσκ.
Το υπόλοιπο είναι αυτό που απαιτεί.
Τα 2/3 του εναπομείναντος εδάφους βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο. Το 1/3 είναι μια νεκρή ζώνη, όπου οι μάχες συνεχίζονται.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΝΑΤΟ, η Ρωσία χάνει 20.000 έως 25.000 στρατιώτες κάθε μήνα. Και με τον σημερινό ρυθμό προέλασης, θα χρειαζόταν τουλάχιστον ενάμιση χρόνο για να καταλάβει ό,τι δεν έχει ακόμη.
Τι θα σήμαινε η απώλεια του Ντονμπάς
Ο Ζελένσκι επιμένει ότι οι μόνιμες εδαφικές παραχωρήσεις είναι εκτός συζήτησης. Ακόμη κι αν οι Ουκρανοί ψήφιζαν υπέρ - κάτι που θεωρείται εξαιρετικά απίθανο - μια τέτοια συμφωνία θα ήταν παράνομη βάσει διεθνούς δικαίου.
Το Κίεβο αφήνει μόνο ένα ενδεχόμενο ανοιχτό. Την αναγνώριση της σημερινής κατάστασης στο έδαφος στο πλαίσιο εκεχειρίας, ώστε να σταματήσει η αιματοχυσία.
Όμως η πλήρης απώλεια του Ντονμπάς θα άφηνε την Ουκρανία εκτεθειμένη. Η περιοχή αποτελεί τη «ζώνη-φρούριο» της ανατολικής άμυνας. Αν χαθεί, ο δρόμος προς την υπόλοιπη ανατολική Ουκρανία ανοίγει.
Η ζωή υπό ρωσική κατοχή
Διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκθέσεις του ΟΗΕ και μαρτυρίες κατοίκων στο CNN, μιλούν για αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια, εξαφανίσεις, σεξουαλική βία και πλήρη καταστολή πολιτικών δικαιωμάτων.
Ουκρανοί που ζουν υπό κατοχή καταγγέλλουν ότι εξαναγκάζονται να πάρουν ρωσικά διαβατήρια, ότι τα παιδιά τους υφίστανται ιδεολογική κατήχηση και ότι κάθε αντίσταση τιμωρείται με βία.
Όπως ο Τραμπ τη Γροιλανδία
Όταν ο Τραμπ μιλούσε για τη Γροιλανδία, πολλοί γέλασαν. Όμως η λογική ήταν ίδια: γη ίσον ισχύς.
Στο Ντονμπάς, αυτή η λογική εφαρμόζεται με πόλεμο.
Και όσο η γη παραμένει το απόλυτο διακύβευμα, η ειρήνη θα παραμένει εύθραυστη.
