Το «ριφιφί» στην Εθνική Πινακοθήκη: Όταν ο κλεμμένος Πικάσο βρέθηκε σε... ρεματιά στην Κερατέα
«Το έκανα από αγάπη για την Τέχνη» είχε δηλώσει ο 49χρονος οικοδόμος που άρπαξε τρία έργα από την Πινακοθήκη. Πώς έφτασαν στα ίχνη του.
Παγκόσμιο ενδιαφέρον έχει προκαλέσει η κλοπή 8 υπερ-πολύτιμων αντικειμένων από τη συλλογή του Μουσείου του Λούβρου, το πρωί της Κυριακής 19 Οκτωβρίου, με τους ληστές να αρπάζουν μέσα σε 7 λεπτά, εκθέματα που αξίζουν εκατομμύρια δολάρια.
Με την γαλλική πολιτική ηγεσία να βρίσκεται για ακόμα μια φορά στο στόχαστρο της κριτικής, μετά τη διάρρηξη ενός από τα πιο σημαντικά και πολυσύχναστα μουσεία του κόσμου, η μνήμη πηγαίνει στα δικά μας καλλιτεχνικά «ριφιφί».
Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που η Εθνική Πινακοθήκη έπεσε θύμα ληστείας, με δύο -διεθνούς ακτινοβολίας- εκθέματά της να «κάνουν φτερά». Ωστόσο, η ληστεία της Εθνικής Πινακοθήκης δεν ήταν τόσο «θεαματική» ούτε περιελάμβανε αναβατήρες, ανυψωτικά, τροχιοπρίονα και φωτιές για να σβήσουν ίχνη.
Ήταν το πρωινό της Δευτέρας 9 Ιανουαρίου 2012, ένα χρόνο πριν το κτίριο κλείσει για ανακαίνιση, όταν οι εργαζόμενοι και οι επισκέπτες της Εθνικής Πινακοθήκης, ήρθαν αντιμέτωποι με ένα σοκαριστικό θέαμα. Τρία εξαιρετικής αξίας έργα, το «Γυναικείο Κεφάλι» του Πάμπλο Πικάσο, ο «Ανεμόμυλος Στάμμερ» του Πιτ Μοντριάν και ένα σχέδιο του Γκουλιέλμο Κάτσια με θρησκευτικό περιεχόμενο, είχαν αφαιρεθεί και στη θέση τους έμεινε μόνο το πλαίσιο από τις κορνίζες.
Εκείνος που διέπραξε τη ληστεία είχε καταφέρει να παραπλανήσει την ασφάλεια, προκαλώντας αλλεπάλληλους «ψευδο-συναγερμούς» στο κτίριο, τις προηγούμενες ημέρες. Έτσι, περίπου στις 4.30 τα ξημερώματα της 9ης Ιανουαρίου, ο δράστης προκάλεσε έναν ακόμα τέτοιο συναγερμό, ξεγέλασε τον φύλακα και μπήκε από το ισόγειο του κτιρίου, σπάζοντας το τζάμι.
Αφού άρπαξε τα τρία έργα, κάθισε στα σκαλιά και με ένα μαχαίρι αφαίρεσε τα κάδρα. Οι κινήσεις του είχαν καταγραφεί από τις κάμερες ασφαλείας του κτιρίου, ενώ φορούσε σκούφο που κάλυπτε τα χαρακτηριστικά του. Μάλιστα, ο δράστης εθεάθη φευγαλέα από τον φύλακα, ωστόσο διέφυγε από το παράθυρο και δεν κατέστη εφικτό να συλληφθεί.
Ο «φαντομάς» που χάθηκαν τα ίχνη του
Αμέσως σήμανε συναγερμός. Τα μέσα ενημέρωσης μιλούσαν για τη «ληστεία του αιώνα» στην Ελλάδα, σε μια πράξη που φαινόταν τέλεια σχεδιασμένη και στην οποία δεν χρησιμοποιήθηκε βία. Μάλιστα, ο άγνωστος δράστης έλαβε τότε από τους δημοσιογράφους το προσωνύμιο ο «φαντομάς της Πινακοθήκης».
Οι Αρχές ξεκίνησαν εντατικές έρευνες σε πολλές κατευθύνσεις, όμως δεν υπήρξαν αποτελέσματα για σχεδόν 10 χρόνια. Οι υποψίες εστίασαν αρχικά σε διεθνή κυκλώματα εμπορίας έργων τέχνης, ωστόσο δεν βρέθηκε ίχνος που να οδηγούσε στην μεταφορά των συγκεκριμένων έργων στην Ελλάδα ή το εξωτερικό.
Ο Τύπος αποκαλούσε τον άγνωστο δράστη «φαντομά της Πινακοθήκης».
Η αποκάλυψη
Τον 2021 όμως, η αστυνομία ανακοίνωσε ότι ο δράστης του μεγάλου «ριφιφί» εντοπίστηκε. Επρόκειτο για έναν 49χρονο άνδρα, οικοδόμο, υπεράνω πάσης υποψίας για τη συγκεκριμένη υπόθεση.
Συγκεκριμένα, ήδη από το 2020, οι Αρχές εξέταζαν πληροφορίες για έναν άνδρα που φαινόταν να έχει εμμονή με την Τέχνη, μιλούσε υπερβολικά συχνά για τη ληστεία του 2012 και με «ανεξήγητη» γνώση όλων των λεπτομερειών της υπόθεσης.
Ο ύποπτος είχε παλαιότερα εργαστεί ως οικοδόμος σε διάφορα δημόσια έργα, κοντά και στην Πινακοθήκη. Η αστυνομία έθεσε τον 49χρονο υπό παρακολούθηση, και σταδιακά προέκυψαν ενδείξεις ότι ήταν όντως αυτός ο δράστης.
«Το έκανα από αγάπη για την Τέχνη»
Τον Ιούνιο του 2021, η αστυνομία τον προσέγγισε. Εκείνος αρχικά αρνήθηκε, αλλά στη συνέχεια ομολόγησε την πράξη του. Δήλωσε ότι είχε κρύψει τα έργα για χρόνια, τα είχε φυλάξει προσεκτικά, αλλά πρόσφατα -τότε- τα είχε μεταφέρει σε απομονωμένο σημείο στην Κερατέα.
Πράγματι, ο άνδρας οδήγησε τους αστυνομικούς σε μια ρεματιά στην περιοχή, όπου βρέθηκαν τα πολύτιμα έργα, τυλιγμένα σε πλαστικό.
Ο άνδρας, όπως αποδείχθηκε από την έρευνα, έδρασε μόνος, ενώ παρακολουθούσε την Εθνική Πινακοθήκη επί 6 μήνες για να προετοιμάσει την πράξη του. Ο 49χρονος δεν είχε οικονομικά κίνητρα, δεν πούλησε τα έργα και, όπως είπε, προχώρησε σε αυτήν την ληστεία «από αγάπη για την Τέχνη».
Ο δράστης παραπέμφθηκε σε δίκη για κλοπή πολιτιστικών αγαθών μεγάλης αξίας και διακεκριμένη φθορά. Κατά την ακροαματική διαδικασία, δήλωσε μεταμέλεια και υποστήριξε ότι «δεν είχε πρόθεση να τα πουλήσει». Η υπόθεση εκδικάστηκε το 2023. Ο 49χρονος καταδικάστηκε τελικά σε έξι χρόνια κάθειρξη, αλλά με ανασταλτικό χαρακτήρα.
«Επαλήθευση» και επιστροφή στην Πινακοθήκη
Οι δύο πίνακες του Πικάσο και του Μοντριάν είχαν βρεθεί σχεδόν άθικτοι, ωστόσο το εξαιρετικό σχέδιο του Κάτσια καταστράφηκε, καθώς ο δράστης παραδέχτηκε ότι -φεύγοντας από τη ληστεία- σκούπισε με αυτό το ματωμένο χέρι του και στη συνέχεια το απέρριψε.
Με την εξαίρεση του τρίτου αυτού έργου, το οποίο δεν ανακτήθηκε, τα άλλα δύο βρήκαν το δρόμο της επιστροφής. Η Εθνική Πινακοθήκη και ειδικοί συντηρητές επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητα των έργων, την παρουσία της αφιέρωσης του Πικάσο, καθώς και κάποιες ελαφρές φθορές από τη μακρόχρονη απόκρυψη.
Στις 28 Ιουνίου 2021, η Εθνική Πινακοθήκη παρουσίασε ξανά τα έργα σε ειδική εκδήλωση. Παρόντες ήταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη καθώς και η αείμνηστη διευθύντρια της Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.
Ειδικότερα, το έργο του Πικάσο «Γυναικείο Κεφάλι» παρουσιάστηκε ξανά στο κοινό με συγκίνηση, καθώς φέρει τη χειρόγραφη αφιέρωση του καλλιτέχνη προς τον ελληνικό λαό. Ήταν δωρεά του ίδιου του σπουδαίου ζωγράφου στην Ελλάδα το 1949, ως φόρος τιμής στην αντίσταση των Ελλήνων κατά της ναζιστικής κατοχής.
