Προϊστορική «τσίχλα» αποκαλύπτει τα επαγγέλματα ανδρών και γυναικών πριν 6.300 χρόνια

Πριν από έξι χιλιάδες χρόνια, άνθρωποι της νεολιθικής εποχής συνήθιζαν να μασούν κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί η «τσιχλόφουσκα» της προϊστορίας: κομμάτια από πίσσα σημύδας. Αυτή η ουσία, που παρασκευαζόταν θερμαίνοντας τον φλοιό του δέντρου, ήταν το πρώτο συνθετικό υλικό που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Proceedings of the Royal Society B, οι  κάτοικοι των Άλπεων τη χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα για να κολλούν λίθινα εργαλεία, να επισκευάζουν κεραμικά, αλλά και για να τη μασούν (όπως δείχνουν τα ευρήματα) ίσως για ευχαρίστηση ή και για λόγους υγείας.

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, η πίσσα σημύδας περιέχει φυσικές αντιμικροβιακές ουσίες, γι’ αυτό και οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι η μάσησή της πιθανόν να λειτουργούσε σαν ένα είδος φυσικού καθαρισμού του στόματος. Η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης ανέλυσε πρόσφατα τριάντα κομμάτια αυτής της πίσσας, προερχόμενα από εννέα διαφορετικές τοποθεσίες στις Άλπεις, ηλικίας έως και 6.300 ετών. Δώδεκα από αυτά έφεραν ξεκάθαρα ίχνη μάσησης, αποδεικνύοντας ότι χρησιμοποιούνταν συχνά σαν «προϊστορική τσίχλα».

Η πίσσα ως χρονοκάψουλα

Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτό το παχύρρευστο υλικό λειτουργεί σαν φυσικό «αποτύπωμα» της καθημερινότητας εκείνων των ανθρώπων. Καθώς το μασούσαν, μέσα του παγιδεύονταν μικροσκοπικά ίχνη από το στόμα τους – μικρόβια, σάλιο, ακόμη και υπολείμματα τροφής. Με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας, οι επιστήμονες κατάφεραν να εντοπίσουν DNA από φυτά, π.χ. από λιναρόσπορο ή σπόρους παπαρούνας, υποδηλώνοντας τι μπορεί να έτρωγαν εκείνη την εποχή.

Τι αποκαλύπτει το DNA για τους ρόλους των φύλων

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι σε 19 δείγματα διασώθηκε ανθρώπινο DNA σε τόσο καλή κατάσταση, ώστε οι ερευνητές να μπορέσουν να αναγνωρίσουν το φύλο των ατόμων που τα είχαν μασήσει. Έτσι αποκαλύφθηκε μια απρόσμενη εικόνα για τους ρόλους των φύλων στη νεολιθική κοινωνία: στα δείγματα πίσσας που είχαν χρησιμοποιηθεί για να κολλήσουν λίθινα εργαλεία βρέθηκε ανδρικό DNA, ενώ εκείνα που είχαν χρησιμεύσει για την επισκευή κεραμικών περιείχαν γυναικείο DNA.

Αυτό υποδηλώνει ότι άνδρες και γυναίκες είχαν διαφορετικές ασχολίες, κάτι που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολο να αποδειχθεί αρχαιολογικά. Η μάσηση της πίσσας φαίνεται ότι έπαιζε και πρακτικό ρόλο: καθώς το υλικό σκληραίνει όταν κρυώνει, το μάσημα το έκανε πιο εύπλαστο και κατάλληλο για χρήση ως κόλλα. Ωστόσο, η προσθήκη σάλιου μείωνε προσωρινά τη δύναμή του, κάτι που επανερχόταν μόνο μετά από επαναθέρμανση.

Η λεπτομερής αυτή ανάλυση δεν ρίχνει φως μόνο στις καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων, αλλά και στην κοινωνική τους οργάνωση. Σε μια εποχή που τα ανθρώπινα οστά σπανίζουν, τέτοια στοιχεία αποδεικνύονται ανεκτίμητες πηγές πληροφορίας. 

Τι άλλο έδειξε η μελέτη

Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι σε ορισμένα δείγματα η πίσσα είχε εμπλουτιστεί με ρητίνη πεύκου, πιθανώς για να αλλάξουν οι ιδιότητές της ή για να ενισχυθεί το άρωμά της. Κάποιοι ίσως την πρόσθεταν για να κάνουν τη γεύση πιο ευχάριστη, ενώ άλλοι μπορεί να δοκίμαζαν φυτά όπως η παπαρούνα για τα φυσικά της οπιοειδή. Ό,τι κι αν συνέβαινε, η έρευνα δείχνει πως οι νεολιθικοί άνθρωποι δεν ήταν τόσο «πρωτόγονοι» όσο συχνά φανταζόμαστε, αφού είχαν ήδη αρχίσει να πειραματίζονται με υλικά και ουσίες, συνδυάζοντας τη γνώση της φύσης με την επινοητικότητα.