Θηλασμός και ΔΕΠΥ: Κάθε μήνας θηλασμού συνδέεται με λιγότερα συμπτώματα στα παιδιά

Ο θηλασμός συνδέεται με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής Και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) στα παιδιά, σύμφωνα με νέα έρευνα από τη Νορβηγία. Τα ευρήματα δεν υποστηρίζουν ότι ο θηλασμός «προλαμβάνει» την ΔΕΠΥ ούτε ότι αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την εμφάνισή της, ωστόσο δείχνουν ότι μπορεί να παίζει έναν μικρό αλλά σημαντικό ρόλο στα πρώτα χρόνια της ζωής.

Τι είναι η ΔΕΠΥ

H Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας είναι από τις συχνότερες νευροαναπτυξιακές διαταραχές της παιδικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στη συγκέντρωση, παρορμητικότητα και υπερκινητικότητα. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη ότι η κληρονομικότητα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, καθώς τα γονίδια φαίνεται να εξηγούν μεγάλο μέρος του κινδύνου εμφάνισης της διαταραχής. Παρ' όλα αυτά, οι ερευνητές αναζητούν εδώ και χρόνια περιβαλλοντικούς παράγοντες που ίσως επηρεάζουν την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου και μπορούν θεωρητικά να τροποποιηθούν.

Ο θηλασμός βρίσκεται εδώ και καιρό στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης. Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι τα παιδιά που θηλάζουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα φαίνεται να εμφανίζουν λιγότερες πιθανότητες διάγνωσης ADHD. Ωστόσο υπήρχε ένα σημαντικό πρόβλημα: ήταν δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς εάν η διαφορά οφείλεται στον ίδιο τον θηλασμό ή σε άλλους παράγοντες, όπως στο οικογενειακό περιβάλλον, στην εκπαίδευση των γονέων ή σε γενετική προδιάθεση.

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα 

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από μία από τις μεγαλύτερες βάσεις δεδομένων οικογενειών στον κόσμο. Συνολικά αναλύθηκαν δεδομένα από περισσότερα από 37.000 παιδιά που γεννήθηκαν μεταξύ 1999 και 2009. Οι μητέρες κατέγραψαν πόσο καιρό θήλαζαν αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά τα παιδιά τους κατά τους πρώτους έξι μήνες ζωής. Στη συνέχεια οι ερευνητές αξιολόγησαν συμπτώματα που σχετίζονται με την ADHD στις ηλικίες των 3, 5 και 8 ετών μέσα από ερωτηματολόγια που συμπλήρωναν οι γονείς.

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι επιστήμονες δεν περιορίστηκαν σε μια απλή σύγκριση. Προσπάθησαν να συνυπολογίσουν παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, π.χ. την ηλικία των γονέων, το μορφωτικό επίπεδο, στοιχεία της εγκυμοσύνης και του τοκετού, αλλά και τη γενετική προδιάθεση για  ΔΕΠΥ τόσο των παιδιών όσο και των γονέων. Για να εξετάσουν ακόμη περισσότερο το ενδεχόμενο άλλοι παράγοντες να εξηγούν τη σχέση, συνέκριναν επίσης αδέλφια από τις ίδιες οικογένειες που είχαν διαφορετική διάρκεια θηλασμού. Αυτού του είδους οι συγκρίσεις θεωρούνται ιδιαίτερα χρήσιμες, επειδή πολλά κοινά οικογενειακά χαρακτηριστικά παραμένουν σταθερά.

Τι έδειξαν τα στοιχεία από περισσότερα από 37.000 παιδιά

Τα αποτελέσματα έδειξαν μια σταθερή εικόνα σε όλες τις ηλικίες που εξετάστηκαν. Κάθε επιπλέον μήνας πλήρους θηλασμού συνδεόταν με ελαφρώς λιγότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ. Τα παιδιά που είχαν θηλάσει λιγότερο εμφάνιζαν γενικά υψηλότερες βαθμολογίες σε δείκτες που σχετίζονται με δυσκολίες προσοχής ή υπερκινητικότητα. Οι επιστήμονες τονίζουν πάντως ότι οι διαφορές αυτές ήταν μικρές σε ατομικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, ο παρατεταμένος θηλασμός δεν σημαίνει ότι ένα παιδί θα αποφύγει την ΔΕΠΥ ούτε ότι η μικρότερη διάρκειά του θα οδηγήσει στη διαταραχή. Ωστόσο μικρές αλλαγές στον συνολικό πληθυσμό μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία όταν αφορούν εκατομμύρια παιδιά.

Το μητρικό γάλα, ο εγκέφαλος και ο πιθανός ρόλος του μικροβιώματος 

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα είναι τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή τη σχέση. Το μητρικό γάλα περιέχει πολύ περισσότερα από θρεπτικά συστατικά. Περιλαμβάνει λιπαρά οξέα που συμμετέχουν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, ουσίες που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, προβιοτικά και άλλους βιολογικά ενεργούς παράγοντες. Οι ερευνητές αναφέρουν επίσης ότι το μητρικό γάλα μπορεί να επηρεάζει τον λεγόμενο άξονα εντέρου-εγκεφάλου, δηλαδή την αλληλεπίδραση μεταξύ μικροβίων του εντέρου και νευρικού συστήματος. Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι το οικοσύστημα των μικροβίων επηρεάζει πτυχές της ανάπτυξης του εγκεφάλου και της συμπεριφοράς. Τέλος, εκτός από τη διατροφική πλευρά, υπάρχει και η διάσταση της στενής επαφής μεταξύ μητέρας και βρέφους. Ο θηλασμός συνοδεύεται συχνά από περισσότερη σωματική επαφή και αλληλεπίδραση, στοιχεία που ενδέχεται να επηρεάζουν την ψυχολογική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.

Θηλασμός και ΔΕΠΥ: τελικά συμπεράσματα

Οι ίδιοι οι επιστήμονες πάντως υπογραμμίζουν ότι η έρευνα έχει περιορισμούς. Δεν εξετάστηκαν επίσημες διαγνώσεις ΔΕΠΥ, αλλά συμπτώματα που ανέφεραν οι γονείς. Επιπλέον, όσο μεγάλη κι αν είναι μια μελέτη, είναι δύσκολο να αποκλειστούν πλήρως όλοι οι πιθανοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας δεν είναι ότι ο θηλασμός αποτελεί «θεραπεία» ή εγγύηση προστασίας απέναντι στην ΔΕΠΥ. Αντίθετα, τα δεδομένα δείχνουν ότι ίσως αποτελεί έναν από τους πολλούς μικρούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου. Και όπως συμβαίνει συχνά στη βιολογία, πολλές μικρές επιδράσεις μαζί είναι πιθανό να διαμορφώνουν τελικά τη μεγάλη εικόνα.