VAR: Η τεχνολογία που άλλαξε το ποδόσφαιρο - Ευλογία ή κατάρα;

Τα τελευταία χρόνια η είσοδος του Video Assistant Referee στο ποδόσφαιρο έχει ριζώσει, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα βήματα ως προς τον εκσυγχρονισμό του αθλήματος τις τελευταίες δεκαετίες. Η ιδέα ότι ένα ανθρώπινο λάθος μπορεί να διορθωθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες, ενώ από τις πρώτες του εφαρμογές, έδειξε πως η τεχνολογία είναι ικανή να αλλάξει την αγωνιστική καθημερινότητα των ποδοσφαιριστών-προπονητών αλλά και των φιλάθλων. Όμως όπως είναι λογικό, η πραγματικότητα δεν συμβαδίζει πάντα με τη θεωρία.

Τι είναι αυτό το VAR και γιατί υπόσχεται «καθαρό» ποδόσφαιρο;

Όταν το VAR μπήκε επίσημα στα κορυφαία πρωταθλήματα και τις μεγάλες διοργανώσεις, πολλοί μίλησαν για το τέλος της αδικίας. Ο νέος αυτοματισμός είναι ικανός να παρεμβαίνει μέσω ενός συστήματος ελέγχου σε 4 κρίσιμες φάσεις (γκολ, πέναλτι, κόκκινες κάρτες, λάθος ταυτοποίηση), εφαρμόζοντας την αρχή του όρου «clear and obvious error». Περιλαμβάνει σιωπηλούς ελέγχους και on-field review όπου ο διαιτητής βλέπει τη φάση στην οθόνη και μπορεί να διατήρησε ή να αλλάξει την απόφασή του, αφού την έχει εξετάσει με λεπτομέρεια και από διαφορετικές γωνίες.

Το VAR λειτουργεί μαζί με την τεχνολογία γραμμής τέρματος (goal line technology) και υποστηρίζεται από το ημι-αυτόματο οφσάιντ με 3D απεικόνιση, καθώς μια εξατομικευμένη ομάδα εκτός αγωνιστικού χώρου χειρίζεται τις διαδικασίες (VAR,AVAR,replay operation). Κάθε επικοινωνία και απόφαση καταγράφεται επίσημα, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αξιοπιστία του συστήματος.

Ποδοσφαιριστές παγκόσμιας κλάσεις όπως ο Κριστιάνο Ρονάλντο και ο Ρόμπερτ Λεβαντόφσκι είχαν δηλώσει ότι η τεχνολογία μπορεί να «σώσει καριέρες», αποτρέποντας λάθη που στο παρελθόν έκριναν τίτλους. Επιπλέον, προπονητές όπως ο Γκουαρντιόλα και ο Κλόπ υποδέχθηκαν την αλλαγή με προσεκτική αισιοδοξία, τονίζοντας πως η τεχνολογία θα πρέπει να έχει συμπληρωματικό ρόλο, και όχι να είναι πρωταγωνίστρια.

Θετικά του VAR: Όταν λειτουργεί όπως πρέπει

Μείωση καθοριστικών λαθών

Από νωρίς φάνηκε ότι οι διαιτητικές αποφάσεις έγιναν πιο ακριβείς. Για παράδειγμα, γκολ που κάποτε ακυρώνονταν λανθασμένα, τώρα κατοχυρώνονται, ενώ συγχρόνως πέναλτι που δίνονταν από εκτιμήσεις διαιτητών, πλέον διορθώνονται με μια επαναληπτική προβολή. Για πολλούς προπονητές, αυτό αποτελεί μια δικλείδα ασφαλείας που κρίνεται ικανή να εξισορροπεί την πίεση και το τι διακυβεύεται σε έναν αγώνα. Στις μεγάλες διοργανώσεις είδαμε αγώνες που διαμορφώθηκαν σωστά χάρη στην επανεξέταση φάσεων, εκεί που άλλοτε μια λανθασμένη απόφαση θα έκρινε πρωταθλήματα και ευρωπαϊκά εισιτήρια.

Προστασία των ποδοσφαιριστών και περισσότερη αξιοπιστία για τους φιλάθλους

Επικίνδυνα μαρκαρίσματα, κρυφά χτυπήματα ή χέρια μέσα στην περιοχή δεν περνούν πλέον απαρατήρητα. Σκληρές και επικίνδυνες ενέργειες που δύσκολα αντιλαμβάνεται ένας διαιτητής στην ροή του παιχνιδιού, δεν μένουν πλέον ατιμώρητες. Ποδοσφαιριστές όπως ο Σέρχιο Ράμος και ο Βίρτζιλ Φαν Ντάικ έχουν δηλώσει ανοιχτά για την ανάγκη να προστατεύονται τα πόδια των παικτών, θεωρόντας ότι το VAR αποτελεί ένα χρήσιμο «δίκτυ» ασφαλείας.

Οι φίλαθλοι νιώθουν πλέον ότι υπάρχει ένας μηχανισμός που περιορίζει σε μεγάλο βαθμό την αδικία. Ακόμα και εάν μια δύσκολη φάση προκαλέσει θόρυβο, η ιδέα ότι εξετάστηκε από περισσότερα μάτια, προσφέρει ένα είδος ψυχολογικής ισορροπίας.

Αρνητικά VAR: Οι σκιές που επιφέρει η τεχνολογία

Απώλεια ρυθμού και «πάγωμα» χρόνου

Οι διακοπές για έλεγχο φάσεων συχνά «σπάνε» τον ρυθμό του παιχνιδιού, καθώς μερικές φάσεις είναι πολύ οριακές. Το ποδόσφαιρο είναι άθλημα ροής, συνεχούς έντασης και αυθόρμητου παλμού και η αίσθηση αυτή διακόπτεται, όταν ο διαιτητής περιμένει λεπτά για την επιβεβαίωση μιας φάσης, αφήνοντας παίκτες, προπονητές και φιλάθλους να βυθίζονται στην αβεβαιότητα. Ο αρχηγός της Εθνικής Αγγλίας Χάρι Κέιν έχει τονίσει σε δήλωσή του ότι μεγάλες καθυστερήσεις δημιουργούν νευρικότητα και αποπροσανατολίζουν συχνά τους αθλητές.

Το πρόβλημα της υποκειμενικότητας

Παρά τη βοήθεια του βίντεο, η τελική απόφαση παραμένει ανθρώπινη και δεν είναι λίγες οι φορές που το ίδιο το ριπλέι οδηγεί σε διαφορετικές αποφάσεις από αυτές που ήδη έχουν παρθεί από το διαιτητικό επιτελείο. Ο Ζοσέ Μουρίνιο έχει σχολιάσει με καυστικό τρόπο ότι το VAR δε λύνει τη διαφωνία, αλλά τη μεταφέρει από τον αγωνιστικό χώρο στο δωμάτιο με τις οθόνες.

Οι πανηγυρισμοί με «χρονοκαθυστέρηση»

Το ποδόσφαιρο ίσως περισσότερο από κάθε άλλο άθλημα βασίζεται στο συναίσθημα, ωστόσο με το VAR ένα γκολ δεν μπορεί να είναι ποτέ οριστικό χωρίς την επίσημη απόφαση. Πολλοί παίκτες παραδέχονται ότι έχουν χάσει τον αυθορμητισμό του πανηγυρισμού, κοιτάζοντας πρώτα τον διαιτητή και τους βοηθούς του, αντί για την εξέδρα και τους συμπαίκτες τους, αφού σκοράρουν. Αυτό επηρεάζει και τους οπαδούς οι οποίοι πάνω στην «τρέλα» τους, προσπαθούν να συγκρατηθούν για να μην το μετανιώσουν λίγα λεπτά μετά.

Πώς είναι το VAR μέσα από τα μάτια των πρωταγωνιστών;

To VAR έχει προκαλέσει πλήθος αντιδράσεων από ανθρώπους που βιώνουν καθημερινά το όμορφο παιχνίδι. Ο Αντόνιο Κόντε (νυν προπονητής της Νάπολι) και παθιασμένος ποδοσφαιρόφιλος έχει δηλώσει ανοιχτά ότι αυτή η τεχνολογία προκαλεί ζημιά, κυρίως λόγω της αλλοίωσης του ρυθμού και της αυξημένης σύγχυσης που δημιουργεί.

Ακόμα, ο Τζέιμς Μίλνερ ένας από τους πιο έμπειρους ποδοσφαιριστές στην ιστορία της Πρέμιερ Λιγκ, έχει εκφράσει αρκετές φορές δημόσια τη δυσαρέσκειά του για το VAR. Πιο συγκεκριμένα, έπειτα από αγώνα της Λίβερπουλ κόντρα στη Μπράιτον το 2020 και τον καταλογισμό πέναλτι στο τελευταίο λεπτό, ο Μίλνερ προχώρησε στο Twitter σε μια δήλωση που μεταξύ άλλων αναφέρει ότι η συνεχής αντιπαράθεση γύρω από το VAR και οι διαρκείς διορθώσεις αποφάσεων έχουν οδηγήσει πολλούς, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου, να χάσουν τη φλόγα τους για τον «βασιλιά των σπορ».

Παράγοντες και διοικήσεις ομάδων έχουν ζητήσει επανειλημμένα πλήρη διαφάνεια, προτείνοντας να δημοσιοποιούνται οι διάλογοι του VAR με τους διαιτητές, ώστε να μην υπάρχει καχυποψία ή μυστικότητα.

Από την άλλη πλευρά, ο Μικέλ Αρτέτα έπειτα από μία νίκη κόντρα στη Μπέρνλι δύο χρόνια πριν, ζήτησε ο ίδιος να τον ρωτήσουν για το VAR. Η απάντησή του στην ερώτηση ήταν ότι η διαιτησία σε εκείνο τον αγώνα ήταν αλάνθαστη χάρη στο VAR, ενώ εάν δεν υπήρχε στον συγκεκριμένο αγώνα, το αποτέλεσμα πιθανόν θα ήταν άλλο. Έτσι, υπάρχουν και αυτοί που βλέπουν το VAR ως μια τεχνολογία η οποία θα περιορίσει σε μεγάλο βαθμό τα ανθρώπινα λάθη.

Ο διχασμός των φιλάθλων: Αλλάζει χαρακτήρα το ποδόσφαιρο;

Το κοινό όπως ακριβώς και οι ποδοσφαιριστές-προπονητές έχει χωριστεί στα δύο. Η μία πλευρά βλέπει το VAR ως εγγύηση δικαιοσύνης και δεν θέλει την επιστροφή στην εποχή των «χοντρών λαθών». Αντίθετα, η άλλη η λίγο πιο ρομαντική, νοσταλγεί τον αυθορμητισμό του παιχνιδιού και την αίσθηση ότι το ποδόσφαιρο ανήκει στους παίκτες και τους φιλάθλους της εκάστοτε ομάδας. Σε μέρη όπου η διαιτησία έχει αμφισβητηθεί έντονα όπως στην Ιταλία και την Αγγλία, η δυσπιστία και η ανασφάλεια κορυφώνονται.

ΝΤΙΕΓΚΟ ΜΑΡΑΝΤΟΝΑ VS VAR

Αν στο «Χέρι του Θεού», το περίφημο γκολ του Μαραντόνα κόντρα στην εθνική Αγγλίας υπήρχε VAR, η ιστορία του ποδοσφαίρου θα ήταν αγνώριστη. Ο Μαραντόνα, αντί για το πιο θρυλικό παράπτωμα όλων των εποχών, θα έβλεπε τον διαιτητή να σηκώνει το χέρι στο ακουστικό, μια μικρή παύση και ύστερα… την επιγραφή: Var Decision: «Handball – No Goal» και μαζί της θα χανόταν ένας μύθος που για δεκαετίες γοήτευσε τον κόσμο. Κάπως έτσι ο μεγαλύτερος ίσως ποδοσφαιρικός μύθος θα είχε εξαφανιστεί και αντί για «Χέρι του Θεού» θα υπήρχε το «Χέρι του VAR».

Το VAR ως… ανάγκη, όχι ως δόγμα

Το VAR δεν είναι και δεν θα έπρεπε να αποτελεί τον αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα προβλήματα του ποδοσφαίρου. Είναι μία αναγκαία εξέλιξη, μια προσπάθεια να μειωθούν τα ανθρώπινα λάθη και συγχρόνως να αυξηθεί η δικαιοσύνη και να προστατευτούν παίκτες και ομάδες. Ταυτόχρονα όμως, φέρνει νέες προκλήσεις. Για να έχει νόημα και διάρκεια, το VAR χρειάζεται σωστή εφαρμογή, υπομονή, βελτίωση των διαδικασιών και κυρίως σεβασμό προς τη «φύση» του ποδοσφαίρου, δηλαδή την αυθόρμητη ένταση, το συναίσθημα, τη στιγμή που ο διαιτητής δεν είναι τέλειος αλλά προσπαθεί να είναι δίκαιος. Το ποδόσφαιρο αλλάζει και το VAR αποτελεί μέρος αυτής της αλλαγής.