Τραμπ και ΝΑΤΟ: Τι ισχύει πραγματικά για την αποχώρηση σύμφωνα με Σύνταγμα και νόμους
Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ, ανοίγοντας μια σύνθετη νομική και πολιτική συζήτηση.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εξέφρασε την πρόθεση να αποσύρει τη χώρα του από το ΝΑΤΟ, λόγω της άρνησης ορισμένων ευρωπαϊκών κρατών να στείλουν πλοία για την άρση του αποκλεισμού στο Στενό του Χορμούζ στο Ιράν. Η ρητορική αυτή εντείνει τις ήδη υπάρχουσες εντάσεις γύρω από τη στρατιωτική συμμαχία.
Παρά την προεδρική εξουσία να λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, δεν είναι σαφές αν ο Τραμπ μπορεί μονομερώς να εγκαταλείψει τη συμμαχία των 77 ετών, καθώς ορισμένες πρωτοβουλίες του έχουν μπλοκαριστεί στο παρελθόν από αμερικανικά δικαστήρια.
Σύνταγμα και συνθήκες των ΗΠΑ
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ προβλέπει ότι ο πρόεδρος μπορεί να συνάπτει συνθήκες με τη σύμφωνη γνώμη των δύο τρίτων της Γερουσίας. Ωστόσο, δεν υπάρχει ρητή πρόβλεψη για την αποχώρηση από μια συνθήκη.
Το ΝΑΤΟ, που ιδρύθηκε το 1949 με στόχο την αντιμετώπιση της σοβιετικής απειλής, περιλαμβάνει τις ΗΠΑ, τον Καναδά και τις ευρωπαϊκές χώρες μέλη. Το Άρθρο 13 της Συνθήκης επιτρέπει σε κάθε μέλος να αποχωρήσει προειδοποιώντας έναν χρόνο νωρίτερα, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ μέχρι σήμερα.
Αμερικανική νομοθεσία και περιορισμοί
Το 2023, το Κογκρέσο ψήφισε νόμο που απαγορεύει στον πρόεδρο να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας. Η διάταξη εισήχθη ως τροπολογία στον Νόμο περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας (NDAA) του 2024 και απαγορεύει επίσης τη χρήση αμερικανικών κονδυλίων για αποχώρηση από τη συμμαχία.
Οι κύριοι εισηγητές ήταν οι γερουσιαστές Τιμ Κέιν (Δημοκρατικός) και Μάρκο Ρούμπιο (Ρεπουμπλικάνος), ο οποίος σήμερα είναι υπουργός Εξωτερικών και σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ.
Η θέση του Τραμπ και η νομική αμφισβήτηση
Ο Τραμπ ασκεί χρόνια κριτική στο ΝΑΤΟ και το 2020, η νομική υπηρεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης είχε γνωμοδοτήσει ότι ο πρόεδρος διαθέτει την αποκλειστική εξουσία να αποχωρεί από συνθήκες. Μια έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου τον Φεβρουάριο υπογράμμισε ότι η εκτελεστική εξουσία θα μπορούσε να επικαλεστεί αυτή τη γνωμοδότηση και να αμφισβητήσει τη συνταγματικότητα της τροπολογίας του NDAA.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει την αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, ενώ ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ απέφυγε να επαναβεβαιώσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συλλογική άμυνα.
Τι θα συμβεί στη συνέχεια
Το διεθνές δίκαιο επιτρέπει σε έναν αρχηγό κράτους να αποσυρθεί από μια συνθήκη εφόσον ακολουθεί τη διαδικασία αποχώρησης. Στις ΗΠΑ, οι πρόεδροι έχουν αποχωρήσει στο παρελθόν από συνθήκες χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, όπως συνέβη με τη συνθήκη «Ανοικτοί Ουρανοί» το 2020.
Εάν η υπόθεση φτάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο, το ζήτημα θα είναι πρωτόγνωρο, καθώς η αμερικανική δικαστική εξουσία δεν έχει εκδικάσει ποτέ υπόθεση αποχώρησης από συνθήκη. Ένα από τα βασικά ζητήματα θα είναι ποιος έχει έννομο συμφέρον να προσφύγει. Οι νομικοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι η απόφαση του προέδρου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί μόνο δύσκολα.
