Το εμβόλιο Shingrix κατ΄α του έρπητα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας στους ηλικιωμένους

Μια μεγάλη αμερικανική μελέτη εξετάζει κάτι που δεν είναι καθόλου προφανές: αν ένα εμβόλιο για τον έρπητα ζωστήρα μπορεί να συνδέεται και με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Το εν λόγω εμβόλιο, με την ονομασία Shingrix, χρησιμοποιείται ευρέως σε ηλικιωμένους για την πρόληψη του επώδυνου εξανθήματος που προκαλεί ο ιός της ανεμοβλογιάς-ζωστήρα, όμως τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η δράση του ίσως δεν σταματά εκεί.

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα

Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία για περισσότερα από 500.000 άτομα ηλικίας 66 ετών και άνω, τα οποία μπήκαν σε μονάδες αποκατάστασης ή μονάδες μακροχρόνιας φροντίδας στις ΗΠΑ μεταξύ 2017 και 2022. Όλοι ήταν επιλέξιμοι για το εμβόλιο και κανείς δεν είχε διάγνωση άνοιας όταν ξεκινούσε η μελέτη. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες χώρισαν τους συμμετέχοντες σε δύο ομάδες: όσους έκαναν τουλάχιστον μία δόση του Shingrix κατά τη διάρκεια της παραμονής τους ή μέσα στον επόμενο χρόνο, και όσους δεν το έκαναν καθόλου.

Μετά από παρακολούθηση τεσσάρων ετών, προέκυψε μια αξιοσημείωτη διαφορά. Στην ομάδα που είχε εμβολιαστεί, περίπου το 18,8% διαγνώστηκε με άνοια. Στην ομάδα χωρίς εμβόλιο, το ποσοστό ήταν 24,6%. Με άλλα λόγια, οι εμβολιασμένοι είχαν περίπου 24% μικρότερο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, μια διαφορά που αντιστοιχεί σε περίπου 5,8 ποσοστιαίες μονάδες.

Η μελέτη δεν έγινε ως κλασικό πείραμα με τυχαία επιλογή (όπου κάποιοι παίρνουν το εμβόλιο και άλλοι όχι), αλλά βασίστηκε σε πραγματικά δεδομένα από ιατρικούς φακέλους και ασφαλιστικά αρχεία. Για να γίνει πιο αξιόπιστη, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια μέθοδο που προσομοιώνει όσο γίνεται μια κλινική δοκιμή, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως ηλικία, νοσήματα και γενική κατάσταση υγείας.

Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πως το εμβόλιο «προστατεύει» άμεσα από την άνοια. Ένα βασικό ζήτημα είναι αυτό που λέγεται «προκατάληψη υγιών εμβολιαζόμενων»: οι άνθρωποι που κάνουν εμβόλια συχνά είναι γενικά πιο προσεκτικοί με την υγεία τους, έχουν καλύτερη πρόσβαση σε φροντίδα ή λιγότερα προβλήματα υγείας. Αυτοί οι παράγοντες από μόνοι τους μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας, ανεξάρτητα από το εμβόλιο.

Χαμηλότερος κίνδυνος τουλάχιστον κατά 12%

Ακόμα και όταν οι επιστήμονες προσπάθησαν να διορθώσουν στατιστικά αυτές τις διαφορές, το αποτέλεσμα παρέμεινε, αλλά εξασθένησε. Στο πιο συντηρητικό σενάριο, ο σχετικός κίνδυνος άνοιας ήταν περίπου 12% χαμηλότερος για όσους είχαν εμβολιαστεί, σε σύγκριση με όσους δεν είχαν κάνει το εμβόλιο.

Η έρευνα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο επιστημονικό ερώτημα: αν οι λοιμώξεις από τον ιό του έρπητα ζωστήρα μπορεί να σχετίζονται με τη γνωστική έκπτωση. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι ο ίδιος ο ιός, όταν ενεργοποιείται ξανά στο σώμα, ίσως αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας. Άρα, η λογική υπόθεση είναι ότι η πρόληψή του μέσω εμβολιασμού θα μπορούσε να έχει και έμμεσο όφελος για τον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό «κουμπώνει» με μια μεγαλύτερη εικόνα που αρχίζει να σχηματίζεται: ότι ορισμένα εμβόλια δεν προστατεύουν μόνο από συγκεκριμένες λοιμώξεις, αλλά ίσως έχουν και νευροπροστατευτικές επιδράσεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει ακόμη απόδειξη αιτιώδους σχέσης.

Υπάρχουν και περιορισμοί. Τα δεδομένα βασίστηκαν σε διαγνώσεις από ιατρικά αρχεία και όχι σε άμεσες γνωστικές εξετάσεις, η περίοδος διεξαγωγής της έρευνας δεν ήταν μακροχρόνια, αφού το Shingrix κυκλοφορεί σχετικά πρόσφατα. Επίσης, αρκετοί ηλικιωμένοι έφυγαν από τις μονάδες σύντομα, κάτι που επηρεάζει το πόσο πλήρης είναι η εικόνα.

Ένα ακόμα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι εμβολιασμένοι είχαν και χαμηλότερη θνησιμότητα κατά την περίοδο παρακολούθησης. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί ο θάνατος μπορεί να «κρύψει» περιπτώσεις άνοιας: κάποιος που πεθαίνει νωρίτερα δεν προλαβαίνει να διαγνωστεί.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η εμβολιαστική κάλυψη ήταν εξαιρετικά χαμηλή. Μόλις περίπου 2% των επιλέξιμων ηλικιωμένων έλαβαν το εμβόλιο μέσα στο χρονικό παράθυρο της μελέτης, κάτι που δείχνει εμπόδια στην πρόσβαση, την οργάνωση ή την ενημέρωση.

Τελικά συμπεράσματα

Η μελέτη αναδεικνύει κάτι πρακτικό: η στιγμή εισαγωγής σε μονάδες φροντίδας ή αποκατάστασης μπορεί να είναι κρίσιμη ευκαιρία για έλεγχο εμβολιασμών. Και ίσως, στο μέλλον, η πρόληψη ασθενειών, π.χ. του έρπητα ζωστήρα, να συνδέεται πιο άμεσα με τη συνολική υγεία του εγκεφάλου στην τρίτη ηλικία.