Όσοι επιδίδονται σε βίαιες πράξεις έχουν χαμηλότερη νοημοσύνη, σύμφωνα με μελέτη
Η νοημοσύνη επηρεάζει τη δυνατότητα επίλυσης συγκρούσεων και την εκδήλωση θυμού.
Νέα επιστημονική ανασκόπηση δείχνει ότι τα άτομα που επιδίδονται σε ακραία και παράλογη βία τείνουν να έχουν χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης σε σχέση με όσους δεν είναι βίαιοι. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η χαμηλότερη νοημοσύνη δεν προκαλεί τη βία από μόνη της, αλλά μπορεί να δυσκολεύει την ειρηνική επίλυση συγκρούσεων, καθιστώντας τα άτομα πιο ευάλωτα σε παρορμητικές εκρήξεις. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Intelligence και αποτελεί τη μεγαλύτερη προσπάθεια μέχρι σήμερα να εξεταστεί η σχέση IQ και επιθετικής συμπεριφοράς.
Η σχέση νοημοσύνης και επιθετικότητας
Όπως αναφέρεται στο PsyPost, για δεκαετίες επιστήμονες από διάφορους τομείς προσπαθούν να κατανοήσουν τους παράγοντες που οδηγούν σε βία. Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει μια γενική σύνδεση μεταξύ χαμηλών γνωστικών ικανοτήτων και παραβατικής συμπεριφοράς, αλλά η σχέση ειδικά με βίαιες πράξεις εναντίον άλλων ανθρώπων ήταν λιγότερο σαφής. Αυτό το κενό γνώσης ώθησε την ερευνητική ομάδα να εξετάσει πιο προσεκτικά συγκεκριμένους τύπους επιθετικότητας και τον ρόλο της νοημοσύνης σε αυτούς.
Σκοπός των ερευνητών ήταν να διαπιστώσουν αν όσοι διαπράττουν βίαιες πράξεις παρουσιάζουν συστηματικά χαμηλότερο IQ σε σχέση με όσους δεν είναι βίαιοι, καθώς και να εξετάσουν διαφορετικές πτυχές της νοημοσύνης, όπως τις λεκτικές δεξιότητες και τη μη λεκτική επίλυση προβλημάτων. Όπως εξήγησαν οι ερευνητές, ο στόχος ήταν να αποσαφηνιστεί αν η βία είναι αποτέλεσμα χαμηλής νοημοσύνης ή αν η σχέση είναι τυχαία.
Τι δείχνουν οι αριθμοί – συγκριτική ανάλυση IQ και βίας
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, συλλέγοντας δεδομένα από όλες τις προηγούμενες σχετικές μελέτες. Από πάνω από 5.000 αρχικά άρθρα, επιλέχθηκαν τελικά 131 που πληρούσαν αυστηρά κριτήρια. Η ανάλυση έγινε σε δύο επίπεδα: πρώτον, συγκρίθηκαν οι βαθμοί IQ 1.860 βίαιων ατόμων με 3.888 μη βίαιους, και δεύτερον, εξετάστηκε η σχέση IQ και επιθετικής συμπεριφοράς σε ένα συνολικό δείγμα 33.118 συμμετεχόντων.
Η νοημοσύνη μετρήθηκε μέσω IQ, καθώς και μέσω λεκτικών και μη λεκτικών τεστ. Οι λεκτικές δεξιότητες συνδέονται με την ικανότητα επικοινωνίας, ενώ οι μη λεκτικές με την επίλυση προβλημάτων και την αφηρημένη σκέψη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα βίαια άτομα σημείωναν χαμηλότερους βαθμούς σε όλες τις κατηγορίες, με μεγαλύτερη διαφορά όταν υπήρχε διάγνωση ψυχικής ή προσωπικότητας διαταραχής. Παράγοντες διαφοροποίησης δεν ήταν το φύλο ή η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, γεγονός που ενίσχυσε τη σταθερότητα της σχέσης.
Η ανάλυση αποκάλυψε μια σαφή αρνητική συσχέτιση μεταξύ νοημοσύνης και βίας: όσο χαμηλότερος ο δείκτης IQ, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα παρορμητικής βίαιης συμπεριφοράς. Η συσχέτιση ήταν πιο ισχυρή σε περιπτώσεις «αντιδραστικής βίας», δηλαδή παρορμητικών εκρήξεων θυμού σε απάντηση σε εκνευρισμό ή αίσθηση απειλής, σε αντίθεση με τη «προβλεπόμενη» βία, που είναι σχεδιασμένη και υπολογισμένη.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η χαμηλότερη νοημοσύνη περιορίζει τις γνωστικές δεξιότητες που βοηθούν στη διαχείριση του άγχους και την επίλυση συγκρούσεων με μη βίαιο τρόπο. Χωρίς αυτά τα εργαλεία, τα άτομα δυσκολεύονται να επεξεργαστούν την απογοήτευση, με συνέπεια να αυξάνεται η πιθανότητα παρορμητικής επιθετικότητας. Όπως τόνισε ο Romero-Martínez, ο χαμηλός IQ δεν προκαλεί τη βία, αλλά λειτουργεί ως «καταλύτης» που διευκολύνει την εκδήλωσή της.
Πρακτικές εφαρμογές – Πώς η γνώση μεταφράζεται σε προγράμματα επανένταξης
Τα ευρήματα έχουν πρακτική σημασία: δεν επιδιώκουν τον στιγματισμό, αλλά τον καθορισμό των γνωστικών αναγκών όσων ατόμων καταφεύγουν στη βία. Σ’ αυτό το πλαίσιο, προτείνεται η δημιουργία εξατομικευμένων προγραμμάτων επανένταξης που ενισχύουν τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και επικοινωνίας, μειώνοντας την τάση για παρορμητικές επιθέσεις. Απώτερος στόχος είναι η μετατροπή αυτής της γνώσης σε πρακτικά εργαλεία και πολιτικές που θα βοηθήσουν στην πρόληψη της βίας, προσφέροντας ασφαλέστερες συνθήκες για όλους.
