Ψηφιακή οδική ασφάλεια: Τι αλλάζει με τον νέο νόμο και γιατί διχάζει

Μετά από μακρά συζήτηση στην Ολομέλεια, η Βουλή ψήφισε το νομοσχέδιο του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την ψηφιακή ενίσχυση της οδικής ασφάλειας, ένα νομοθέτημα που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζονται και αντιμετωπίζονται οι τροχαίες παραβάσεις στην Ελλάδα.

Η κυβέρνηση μιλά για ένα σύγχρονο, διαφανές και αποτελεσματικό σύστημα, ικανό να μειώσει τα τροχαία ατυχήματα, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης προειδοποιούν για κινδύνους αυστηρής επιτήρησης, εισπρακτικής λογικής και ανεπαρκών θεσμικών εγγυήσεων.

Τι προβλέπει το νέο ψηφιακό πλαίσιο

Στην καρδιά του νόμου βρίσκεται η δημιουργία του Ενιαίου Ηλεκτρονικού Συστήματος Καταγραφής και Διαχείρισης Παραβάσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Πρόκειται για ένα εθνικό πληροφοριακό σύστημα που συγκεντρώνει όλα τα δεδομένα τροχαίων παραβάσεων και διασυνδέεται με κάμερες, φορητές συσκευές αστυνομικών και κρίσιμα μητρώα του Δημοσίου.

Η διαδικασία γίνεται πλήρως ψηφιακή. Η παράβαση καταγράφεται, αξιολογείται από εξουσιοδοτημένο υπάλληλο, βεβαιώνεται ηλεκτρονικά και αποστέλλεται στον πολίτη μέσω της θυρίδας του στο gov.gr. Προβλέπεται ηλεκτρονική ένσταση, δυνατότητα τηλεδιάσκεψης για τη συζήτησή της και ηλεκτρονική πληρωμή του προστίμου. Στόχος, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είναι η δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και η επιτάχυνση όλων των σταδίων, από την καταγραφή έως την είσπραξη.

Κάμερες και τεχνητή νοημοσύνη στους δρόμους

Το νομοσχέδιο επιτρέπει την εγκατάσταση καμερών σε σημεία υψηλής επικινδυνότητας ή αυξημένης κυκλοφορίας, ύστερα από μελέτες και με τη σύμφωνη γνώμη της Ελληνικής Αστυνομίας. Οι κάμερες, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, θα εντοπίζουν παραβάσεις όπως υπερβολική ταχύτητα, παραβίαση κόκκινου σηματοδότη, χρήση κινητού, μη χρήση ζώνης ή κράνους, παράνομη στάθμευση και κίνηση σε λεωφορειολωρίδες ή λωρίδες έκτακτης ανάγκης.

Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι υπάρχουν αυστηρές δικλείδες προστασίας προσωπικών δεδομένων, με κρυπτογράφηση, ψευδονυμοποίηση και αυτόματη θόλωση στοιχείων που δεν σχετίζονται με την παράβαση. Παρ’ όλα αυτά, το ζήτημα της ιδιωτικότητας παραμένει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Πότε ξεκινά και πόσο κοστίζει

Ένα κρίσιμο σημείο είναι ότι το νέο σύστημα δεν τίθεται άμεσα σε πλήρη εφαρμογή. Προβλέπονται μεταβατικές διατάξεις, έως ότου ολοκληρωθεί η τεχνική υποδομή και ενεργοποιηθούν όλα τα υποσυστήματα. Οι παραβάσεις που θα βεβαιώνονται ψηφιακά αφορούν μόνο εκείνες που θα τελούνται μετά την επίσημη έναρξη λειτουργίας του ΕΗΣ.

Το κόστος υλοποίησης και λειτουργίας του συστήματος δεν αναλύεται διεξοδικά στο δημόσιο διάλογο, γεγονός που αφήνει ερωτήματα για το ποιος επιβαρύνεται και σε ποιο βαθμό. Περιφέρειες, δήμοι, συγκοινωνιακοί φορείς και κρατικές εταιρείες προβλέπεται να προμηθευτούν και να εγκαταστήσουν κάμερες, με την κριτική να εστιάζει στο αν τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν και σε βελτίωση υποδομών.

Ο ρόλος της αστυνομίας και η εμπειρία του πολίτη

Παρά την αυτοματοποίηση, ο ανθρώπινος έλεγχος δεν καταργείται. Η Ελληνική Αστυνομία εξακολουθεί να έχει ρόλο στην αξιολόγηση και βεβαίωση των παραβάσεων, ωστόσο αλλάζει ο τρόπος παρέμβασης στον δρόμο. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η φυσική παρουσία της τροχαίας θα μειωθεί και αν αυτό επηρεάζει την πρόληψη.

Για τον πολίτη, η εμπειρία αλλάζει ριζικά. Η κλήση δεν θα αφήνεται πια στο παρμπρίζ, αλλά θα εμφανίζεται ψηφιακά, με συνοδευτικό υλικό. Αυτό γεννά νέα ερωτήματα για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές υπηρεσίες ή για επαγγελματίες οδηγούς που κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με συσσωρευμένα πρόστιμα.

Τι είπαν τα κόμματα και τι φοβούνται

Η Νέα Δημοκρατία υποστήριξε ότι το σύστημα μπορεί να αλλάξει την οδηγική συμπεριφορά και να μειώσει τα τροχαία, επικαλούμενη ευρωπαϊκά παραδείγματα. Το ΠΑΣΟΚ ζήτησε αυστηρές θεσμικές εγγυήσεις και πλήρη διαφάνεια. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ, η Νέα Αριστερά και άλλα κόμματα προειδοποίησαν ότι χωρίς συνολική στρατηγική, καλύτερους δρόμους και κυκλοφοριακή αγωγή, οι κάμερες κινδυνεύουν να λειτουργήσουν κυρίως ως εργαλείο τιμωρίας και είσπραξης.

Υπέρ και κατά του νέου νόμου

Στα θετικά καταγράφεται η ταχύτητα, η μείωση γραφειοκρατίας, η διαφάνεια στη βεβαίωση παραβάσεων και η πιθανή αποτροπή επικίνδυνων συμπεριφορών. Στα αρνητικά περιλαμβάνονται οι φόβοι για υπερβολική επιτήρηση, ο εισπρακτικός χαρακτήρας, τα κενά εμπιστοσύνης στη διαχείριση δεδομένων και η απουσία μιας συνολικής πολιτικής που να επενδύει εξίσου σε υποδομές και οδηγική παιδεία.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η ψηφιακή τεχνολογία θα λειτουργήσει ως εργαλείο πρόληψης και δικαιοσύνης ή αν θα ενισχύσει την αίσθηση ενός κράτους που παρακολουθεί, χωρίς να διορθώνει τις βαθύτερες παθογένειες των δρόμων.