Οι ψυχικές διαταραχές έχουν κοινή αιτία - Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Cell αλλάζει όσα γνωρίζαμε για τις ψυχικές παθήσεις, δείχνοντας ότι οκτώ διαφορετικές διαταραχές μπορεί να έχουν κοινή γενετική βάση. Οι επιστήμονες εντόπισαν συγκεκριμένες παραλλαγές γονιδίων που λειτουργούν σε διάφορα στάδια ανάπτυξης του εγκεφάλου, επηρεάζοντας πιθανώς τη συμπεριφορά και τα συναισθήματα σε βάθος χρόνου.

Οι κοινές γενετικές ρίζες που συνδέουν διαφορετικές διαταραχές

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας διαπίστωσε ότι πολλές από αυτές τις γονιδιακές παραλλαγές παραμένουν ενεργές για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ίσως καθορίζοντας κρίσιμες φάσεις της εγκεφαλικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μελλοντικούς στόχους για θεραπείες που δεν θα επικεντρώνονται σε μία μόνο διαταραχή, αλλά θα αντιμετωπίζουν πολλές ταυτόχρονα.

Όπως εξηγούν οι ερευνητές οι πρωτεΐνες που παράγονται από αυτά τα γονίδια συνδέονται στενά μεταξύ τους· μια αλλαγή σε μία από αυτές μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρο το δίκτυο του εγκεφάλου. Με απλά λόγια, μια μικρή γενετική μεταβολή μπορεί να έχει πολλαπλές ψυχολογικές εκδηλώσεις, κάτι που εξηγεί γιατί διαφορετικές ψυχικές παθήσεις συχνά συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο ή μέσα στην ίδια οικογένεια.

Ήδη από το 2019, μια διεθνής ομάδα ερευνητών είχε εντοπίσει 109 γονίδια που σχετίζονται με οκτώ ψυχικές διαταραχές: τον αυτισμό, τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), τη σχιζοφρένεια, τη διπολική διαταραχή, την κατάθλιψη, το σύνδρομο Τουρέτ, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και την ανορεξία. Αυτές οι κοινές γενετικές ρίζες θα μπορούσαν να εξηγήσουν γιατί, για παράδειγμα, το 70% των ατόμων με αυτισμό έχουν και ΔΕΠΥ ή γιατί τέτοιες παθήσεις εμφανίζονται συχνά σε συγγενείς πρώτου βαθμού.

Για να κατανοήσουν καλύτερα τις ομοιότητες και τις διαφορές, οι ερευνητές συνέκριναν τα κοινά γονίδια με εκείνα που είναι μοναδικά για κάθε διαταραχή. Χρησιμοποιώντας σχεδόν 18.000 γενετικές παραλλαγές, παρακολούθησαν πώς επηρεάζουν τα κύτταρα που εξελίσσονται σε νευρώνες. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ταυτοποίησαν 683 παραλλαγές που μεταβάλλουν τη ρύθμιση των γονιδίων και συνέχισαν τη μελέτη τους σε αναπτυσσόμενους εγκεφάλους ποντικιών, για να παρατηρήσουν τη συμπεριφορά τους σε πραγματικό βιολογικό περιβάλλον.

Πώς τα «πλειοτροπικά» γονίδια δρουν σε όλο τον εγκέφαλο

Οι παραλλαγές που επηρεάζουν πολλές διαφορετικές λειτουργίες — γνωστές ως «πλειοτροπικές» — αποδείχθηκαν πολύ πιο δραστήριες από εκείνες που σχετίζονται αποκλειστικά με μία μόνο πάθηση. Συμμετείχαν σε περισσότερες αλληλεπιδράσεις πρωτεϊνών και παρέμεναν ενεργές σε μεγαλύτερο εύρος κυτταρικών τύπων του εγκεφάλου. Αυτό δείχνει ότι ένα κοινό γενετικό “κλειδί” μπορεί να ανοίγει πολλές «πόρτες» ταυτόχρονα, προκαλώντας διαφορετικά ψυχικά συμπτώματα ανάλογα με τον οργανισμό και το περιβάλλον.

Η πλειοτροπία θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα πρόβλημα, καθώς περιέπλεκε την ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ερευνητές, η κατανόηση των κοινών αυτών μηχανισμών μπορεί να οδηγήσει σε μια εντελώς νέα εποχή θεραπειών. Αν οι επιστήμονες μπορέσουν να στοχεύσουν τα γονίδια που ευθύνονται για πολλές παθήσεις μαζί, ίσως καταστεί εφικτή η ανάπτυξη ενιαίων θεραπειών που να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τη ρίζα του προβλήματος.