Παπαφλέσσας: Ελικόπτερα, χιλιάδες κομπάρσοι και ένα γύρισμα που έγραψε ιστορία

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Ο Φιλοποίμην Φίνος υπήρξε κάτι περισσότερο από τον πατριάρχη του ελληνικού κινηματογράφου. Για εκείνον, κάθε ταινία ήταν προσωπική υπόθεση, μια ευκαιρία να αποδώσει τις ιδέες του με σεβασμό στον θεατή, να συνδυάσει την ψυχαγωγία με την τεχνική αρτιότητα και να δημιουργήσει έργα που να αφήνουν εποχή.

Ακόμη και όταν η «χρυσή εποχή» του ελληνικού κινηματογράφου άρχισε να φθίνει, εκείνος δεν λογάριαζε κόστος και δυσκολίες· ήθελε πάντα να δώσει το καλύτερο, ακόμη κι αν χρειαζόταν να επενδύσει υπέρογκα ποσά.

Η συνεργασία με τον Τζέιμς Πάρις

Η ταινία Παπαφλέσσας αποτέλεσε το αποκορύφωμα αυτής της φιλοδοξίας. Ο Φίνος είδε στο βίο του επαναστάτη ήρωα όχι απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια πρόκληση· ένα έργο που απαιτούσε υψηλές προδιαγραφές και πολυπρόσωπο καστ, κάτι που για την εποχή του φάνταζε υπερβολικό.

Για την υλοποίηση της ταινίας συνεργάστηκε με τον Τζέιμς Πάρις, έναν έμπειρο διευθυντή παραγωγής που είχε θητεύσει στη 20th Century Fox και είχε επιστρέψει στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Η παρουσία του Πάρις έδωσε στην παραγωγή έναν αέρα Χόλιγουντ, ενώ θεωρείται ότι χάρη σε εκείνον καθιερώθηκε στην Ελλάδα η έννοια της «υπερπαραγωγής».

Ο Τζέιμς Πάρις είχε ήδη εμπειρία σε ταινίες με αντίστοιχο περιεχόμενο, όπως Η μάχη της Κρήτης, ΟΧΙ και 28η Οκτωβρίου ώρα 5.30, και η συνεργασία του με τον Φίνο στόχευε να φέρει στη μεγάλη οθόνη την ηρωική μορφή του Παπαφλέσσα μέσα από ένα έργο υψηλών απαιτήσεων.

Ο Φίνος, τελειομανής όπως πάντα, επιστράτευσε ειδικούς γερανούς από τη Γαλλία και άλλα υπερσύγχρονα τεχνικά μέσα, επιμένοντας στην τεχνική τελειότητα. Πάρις και Φίνος συγκρούστηκαν πολλές φορές, αφού ο πρώτος ανησυχούσε για τον εκτινασσόμενο προϋπολογισμό, που έφτασε τελικά τα 12 εκατομμύρια δραχμές -ποσό τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής.

Ιστορίες από τα γυρίσματα

Η παραγωγή ήταν πραγματικά επική: το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων έγινε σε εξωτερικούς χώρους, κυρίως στα ιστορικά Αμπελάκια της Λάρισας, ενώ σε ορισμένες σκηνές χρησιμοποιήθηκαν και αρχοντικά της πόλης. Περίπου 3.000 κομπάρσοι στρατολογήθηκαν κυριολεκτικά. Λόγω των σχέσεων του Πάρις με το καθεστώς της Χούντας, παραχωρήθηκαν στρατιώτες από το Γενικό Επιτελείο Στρατού για να γυριστούν οι σκηνές της μάχης.

Η ταινία καλύπτει τα σημαντικότερα γεγονότα της Επανάστασης: από την κήρυξη στο Μοριά και τη νίκη κατά του Δράμαλη στα Δερβενάκια μέχρι τον ηρωικό θάνατο του Παπαφλέσσα στο Μανιάκι το 1825. Τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Ερρίκος Ανδρέου, ο οποίος έπρεπε να διαχειριστεί τόσο την ιστορική πλοκή όσο και ένα καστ γεμάτο αστέρες του ελληνικού κινηματογράφου. Η ερμηνεία του Δημήτρη Παπαμιχαήλ στον ρόλο του Παπαφλέσσα θεωρείται από τις καλύτερες της καριέρας του· αν και κάποιοι τη χαρακτηρίζουν υπερβολική, δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει το πάθος και την αφοσίωσή του στον ρόλο.

Στο πλευρό του Παπαμιχαήλ, ο Αλέκος Αλεξανδράκης ενσάρκωσε τον Κανέλλο Δεληγιάννη, ο Άγγελος Αντωνόπουλος τον Νικόλαο Σκουφά, η νεαρή τότε Κάτια Δανδουλάκη τη Κατερίνα, ο Στέφανος Στρατηγός τον Ιμπραήμ Πασά, ο Λαυρέντης Διανέλλος τον παπά-Γιώργη και ο Χρήστος Πολίτης τον Δημήτριο Υψηλάντη.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ερμηνεύθηκε από τον Δημήτρη Ιωακειμίδη, ενώ οι σκηνογραφία και τα κοστούμια φέρουν την υπογραφή του Διονύση Φωτόπουλου, ο οποίος τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Τη μουσική υπογράφει ο Κώστας Καπνίσης, εμπλουτισμένη με ανατολίτικες επιρροές για να ταιριάζει με το ύφος της ταινίας.

Στο κυνήγι της τέλειας λήψης

Οι ηθοποιοί και το συνεργείο αντιμετώπισαν σκληρές καιρικές συνθήκες, πολύ πρωινά ξυπνήματα και ατέλειωτες ώρες αναμονής για να πετύχουν την τέλεια λήψη. Ο Παπαμιχαήλ μεταφερόταν ακόμη και με ελικόπτερο από το θέατρο για να προλάβει τα γυρίσματα, ενώ η Δανδουλάκη θυμάται τη σκληρή εκπαίδευση πάνω στην υπομονή και την αντοχή, κυρίως υπό την επίβλεψη του Λαυρέντη Διανέλλου, ο οποίος υπήρξε δάσκαλος ήθους και επαγγελματισμού για τους νεότερους.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της παραγωγής ήταν η συμμετοχή του Ισπανού Φερνάντο Σάντσο, ο οποίος κλήθηκε να υποδυθεί δύο ρόλους ταυτόχρονα, τον Δράμαλη και τον Αλή Πασά, προκαλώντας φυσικά χάος στα γυρίσματα και γέλιο στο συνεργείο, καθώς δεν καταλάβαινε σε ποια σκηνή βρισκόταν και απλώς μέτραγε τα φιτίλια των εκρήξεων για τις λήψεις.

Οι σκηνές των μαχών με χιλιάδες κομπάρσους, ανάμεσά τους και στρατιώτες του ελληνικού στρατού, ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές. Οι φαντάροι υποδύονταν Έλληνες και Τούρκους, φορώντας φουστανέλες και φέσια πάνω από τις στρατιωτικές αρβύλες τους, και συμμετείχαν σε σκηνές επίθεσης και μάχης στο Μανιάκι, όπου οι σκηνές επαναλαμβάνονταν ξανά και ξανά, με αποτέλεσμα πολλές φορές να επικρατεί ένα κωμικό χάος λόγω κούρασης και σύγχυσης.

Τα ειδικά εφέ της ταινίας ήταν επίσης εντυπωσιακά για την εποχή, αν και δεν έλειψαν τα ατυχήματα, όπως μια έκρηξη φιτιλιών που προκάλεσε τραυματισμό στον υπεύθυνο εφέ. Οι ηθοποιοί και το συνεργείο υπέμεναν καταρρακτώδεις βροχές με αντλίες που τους καταβρέχανε, κρύο και υγρασία σε σπηλιές, ενώ για να ζεσταθούν χρησιμοποιούσαν τσικουδιά και ρακί.
Η Δανδουλάκη περιγράφει χαρακτηριστικά ότι η ταινία της έδωσε ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα για την υπομονή και την αυτοθυσία που απαιτεί ο κινηματογράφος. Αντίστοιχα, οι Σουλιώτες γυρίστηκαν στη Λέσβο, σε άγρια βουνά και σκηνές κυνηγητού με άλογα, κάτι που αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για τη νεαρή ηθοποιό.

Η ατμόσφαιρα στα γυρίσματα ήταν γεμάτη πάθος για το έργο. Ο Παπαμιχαήλ έδινε τον τόνο με τη σοβαρότητα και το πάθος του, ενώ ο Λαυρέντης Διανέλλος ενσάρκωνε την ήρεμη δύναμη της εμπειρίας. Ακόμη και τα πιο μικρά περιστατικά, όπως ο Σάντσο που τηλεφωνούσε απ’ την Ισπανία στην γυναίκα του, προσέθεταν χρώμα και ζωντάνια σε ένα περιβάλλον σκληρής δουλειάς και αφοσίωσης.

Η παρουσία της Χούντας στα γυρίσματα και η αποχώρηση του Φίνου

Η πρεμιέρα της ταινίας το 1971 στον κινηματογράφο Αττικόν ήταν επεισοδιακή, με την παρουσία στρατιωτικής ηγεσίας και την έμμεση στήριξη της Χούντας. Ο Φίνος, όμως, αποχώρησε διακριτικά μαζί με τη σύζυγό του Τζέλα, αποφεύγοντας να έρθει σε επαφή με τις αρχές, και λίγο μετά τερμάτισε η συνεργασία του με τον Πάρις. Η παρουσίαση της ταινίας στο 12ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ήταν επίσης έντονη.

Παρά τις διακρίσεις για την καλύτερη σκηνοθεσία και την άρτια παραγωγή, καθώς και την τιμητική διάκριση στον Φωτόπουλο, η αποδοχή από το κοινό ήταν μικτή, με γιουχαΐσματα και έντονη κριτική προς τους συντελεστές, γεγονός που οδήγησε τον Παπαμιχαήλ σε οργισμένη αντίδραση.

Η ταινία, με την επική της κλίμακα, τις αμέτρητες ώρες γυρισμάτων, τις εξωτερικές λήψεις και τη συμμετοχή χιλιάδων κομπάρσων, αποτελεί σήμερα ορόσημο στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου. Δεν είναι μόνο η ιστορική αλήθεια ή η δραματική απόδοση του Παπαφλέσσα· είναι η απόδειξη της αφοσίωσης, της τεχνικής τελειότητας και της προσωπικής θυσίας των συντελεστών, μια υπερπαραγωγή που ξεπέρασε τα όρια της εποχής της και άφησε ανεξίτηλο σημάδι στις σελίδες της ελληνικής έβδομης τέχνης.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google