Τι κάνει τους ανθρώπους πραγματικά ευτυχισμένους;

Στη σύγχρονη εποχή ολοένα και περισσότερο οι «στόχοι ζωής» της πλειοψηφίας των ανθρώπων αφορούν κυρίως στην επίτευξη κατοχής υλικών αγαθών, είτε πρόκειται για την απόκτηση σπιτιού, ενός καλού αυτοκινήτου και εν γένει περιουσιακών στοιχείων, είτε διαφόρων ανέσεων που λειτουργούν συμβολικά και επιβεβαιωτικά ότι κάποιος απολαμβάνει ένα κοινωνικό status, ή με πιο απλά λόγια πως «τα κατάφερε στη ζωή του».

Από την άλλη, τα τελευταία χρόνια σημειώνεται παράλληλα άνοδος της επιδίωξης της λεγόμενης «προσωπικής αυτοβελτίωσης», με την αντίληψη όμως περί αυτής να διαμορφώνεται σε μια ατομιστική βάση, σαν οι άνθρωποι να μπορούν ή και να πρέπει να αποκοπούν από το κοινωνικό τους περιβάλλον και να αδιαφορήσουν γι' αυτό σε περίπτωση που δυσχεραίνει τις στοχεύσεις τους και τη «ρουτίνα αυτοφροντίδας» τους - αντί να καταβάλλουν προσπάθεια είτε μετασχηματισμού του, είτε προσαρμογής σε αυτό. 

Επιπρόσθετα, συνήθως αυτή η «προσωπική αυτοβελτίωση» νοηματοδοτείται υπό μια επιδερμική προσέγγιση επίτευξης ποσοτικών στόχων. Κάπως έτσι το πόσες θερμίδες λαμβάνουμε την ημέρα, πόσες ώρες γυμναζόμαστε την εβδομάδα, τι τρώμε, πόσο κοιμόμαστε, πόσα πολιτιστικά αγαθά καταναλώνουμε, πόσους νέους χώρους επισκεφθήκαμε κ.ο.κ., από στοιχεία της ζωής μας που φέρνουν ευχαρίστηση και ικανοποίηση τείνουν να μετατραπούν σε διαγώνισμα και πηγή άγχους μη τυχόν και βαθμολογηθούμε κάτω από τη βάση. Κι όλα αυτά τη στιγμή που υποτίθεται ότι αυτός ο δρόμος αποσκοπεί στην ευτυχία μας.

Το κλειδί των κοινωνικών σχέσεων

Αντιθέτως, όμως, οι επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν ξανά και ξανά πως συνήθως αυτό που κάνει τους ανθρώπους ευτυχισμένους, δεν είναι ούτε η επίτευξη υλικών στόχων, ούτε ένας ατομικιστικός δρόμος ικανοποίησης επιθυμιών. Προφανώς, βέβαια, δεν μιλάμε για καταστάσεις που η επιβίωση του ανθρώπου είναι επίφοβη, αλλά για μια μέση «φυσιολογική» καθημερινότητα.

Τότε (αν και όχι μόνο τότε) ο κύριος παράγοντας ευτυχίας διαπιστώνεται πως είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το Psychology Today και τη διδάκτορα Ψυχολογίας, Tasha Seiter, η μακρόχρονη μελέτη του Χάρβαρντ (Harvard Longitudinal Study), η οποία συνέλεξε δεδομένα για ένα διάστημα 80 χρόνων, κατέγραψε πως τον σημαντικότερο παράγοντα ευτυχίας αποτελούν οι ουσιαστικές, ποιοτικές κοινωνικές σχέσεις, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι η πορεία μιας καριέρας ή ο πλούτος.

Ταυτόχρονα, άλλη έρευνα κατέγραψε στα αποτελέσματά της, σύμφωνα με τη διδάκτορα, πως «όσοι έθεσαν και εργάστηκαν προς κοινωνικούς στόχους (στόχους συνδεσιμότητας) ανέφεραν μεγαλύτερα κέρδη στην ευτυχία από εκείνους που εργάστηκαν πάνω σε στόχους προσωπικής ανάπτυξης», με την ίδια να συμβουλεύει πως «αντί να προσπαθείτε τόσο πολύ να αλλάξετε τον εαυτό σας, αν θέλετε πραγματικά να είστε πιο ευτυχισμένοι, δοκιμάστε να διοχετεύσετε αυτή την προσπάθεια στις σχέσεις σας».

Ο ρόλος του αλτρουισμού

Ένα ακόμα στοιχείο που υπογραμμίζει πως η προσωπική ευτυχία είναι περισσότερο διαπροσωπικό παρά ατομικό ζήτημα, είναι το πώς επενεργούν οι αλτρουιστικές πράξεις στον εγκέφαλό μας.

Σύμφωνα με την Tasha Seiter, μελέτες έχουν δείξει ότι ο αλτρουισμός, το να προχωράμε σε πράξεις αλληλεγγύης και βοήθειας προς άλλους, απελευθερώνει ντοπαμίνη στον εγκέφαλό μας, κάνοντάς μας να νιώθουμε ωραία (ο αλτρουισμός σχετίζεται, μάλιστα, με συγκεκριμένο υποδοχέα ντοπαμίνης, τον D4).

Συνήθως, οι άνθρωποι που κάνουν περισσότερες καλές πράξεις για τους άλλους αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή και θετική διάθεση στις έρευνες. Σε μια μελέτη του 2019, για παράδειγμα, «ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες είτε να κάνουν μια καλή πράξη για τους άλλους (π.χ. να δωρίσουν σε μια φιλανθρωπική οργάνωση, να κάνουν ένα κομπλιμέντο κ.λπ.) είτε να εφαρμόσουν κάποια μορφή αυτοφροντίδας (π.χ. να φάνε ένα ωραίο γεύμα, να πάνε μόνοι τους σινεμά κ.λπ.). Μετά από 10 ημέρες, παρακολουθήθηκαν οι αλλαγές στην ευτυχία τους. Ενώ και οι δύο ομάδες παρουσίασαν αύξηση της ευημερίας τις ημέρες που ολοκλήρωσαν οποιαδήποτε από τις δύο εργασίες, οι συμμετέχοντες που έκαναν καλές πράξεις για τους άλλους ανέφεραν ότι ένιωθαν πιο κοινωνικά συνδεδεμένοι και με μεγαλύτερη αίσθηση σκοπού», εξηγεί η διδάκτορας Ψυχολογίας, καταλήγοντας πως το να φροντίζουμε τον εαυτό μας είναι σημαντικό, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε «η κοινωνική σύνδεση και ο αλτρουισμός είναι σημαντικά μέρη της routine αυτοφροντίδας μας».