Τι είναι το Anti-Coercion Instrument (ACI): Το «όπλο» της Ευρώπης απέναντι στους εκβιασμούς Τραμπ

Οι πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται σε έκτακτη συνεδρίαση στις Βρυξέλλες το απόγευμα της Κυριακής (18/1), μετά την ανακοίνωσητου Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή νέων δασμών σε Ευρωπαίους συμμάχους έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορέσουν να αγοράσουν τη Γροιλανδία. Η ανοιχτή σύνδεση εμπορικών μέτρων με γεωπολιτική απαίτηση φέρνει στο τραπέζι το Anti-Coercion Instrument (ACI), το ισχυρότερο εργαλείο αντιποίνων της Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχει σχεδιαστεί ακριβώς για περιπτώσεις οικονομικού εξαναγκασμού και μέχρι σήμερα δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ.

Το Anti-Coercion Instrument (ACI) είναι το πιο σκληρό και πολιτικά φορτισμένο εργαλείο εμπορικής άμυνας που έχει θεσπίσει ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση. Δημιουργήθηκε για μία πολύ συγκεκριμένη συνθήκη: όταν μια τρίτη χώρα χρησιμοποιεί το εμπόριο ως μέσο πολιτικού εξαναγκασμού απέναντι σε κράτος-μέλος ή στην ίδια την Ένωση. Με απλά λόγια, το ACI δεν φτιάχτηκε για εμπορικές διαφωνίες. Φτιάχτηκε για εκβιασμούς.

Πότε ενεργοποιείται

Το ACI μπορεί να ενεργοποιηθεί όταν μια χώρα:

• επιβάλλει ή απειλεί με δασμούς,
• περιορίζει εξαγωγές ή εισαγωγές,
• μπλοκάρει επενδύσεις,

όχι για οικονομικούς λόγους, αλλά για να πιέσει την ΕΕ να αλλάξει στάση σε πολιτικά ή γεωπολιτικά ζητήματα (κυριαρχία, ασφάλεια, εξωτερική πολιτική).

Ακριβώς αυτό το σενάριο βλέπουν σήμερα οι Βρυξέλλες πίσω από τις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία.

Τι προβλέπει στην πράξη

Αν ενεργοποιηθεί, το ACI δίνει στην Κομισιόν  εξουσίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «αδιανόητες»:

• επιβολή ευρωπαϊκών δασμών σε προϊόντα της τρίτης χώρας
• φορολόγηση ή περιορισμούς σε μεγάλες εταιρείες, ακόμη και τεχνολογικούς κολοσσούς
• μπλοκάρισμα επενδύσεων ή εξαγορών εντός της ΕΕ
• αποκλεισμό εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς και προγράμματα
• περιορισμό πρόσβασης στην ενιαία αγορά

Δεν πρόκειται για συμβολικά αντίμετρα. Είναι μέτρα που χτυπούν απευθείας οικονομικά και πολιτικά.

Γιατί δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ

Επειδή είναι το έσχατο μέσο. Το ACI σχεδιάστηκε κυρίως ως αποτρεπτικό εργαλείο. Η λογική είναι ότι μόνο η ύπαρξή του και η απειλή ενεργοποίησής του, αρκεί για να αποτρέψει έναν εμπορικό εξαναγκασμό πριν κλιμακωθεί. Η χρήση του σημαίνει ότι η ΕΕ αναγνωρίζει επίσημα πως βρίσκεται σε καθεστώς οικονομικής σύγκρουσης. Και αυτό ανεβάζει κατακόρυφα το πολιτικό κόστος.

Γιατί έρχεται τώρα στο προσκήνιο

Οι απειλές Τραμπ συνδέουν για πρώτη φορά ανοιχτά. Η εξίσωση δασμοί ↔ γεωπολιτική απαίτηση ↔ εδαφική κυριαρχία αλλάζει τους κανόνες, καθώς το εμπόριο χρησιμοποιείται πλέον ανοιχτά ως εργαλείο εξαναγκασμού.

Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο για το οποίο γράφτηκε το ACI. Όταν το εμπόριο χρησιμοποιείται για να πιεστεί η Ευρώπη να αποδεχθεί γεωπολιτικές παραχωρήσεις, τότε –σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, δεν πρόκειται για διαπραγμάτευση, αλλά για εξαναγκασμό.

Γι’ αυτό και ευρωβουλευτές, αλλά και η Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μιλούν πλέον ανοιχτά για πιθανή ενεργοποίησή του.

Τι σημαίνει αν πατηθεί το «κουμπί»

Η ενεργοποίηση του ACI δεν θα είναι απλώς μια απάντηση στον Τραμπ. Θα είναι αλλαγή δόγματος. Η Ευρώπη θα περάσει από τον ρόλο του διαπραγματευτή στον ρόλο του παίκτη ισχύος. Και αυτό θα στείλει μήνυμα όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά σε κάθε χώρα που σκέφτεται να χρησιμοποιήσει το εμπόριο ως μοχλό πολιτικής πίεσης.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στο άμεσο στόχαστρο των δασμών, αλλά δεν είναι εκτός παιχνιδιού. Ως κράτος-μέλος της ΕΕ δεσμεύεται από κάθε συλλογική ευρωπαϊκή απάντηση, ενώ μια κλιμάκωση ΗΠΑ–ΕΕ επηρεάζει άμεσα:

• το επενδυτικό κλίμα,
• τις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες,
• τη ναυτιλία,
• και τη συνολική γεωπολιτική ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το πραγματικό διακύβευμα

Για πρώτη φορά, μια εμπορική σύγκρουση συνδέεται τόσο ανοιχτά με εδαφική κυριαρχία. Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς η αφορμή, είναι το προηγούμενο. Αν οι δασμοί γίνουν εργαλείο πίεσης για γεωπολιτικές παραχωρήσεις, τότε αλλάζουν οι κανόνες του διατλαντικού παιχνιδιού. Και αυτό είναι κάτι που η Ευρώπη –και η Ελλάδα μαζί της– δεν μπορεί να αγνοήσει.