Το πρωινό φως του ήλιου μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τον ύπνο, λέει μελέτη

Παρότι συχνά θεωρούμε τον ύπνο ζήτημα διάρκειας, ολοένα και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι η ποιότητά του εξαρτάται από το πότε και πώς εκθέτουμε το σώμα μας στο φως της ημέρας. Νέα επιστημονική έρευνα, η οποία δημοσιεύεται στο περιοδικό BMC Public Health αναφέρει ότι το πρωινό ηλιακό φως μπορεί να λειτουργεί σαν φυσικός «ρυθμιστής», βοηθώντας τον οργανισμό να συγχρονίσει καλύτερα τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης. Με απλά λόγια, όσοι ξεκινούν τη μέρα τους με φως του ήλιου φαίνεται να κοιμούνται πιο σωστά και πιο νωρίς.

Το εσωτερικό μας ρολόι και το φως

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εσωτερικό βιολογικό ρολόι, το οποίο καθορίζει πότε νιώθουμε σε εγρήγορση και πότε έτοιμοι για ύπνο. Το ρολόι αυτό βασίζεται κυρίως στα φωτεινά ερεθίσματα του περιβάλλοντος, με το φυσικό φως να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Ωστόσο, η σύγχρονη καθημερινότητα –εργασία σε γραφεία, οθόνες, αστικό περιβάλλον– έχει μειώσει δραστικά τον χρόνο που περνάμε έξω. Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο έντονη την περίοδο της πανδημίας, όταν ο περιορισμός των μετακινήσεων κράτησε πολλούς ανθρώπους μακριά από το φυσικό φως.

Με αυτά τα δεδομένα, ερευνητική ομάδα από τη Βραζιλία θέλησε να διερευνήσει αν έχει σημασία όχι μόνο το πόσο φως δεχόμαστε, αλλά και πότε μέσα στη μέρα συμβαίνει αυτό. Η μελέτη επικεντρώθηκε στο αν η πρωινή έκθεση στον ήλιο επηρεάζει διαφορετικά τον ύπνο σε σύγκριση με το μεσημεριανό ή απογευματινό φως. Σε αντίθεση με παλαιότερες εργασίες που βασίζονταν σε εργαστηριακά δεδομένα, η συγκεκριμένη έρευνα εξετάζει συνθήκες πραγματικής ζωής, σε μεγάλο δείγμα πληθυσμού.

Όπως αναφέρεται στο PsyPost, οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από 1.762 ενήλικες που ζούσαν σε δύο βραζιλιάνικες πόλεις. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να περιγράψουν πόσο συχνά και για πόση ώρα εκτίθενται στον ήλιο σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα της ημέρας: νωρίς το πρωί, στο μέσο της ημέρας και μετά το απόγευμα. Παράλληλα, απάντησαν σε αναλυτικά ερωτηματολόγια για τις συνήθειες ύπνου τους, όπως την ώρα που κοιμούνται, την ώρα που ξυπνούν και το πόσο ξεκούραστοι νιώθουν.

Τι έδειξε η μελέτη στον πραγματικό κόσμο

Κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης ήταν το λεγόμενο «μέσο σημείο ύπνου», δηλαδή το χρονικό σημείο ακριβώς ανάμεσα στη στιγμή που αποκοιμάται κάποιος και στη στιγμή που ξυπνά. Ο δείκτης αυτός χρησιμοποιείται ευρέως γιατί δείχνει πόσο καλά ευθυγραμμίζεται ο ύπνος με το βιολογικό ρολόι. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πρωινή έκθεση στο φως είχε τη μεγαλύτερη επίδραση: ακόμη και μισή ώρα επιπλέον στον ήλιο πριν τις 10 το πρωί συνδεόταν με σημαντικά νωρίτερη ώρα ύπνου και αφύπνισης.

Η έκθεση στον ήλιο αργά το απόγευμα φάνηκε επίσης να επηρεάζει τον ύπνο, αλλά σε μικρότερο βαθμό, ενώ το μεσημεριανό φως δεν παρουσίασε σαφή συσχέτιση. Παράλληλα, όσοι δέχονταν περισσότερο πρωινό φως ανέφεραν καλύτερη ποιότητα ύπνου, χωρίς όμως να κοιμούνται απαραίτητα περισσότερες ώρες. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο σωστός συγχρονισμός έχει μεγαλύτερη σημασία από τη διάρκεια, όταν μιλάμε για ξεκούραστο ύπνο.

Γιατί το πρωινό φως κάνει τη διαφορά

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το πρωινό φως στέλνει στον εγκέφαλο ένα ισχυρό μήνυμα ότι η ημέρα ξεκίνησε, βοηθώντας στη ρύθμιση της μελατονίνης, της ορμόνης που σχετίζεται άμεσα με τον ύπνο. Όταν αυτό το μήνυμα λείπει, το βιολογικό ρολόι «καθυστερεί», μεταφέροντας την ανάγκη για ξεκούραση αργότερα και προκαλώντας δυσκολία στο πρωινό ξύπνημα. Παρότι η μελέτη έχει περιορισμούς, π.χ. ως προς τη χρήση αυτοαναφερόμενων δεδομένων, έρχεται να επιβεβαιώσει την απλή αλλά συχνά παραμελημένη συμβουλή: λίγος ήλιος νωρίς το πρωί μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.