Πες μου τι κρασί πίνεις να σου πω ποιος είσαι - Τι λέει το κρασί για την προσωπικότητά σου

Η επιλογή ενός «βαριού» κόκκινου κρασιού αντί για ένα ελαφρύ λευκό ίσως να μην είναι απλώς θέμα γεύσης. Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality, ο βαθμός αλκοόλ στο κρασί που προτιμά κάποιος φαίνεται να συνδέεται με βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. Με άλλα λόγια, η περιεκτικότητα σε αλκοόλ –και όχι μόνο το άρωμα ή η ποικιλία– μπορεί να «προδίδει» στοιχεία για το πώς σκεφτόμαστε, κοινωνικοποιούμαστε και διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες το μοντέλο ανάλυσης της προσωπικότητας Big Five , το οποίο περιλαμβάνει τη δεκτικότητα στις εμπειρίες (openness), την ευσυνειδησία (conscientiousness), την εξωστρέφεια (extraversion), τη συγκαταβατικότητα (agreeableness) και τον νευρωτισμό (neuroticism). Το πλαίσιο αυτό βοηθά στην κατανόηση σταθερών μοτίβων συμπεριφοράς. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες έρευνες συνέδεαν αυτά τα χαρακτηριστικά με γενικές καταναλωτικές επιλογές. Η νέα μελέτη, όμως, επιχείρησε κάτι πιο συγκεκριμένο: να δει αν η προσωπικότητα επηρεάζει την προτίμηση σε ένα τεχνικό χαρακτηριστικό, όπως ο αλκοολικός βαθμός του κρασιού.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο Xi Wang από το Beijing Normal–Hong Kong Baptist University. Η ομάδα του δεν περιορίστηκε σε δημογραφικά στοιχεία, όπως ηλικία ή φύλο. Αντίθετα, στράφηκε στη γλώσσα των ίδιων των καταναλωτών. Συγκεντρώθηκαν 9.917 διαδικτυακές κριτικές από μεγάλο ηλεκτρονικό κατάστημα κρασιών, καλύπτοντας σχεδόν δέκα χρόνια αγορών. Για κάθε κριτική υπήρχαν διαθέσιμα τόσο το κείμενο όσο και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του κρασιού, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού αλκοόλ (ABV).

Πώς «διαβάστηκε» η προσωπικότητα μέσα από τις λέξεις

Για να μετατραπούν τα κείμενα σε ψυχολογικά «πορτρέτα», οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη και συγκεκριμένα εργαλεία επεξεργασίας φυσικής γλώσσας. Βασίστηκαν στο μοντέλο BERT (Bidirectional Encoder Representations from Transformers), το οποίο μπορεί να αναλύει το ύφος και το νόημα της ανθρώπινης γραφής. Το σύστημα «εκπαιδεύτηκε» αρχικά με δεδομένα από το ερευνητικό πρόγραμμα myPersonality project, όπου αναρτήσεις χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχαν συσχετιστεί με επιβεβαιωμένα τεστ προσωπικότητας. Έτσι, το μοντέλο έμαθε να αναγνωρίζει γλωσσικά μοτίβα που αντιστοιχούν σε κάθε χαρακτηριστικό.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Όταν εφαρμόστηκε στις κριτικές κρασιού, προέκυψαν ενδιαφέροντα μοτίβα. Οι καταναλωτές με υψηλή βαθμολογία στη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες έδειχναν σαφή προτίμηση σε κρασιά με υψηλότερο αλκοολικό βαθμό. Τα κρασιά αυτά συνήθως έχουν πιο «γεμάτο» σώμα και έντονη υφή, προσφέροντας σύνθετη αισθητηριακή εμπειρία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα άτομα αυτά αναζητούν την ένταση και την πολυπλοκότητα, στοιχεία που ταιριάζουν με τη γενικότερη τάση τους προς το καινούργιο και το διαφορετικό.

Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και για τα άτομα με υψηλή συνεργατικότητα (agreeableness). Κι αυτοί έτειναν να επιλέγουν κρασιά με περισσότερο αλκοόλ. Ωστόσο, εδώ η εξήγηση φαίνεται να είναι περισσότερο κοινωνική. Τα κρασιά υψηλού αλκοολικού βαθμού συχνά θεωρούνται «πιο ποιοτικά» ή πιο εκλεπτυσμένα. Άτομα που επιδιώκουν την κοινωνική αρμονία ίσως προσαρμόζουν τις επιλογές τους σε αυτό που θεωρείται αποδεκτό ή εντυπωσιακό σε μια παρέα, επιδιώκοντας θετική ανταπόκριση.

Αντίθετα, τα αποτελέσματα για την εξωστρέφεια ήταν αναπάντεχα. Θα περίμενε κανείς ότι οι πιο κοινωνικοί και ενεργητικοί άνθρωποι θα προτιμούσαν δυνατότερα ποτά. Τα δεδομένα έδειξαν το αντίθετο: οι εξωστρεφείς έτειναν να επιλέγουν κρασιά με χαμηλότερο αλκοολικό βαθμό. Η ερμηνεία που προτείνεται είναι πρακτική: όσοι απολαμβάνουν τη συναναστροφή θέλουν να παραμένουν λειτουργικοί και να παρατείνουν τη διάρκεια της κοινωνικής εμπειρίας. Ένα πιο ελαφρύ κρασί επιτρέπει μεγαλύτερη κατανάλωση χωρίς έντονη μέθη.

Ανάλογη ήταν η τάση και για όσους εμφανίζουν υψηλό νευρωτισμό. Τα άτομα αυτά, που χαρακτηρίζονται από αυξημένο άγχος και συναισθηματική ευαισθησία, φαίνεται να προτιμούν κρασιά με χαμηλότερο ποσοστό αλκοόλ. Η κατανάλωση ισχυρότερου αλκοόλ μπορεί να εντείνει την αίσθηση απώλειας ελέγχου ή να επιβαρύνει τη διάθεση. Έτσι, η επιλογή ελαφρύτερων κρασιών ίσως λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοπροστασίας.

Η συνειδητότητα ήταν το μοναδικό χαρακτηριστικό που δεν εμφάνισε στατιστικά σημαντική σχέση με τον αλκοολικό βαθμό. Οι άνθρωποι με υψηλή συνειδητότητα είναι συχνά πειθαρχημένοι και προσεκτικοί με την υγεία τους, κάτι που θα μπορούσε να τους ωθήσει σε χαμηλότερο αλκοόλ. Από την άλλη, δίνουν έμφαση στην ποιότητα και την επίτευξη στόχων, άρα μπορεί να επιλέγουν πιο «δυνατά» και θεωρητικά εκλεπτυσμένα κρασιά. Οι δύο αυτές τάσεις φαίνεται να εξουδετερώνουν η μία την άλλη.

Οι ίδιοι οι επιστήμονες επισημαίνουν τους περιορισμούς της έρευνας. Καταρχάς, τα δεδομένα προέρχονται από άτομα που γράφουν κριτικές στο διαδίκτυο, άρα δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα το σύνολο των καταναλωτών. Επιπλέον, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας προέκυψαν μέσω αλγοριθμικής εκτίμησης και όχι μέσω άμεσων ψυχομετρικών τεστ.  ερευνητές επισημαίνουν περιορισμούς. Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω διερεύνηση, ακόμα και σε άλλα προϊόντα (π.χ. στον καφέ ή στην μπίρα), αλλά και σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, όπου οι κοινωνικοί κανόνες γύρω από το αλκοόλ διαφέρουν.