Αλτσχάιμερ: Τεστ μνήμης σε smartphone ανιχνεύουν τη νόσο δεκαετίες νωρίτερα

Οι αλλαγές που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ αρχίζουν πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν τα εμφανή συμπτώματα. Ωστόσο, η ανίχνευση αυτών των πρώιμων μεταβολών παραμένει δύσκολη, καθώς οι παραδοσιακές εξετάσεις γίνονται συνήθως μία ή δύο φορές τον χρόνο και συχνά χρειάζονται αρκετά χρόνια για να αποκαλύψουν ξεκάθαρη επιδείνωση. Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό npj Digital Medicine δείχνει ότι ένα απλό smartphone ή tablet μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση μικρών αλλαγών στη μνήμη μέσα σε λίγους μόνο μήνες.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σύντομα τεστ μνήμης που πραγματοποιούνται συχνά στο σπίτι, χωρίς την παρουσία γιατρού ή ειδικού, μπορούν να εντοπίσουν διαφορές στη γνωστική έκπτωση σε διάστημα μόλις 30 εβδομάδων. Το εύρημα θεωρείται σημαντικό, επειδή μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για ταχύτερη παρακολούθηση της νόσου και ίσως για πιο εξατομικευμένες παρεμβάσεις στο μέλλον.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν τη μελέτη με τη συνδρομή 202 ατόμων ηλικίας από 52 έως 85 ετών. Από αυτούς, οι 152 δεν παρουσίαζαν γνωστικά προβλήματα, ενώ οι υπόλοιποι 50 είχαν διαγνωστεί με ήπια γνωστική διαταραχή, μια κατάσταση που συχνά θεωρείται ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ φυσιολογικής γήρανσης και άνοιας. Δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή σε εκείνους που εμφάνιζαν ενδείξεις βήτα-αμυλοειδούς στον οργανισμό τους, μιας πρωτεΐνης που συνδέεται στενά με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Αντί να επισκέπτονται νοσοκομεία ή ερευνητικά κέντρα για τις μετρήσεις, οι συμμετέχοντες απλώς κατέβασαν μια εφαρμογή στο κινητό ή στο tablet τους και ολοκλήρωναν μόνοι τους τα τεστ σε εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμερη βάση. Οι ερευνητές ήθελαν να εξετάσουν αν οι συχνές μετρήσεις μπορούν να αποκαλύψουν μικρές αλλαγές που συνήθως περνούν απαρατήρητες.

Τα τεστ αξιολογούσαν διαφορετικές πτυχές της μνήμης. Σε ένα από αυτά, προβάλλονταν εικόνες αντικειμένων και τοπίων και έπρεπε να εντοπιστούν μικρές αλλαγές μεταξύ παρόμοιων εικόνων. Ένα δεύτερο τεστ εξέταζε τη σύνδεση αντικειμένων με συγκεκριμένους χώρους, ενώ ένα τρίτο αξιολογούσε την ικανότητα αναγνώρισης σκηνών που είχαν δει προηγουμένως.

Παρότι οι δοκιμασίες ακούγονται απλές, οι επιστήμονες θεωρούν ότι ενεργοποιούν διαφορετικά εγκεφαλικά δίκτυα που επηρεάζονται σταδιακά καθώς εξελίσσεται η νόσος Αλτσχάιμερ. Η ιδέα ήταν ότι κάποιες λειτουργίες της μνήμης μπορεί να αρχίζουν να επιδεινώνονται νωρίτερα από άλλες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή παρουσίασαν μεγαλύτερη μείωση σε συγκεκριμένες λειτουργίες μνήμης συγκριτικά με τους υγιείς συμμετέχοντες. Οι μεγαλύτερες διαφορές εμφανίστηκαν ιδιαίτερα σε όσους είχαν βιολογικές ενδείξεις που παραπέμπουν σε Αλτσχάιμερ.

Οι αλλαγές που φάνηκαν μέσα σε μόλις επτά μήνες 

Ειδικότερα, όσοι είχαν ήπια γνωστική διαταραχή και θετικά σημάδια βήτα-αμυλοειδούς εμφάνισαν πιο έντονη επιδείνωση στην ακρίβεια με την οποία θυμούνταν αντικείμενα αλλά και στην αναγνώριση εικόνων που είχαν δει προηγουμένως. Αυτές οι αλλαγές έγιναν ορατές μέσα σε περίπου επτά μήνες.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι αλλαγές που κατέγραφαν τα τεστ του κινητού φάνηκε να συμβαδίζουν με τις μεταβολές που παρατηρούνταν σε παραδοσιακές εξετάσεις μνήμης οι οποίες είχαν γίνει σε βάθος πολλών ετών. Με άλλα λόγια, οι σύντομες ψηφιακές μετρήσεις φαίνεται να αποτυπώνουν παρόμοια πορεία με εκείνη που καταγράφεται συνήθως μόνο έπειτα από πολύ μεγαλύτερη χρονική παρακολούθηση.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι οι κλασικές νευροψυχολογικές εξετάσεις δυσκολεύονταν να ανιχνεύσουν αλλαγές σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Όταν εξέτασαν δεδομένα μέσα σε ένα έτος, οι διαφορές ανάμεσα στις ομάδες δεν ήταν τόσο εμφανείς. Αντίθετα, τα επαναλαμβανόμενα ψηφιακά τεστ συνέχισαν να εντοπίζουν διαφορές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν περίπου το 77% των προγραμματισμένων δοκιμασιών και η συμμόρφωση στο πρόγραμμα άγγιξε σχεδόν το 90%. Αυτό δείχνει ότι ακόμη και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να χρησιμοποιούν συστηματικά τέτοιες εφαρμογές χωρίς συνεχή επίβλεψη.

Τα smartphones στην υπηρεσία παρακολούθησης του Αλτσχάιμερ 

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον τέτοιες εφαρμογές ίσως αποτελέσουν μέρος της καθημερινής κλινικής πρακτικής. Αντί ένας άνθρωπος να υποβάλλεται σε μια εξέταση μνήμης μία φορά τον χρόνο, θα μπορούσε να πραγματοποιεί σύντομα τεστ στο σπίτι του σε τακτά χρονικά διαστήματα, επιτρέποντας στους γιατρούς να παρακολουθούν πιο στενά την εξέλιξη της γνωστικής λειτουργίας.

Παράλληλα, τα εργαλεία αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν και στην αξιολόγηση νέων θεραπειών για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Καθώς αναπτύσσονται φάρμακα που στοχεύουν στην επιβράδυνση της νόσου, η δυνατότητα να καταγράφονται μικρές μεταβολές σε μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να προσφέρει πιο γρήγορες και πιο εξατομικευμένες αποφάσεις για την πορεία ενός ασθενούς.