Το δεύτερο μεγαλύτερο megatsunami στην ιστορία έπληξε την Αλάσκα - Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής

Ένα γιγαντιαίο «megatsunami» που προκλήθηκε όταν τμήμα βουνού κατέρρευσε στη θάλασσα στην Αλάσκα καταγράφηκε ως το δεύτερο μεγαλύτερο που έχει σημειωθεί ποτέ, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν ότι η τήξη των παγετώνων αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο τέτοιων φαινομένων.

Το εντυπωσιακό - αλλά άγνωστο στο ευρύ κοινό μέχρι σήμερα - περιστατικό σημειώθηκε το περασμένο καλοκαίρι σε απομακρυσμένο φιόρδ στη νοτιοανατολική Αλάσκα. Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση, ένα τεράστιο κομμάτι βουνού αποκολλήθηκε και κατέπεσε στη θάλασσα, προκαλώντας ένα κύμα ύψους σχεδόν 500 μέτρων, μιάμιση φορά ψηλότερο από τον Πύργο του Άιφελ.

Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι περίπου 64 εκατομμύρια κυβικά μέτρα βράχων - ποσότητα που αντιστοιχεί σε 24 Μεγάλες Πυραμίδες της Γκίζας - έπεσαν στο νερό μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό. Η δύναμη της πρόσκρουσης δημιούργησε το γιγαντιαίο κύμα που σάρωσε το φιόρδ Tracy Arm, αφήνοντας πίσω του εικόνες καταστροφής.

«Ήταν θέμα τύχης»

Το γεγονός συνέβη τις πρώτες πρωινές ώρες της 10ης Αυγούστου 2025, κάτι που πιθανότατα απέτρεψε μια μεγάλη τραγωδία, καθώς στην περιοχή κινούνται συχνά τουριστικά κρουαζιερόπλοια.

Ο γεωλόγος της Αλάσκα, Bretwood Higman, που επισκέφθηκε το σημείο λίγες εβδομάδες αργότερα, χαρακτήρισε το περιστατικό «οριακή αποφυγή καταστροφής».

«Ξέρουμε ότι υπήρχαν άνθρωποι που βρέθηκαν πολύ κοντά στο να είναι στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκφράζοντας φόβους ότι στο μέλλον η τύχη ίσως να μην είναι με το μέρος των κατοίκων και των επισκεπτών.

Στο σημείο εντοπίστηκαν σπασμένα δέντρα παρασυρμένα στο νερό, ενώ τεράστιες εκτάσεις βράχων είχαν απογυμνωθεί πλήρως από χώμα και βλάστηση.

Τι είναι τα megatsunami

Τα λεγόμενα «megatsunami» διαφέρουν από τα κλασικά τσουνάμι που προκαλούνται κυρίως από σεισμούς στον ωκεανό. Δημιουργούνται όταν τεράστιες κατολισθήσεις ή καταρρεύσεις βράχων πέφτουν σε κλειστούς θαλάσσιους σχηματισμούς, όπως φιόρδ ή λίμνες, μεταφέροντας τεράστια ποσότητα ενέργειας στο νερό.

Συνήθως είναι τοπικά φαινόμενα και εξασθενούν γρήγορα, όμως κοντά στο σημείο πρόσκρουσης μπορούν να προκαλέσουν ακραία καταστροφή, όπως σημειώνει το BBC.

Το μεγαλύτερο megatsunami που έχει καταγραφεί ποτέ σημειώθηκε επίσης στην Αλάσκα τη δεκαετία του 1950 και ξεπέρασε τα 500 μέτρα ύψος. Το νέο φαινόμενο θεωρείται πλέον το δεύτερο μεγαλύτερο στην καταγεγραμμένη ιστορία.

Τα μεγαλύτερα megatsunamis

Σύμφωνα με το University College του Λονδίνου, τα πέντε μεγαλύτερα τσουνάμι που έχουν καταγραφεί στην ιστορία είναι:

• Lituya Bay, Αλάσκα (1958) - 524 μέτρα ύψος
• Tracy Arm, Αλάσκα (2025) - 482 μέτρα ύψος
• Dickson Fjord, Γροιλανδία (2024) - 200 μέτρα ύψος
• Hunga Tonga, Τόνγκα (2022) - 90 μέτρα ύψος
• Tohocu, Ιαπωνία (2011) - 40,5 μέτρα ύψος

Η κλιματική αλλαγή πίσω από την κατάρρευση

Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science συνδέει άμεσα το φαινόμενο με την κλιματική αλλαγή και την υποχώρηση των παγετώνων.

Ο σεισμολόγος Stephen Hicks εξήγησε ότι ο παγετώνας λειτουργούσε μέχρι πρότινος σαν «στήριγμα» για το βραχώδες τμήμα του βουνού. Όταν όμως ο πάγος υποχώρησε λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, αποκαλύφθηκε η βάση του γκρεμού και το βουνό κατέρρευσε.

Οι επιστήμονες ανησυχούν ότι η αύξηση του τουρισμού σε απομακρυσμένες περιοχές που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή ενδέχεται να αυξήσει και τον κίνδυνο ανθρώπινων απωλειών.

«Οι άνθρωποι ταξιδεύουν σε αυτά τα μέρη για να δουν από κοντά τη φυσική ομορφιά και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Όμως πρόκειται και για επικίνδυνες περιοχές», προειδοποίησε ο Hicks.

«Δυσκολεύομαι να το πιστέψω»

Τους μήνες που ακολούθησαν το τσουνάμι, επιστήμονες από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ευρώπη επιδόθηκαν σε ένα πραγματικό «επιστημονικό κυνήγι», προσπαθώντας να ανασυνθέσουν την αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στη φυσική καταστροφή, όπως αναφέρει το CNN.

Ο γεωμορφολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, Daniel Shugar, εξήγησε ότι οι επιστήμονες προσπάθησαν να «αναδημιουργήσουν αυτή την αλυσίδα φυσικών κινδύνων», εξετάζοντας πώς η κατολίσθηση εξελίχθηκε σε megatsunami.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η κλιματική αλλαγή φαίνεται να βρίσκεται πίσω όχι μόνο από αυτό το περιστατικό, αλλά και από μια σειρά παρόμοιων φαινομένων που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια. Πολλά από αυτά συνδέονται με την υποχώρηση των παγετώνων, καθώς το λιώσιμο των πάγων αποσταθεροποιεί βουνά και εδάφη που παρέμεναν «παγωμένα» και συμπαγή για αιώνες.

«Καθώς το κλίμα αλλάζει και οι παγετώνες υποχωρούν, είναι πιθανό να βλέπουμε όλο και περισσότερα τέτοια φαινόμενα σε περιοχές μεγάλου γεωγραφικού πλάτους, στην Αρκτική και τις υποαρκτικές ζώνες», δήλωσε ο Shugar.

Ακόμη και για τους επιστήμονες που μελετούν τέτοιου είδους φυσικές καταστροφές, η κλίμακα του megatsunami στο Tracy Arm θεωρείται σχεδόν αδιανόητη.

Η πλαγιά του βουνού που κατέρρευσε και προκάλεσε το γιγαντιαίο κύμα ξεπερνούσε σε ύψος τα 975 μέτρα - ύψος μεγαλύτερο ακόμη και από το ψηλότερο κτίριο του κόσμου, το One World Trade Center. Σήμερα, το σημείο μοιάζει σαν να έχει «σκαφτεί» από γιγαντιαία δύναμη, αφήνοντας πίσω μια τεράστια κοίλη ουλή στο βουνό, μετά την πτώση περίπου 165 εκατομμυρίων μετρικών τόνων βράχων στη θάλασσα.

Ο ερευνητής τσουνάμι Patrick Lynett από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια επισκέφθηκε την περιοχή μήνες αργότερα μαζί με ερευνητική ομάδα και περιέγραψε το σοκ που ένιωσε αντικρίζοντας το μέγεθος της καταστροφής.

«Το είδα στην πραγματικότητα και ακόμη δυσκολεύομαι να το πιστέψω», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παρότι το μέγεθος του κύματος ήταν τρομακτικό, το φαινόμενο δεν προκάλεσε θύματα ή τραυματισμούς. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το ύψος ενός τσουνάμι δεν συνδέεται πάντα άμεσα με τον αριθμό των νεκρών.

Μάλιστα, τα φονικότερα τσουνάμι στην παγκόσμια ιστορία είχαν πολύ μικρότερο ύψος κυμάτων σε σχέση με το Tracy Arm ή το ιστορικό megatsunami του Lituya Bay το 1958, το οποίο εξακολουθεί να κατέχει το παγκόσμιο ρεκόρ μεγαλύτερου κύματος που έχει καταγραφεί ποτέ.

Οι φόβοι για το μέλλον

Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα megatsunami ενδέχεται να γίνονται ολοένα και συχνότερα λόγω της επιταχυνόμενης τήξης των παγετώνων.

«Είμαι αρκετά βέβαιος ότι αυτά τα φαινόμενα αυξάνονται όχι λίγο, αλλά πολύ», δήλωσε ο Higman, εκτιμώντας ότι μπορεί να είναι έως και δέκα φορές συχνότερα σε σχέση με μερικές δεκαετίες πριν.

Ήδη ορισμένες εταιρείες κρουαζιέρας ανακοίνωσαν ότι θα σταματήσουν να στέλνουν πλοία στο Tracy Arm, επικαλούμενες ανησυχίες για την ασφάλεια των επιβατών.