Στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, ο κεραυνός ήταν το όπλο των θεών. Ο Δίας για τους Έλληνες και ο Γιούπιτερ για τους Ρωμαίους τιμωρούσαν με αστραπές όποιον προκαλούσε την οργή τους. Ο ποιητής Ησίοδος, γύρω στο 700 π.Χ., περιέγραφε τον Δία να εκτοξεύει κεραυνούς σε θεούς και ανθρώπους, όπως στον μυθικό βασιλιά Σαλμωνέα, για να τον τιμωρήσει που ισχυρίστηκε ότι ήταν θεός. Ακόμα και τα αγάλματα που διασώθηκαν δείχνουν τον Δία να κρατά κεραυνό, σύμβολο δύναμης και εξουσίας.

Οι Ρωμαίοι επίσης έβλεπαν τους κεραυνούς ως σημάδια θείας παρέμβασης. Ο πατέρας του στρατηγού Πομπήιου, κατά μια εκδοχή, σκοτώθηκε από κεραυνό το 87 π.Χ., κατά τη διάρκεια εμφυλίου πολέμου. Για πολλούς, ήταν θεία δίκη. Αργότερα, ο αυτοκράτορας Αδριανός, το 125 μ.Χ., παρακολούθησε την ανατολή από το Κάσιο όρος, στη σημερινή Συρία, και θυσίασε στον Δία· ένας κεραυνός σκότωσε τον συνοδό και το θυσιαζόμενο ζώο. Αντίθετα, ο αυτοκράτορας Κάρος, το 283 μ.Χ., σκοτώθηκε από κεραυνό σε εκστρατεία κατά των Περσών, με την αρχαία αφήγηση να επισημαίνει πως υπερέβη τα όρια των θεών.

Οι κεραυνοί δεν ήταν μόνο τιμωρία· μερικές φορές λειτουργούσαν και ως βοήθεια. Ο Μάρκος Αυρήλιος, κατά τις εκστρατείες του το 160 μ.Χ., είδε κεραυνούς να κατατροπώνουν τον εχθρό. Ο ιστορικός Ευσέβιος αναφέρει ότι η λεγεώνα του, από τότε, ονομάστηκε Fulminata, η λεγεώνα του κεραυνού. Στη Ρώμη, τα σημεία όπου χτυπούσε κεραυνός αντιμετωπίζονταν με σύνθετα τελετουργικά, ο χώρος καθαριζόταν και απαγορευόταν η πρόσβαση, ενώ ακόμα και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος συνέχισε αυτά τα έθιμα το 320 μ.Χ.

Garth Manthe/Unsplash
Garth Manthe/Unsplash

Όμως δεν πίστευαν όλοι στην οργή των θεών. Στην κωμωδία «Νεφέλες» του Αριστοφάνη, ο Σωκράτης δηλώνει κατά τη διάρκεια καταιγίδας: «Αυτός δεν είναι ο Δίας εκεί πάνω· είναι ένας στροβιλισμός αέρα». Ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας, τον 1ο αιώνα μ.Χ., εξηγούσε ότι οι κεραυνοί προκαλούνται από σύννεφα που συγκρούονται, χωρίς να χρειάζεται η θεία παρέμβαση.

Η πίστη στη θεϊκή προέλευση του κεραυνού δεν ήταν αποκλειστική στη Μεσόγειο. Στον ζωροαστρισμό, οι κεραυνοί θεωρούνταν τα ταχύτερα από 16 είδη φωτιάς και συνδέονταν με τον θεό Αχούρα Μάζδα. Στους αυτόχθονες της Αυστραλίας, ο Namarrkon, πνεύμα των προγόνων, χρησιμοποιούσε κεραυνούς και βροντές σαν όπλα. 

Σήμερα, το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ εκτιμά ότι περίπου 40 εκατομμύρια κεραυνοί χτυπούν το έδαφος κάθε χρόνο, όμως οι πιθανότητες να χτυπηθεί κάποιος είναι λιγότερο από μία στο εκατομμύριο.

Οι καιροί άλλαξαν, οι θεοί έχουν φύγει από τη μυθολογία μας, αλλά η αστραπή εξακολουθεί να προκαλεί δέος. Ο κεραυνός δεν είναι πια όπλο των θεών· παραμένει όμως μια υπενθύμιση της δύναμης της φύσης και του μυστηρίου που πάντα συναρπάζει τον άνθρωπο.