Κοιμήσου καλύτερα και περισσότερο για να προστατευτείς από την άνοια - Τι δείχνει μελέτη

Ο ύπνος εδώ και χρόνια θεωρείται ασπίδα για την υγεία του εγκεφάλου. Νέα μεγάλη έρευνα έρχεται τώρα να ενισχύσει αυτή την εικόνα, δείχνοντας ότι ορισμένες καθημερινές συνήθειες ύπνου μπορεί να συνδέονται με μικρές αλλά σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη γήρανση και πιθανώς με αυξημένο κίνδυνο άνοιας στο μέλλον.

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα 23.000 ανθρώπων από τη βρετανική βάση δεδομένων UK Biobank, και διαπίστωσε ότι όσοι κοιμούνταν λιγότερο ή περισσότερο από το προτεινόμενο χρονικό διάστημα, όσοι είχαν συχνά αϋπνία ή συνήθιζαν να κοιμούνται κατά τη διάρκεια της ημέρας, παρουσίαζαν περισσότερες βλάβες στη λεγόμενη λευκή ουσία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως οι συνήθειες ύπνου προκαλούν άμεσα άνοια. Ωστόσο φαίνεται να υπάρχει μια πιθανή αλυσίδα γεγονότων: κακή ποιότητα ύπνου, αλλαγές στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου και στη συνέχεια αυξημένος κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης με την πάροδο του χρόνου.

Τι είναι οι αλλοιώσεις της λευκής ουσίας που εξέτασαν οι επιστήμονες 

Οι συγκεκριμένες αλλοιώσεις που μελέτησαν οι επιστήμονες ονομάζονται υπερεντάσεις λευκής ουσίας. Πρόκειται για μικρές περιοχές που εμφανίζονται στις μαγνητικές τομογραφίες και θεωρούνται ένδειξη φθοράς των μικρών αγγείων του εγκεφάλου. Είναι αρκετά συχνές όσο μεγαλώνει κανείς, αλλά όταν αυξάνονται έχουν συνδεθεί με προβλήματα μνήμης, γνωστική εξασθένηση και μεγαλύτερο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών παθήσεων.

Πώς μελετήθηκαν οι συνήθειες ύπνου σε περισσότερους από 23.000 ανθρώπους 

Για να εξετάσουν τη σχέση ύπνου και εγκεφαλικής υγείας, οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από 23.377 υγιείς ενήλικες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας. Οι συμμετέχοντες είχαν συμπληρώσει ερωτηματολόγια για τις συνήθειες ύπνου τους και σχεδόν εννέα χρόνια αργότερα υποβλήθηκαν σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου. Οι ερευνητές εστίασαν σε πέντε βασικές συμπεριφορές: πόσες ώρες κοιμόταν κάποιος, αν κοιμόταν συχνά μέσα στην ημέρα, αν δυσκολευόταν να αποκοιμηθεί ή ξυπνούσε κατά τη διάρκεια της νύχτας, αν ροχάλιζε και αν αποκοιμιόταν ακούσια μέσα στη μέρα.

Οι μεγαλύτερες αλλοιώσεις στον εγκέφαλο

Αρχικά τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όλες οι κακές συνήθειες ύπνου φαίνονταν να σχετίζονται με μεγαλύτερες αλλοιώσεις στον εγκέφαλο. Όταν όμως οι επιστήμονες υπολόγισαν και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία — όπως το κάπνισμα, την υπέρταση, τον διαβήτη, την παχυσαρκία και τη φυσική δραστηριότητα — μερικές σχέσεις αποδυναμώθηκαν. Τελικά παρέμειναν τρεις παράγοντες που εμφάνιζαν ξεχωριστή σχέση με τις εγκεφαλικές αλλαγές: η διάρκεια ύπνου εκτός του προτεινόμενου εύρους των 7 έως 9 ωρών, η αϋπνία, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό οι ημερήσιοι ύπνοι.  

Γιατί είναι ένοχος ο μεσημεριανός ύπνος;

Το εύρημα αυτό ίσως ακούγεται παράξενο, καθώς η μεσημεριανή σιέστα συχνά θεωρείται ωφέλιμη. Οι ερευνητές όμως τονίζουν ότι η σχέση είναι πιο περίπλοκη από όσο φαίνεται. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι σύντομοι ύπνοι διάρκειας έως μισής ώρας μπορεί να συνδέονται με καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου. Από την άλλη πλευρά, οι μεγάλης διάρκειας ή πολύ συχνοί ύπνοι έχουν συσχετιστεί με χειρότερες επιδόσεις στη μνήμη και σε ορισμένες περιπτώσεις με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Βέβαια, στη συγκεκριμένη έρευνα δεν εξετάστηκε πόσο διαρκούσαν οι ύπνοι, αλλά μόνο πόσο συχνά συνέβαιναν. Έτσι οι επιστήμονες δεν μπορούν να πουν ότι κάθε μεσημεριανός ύπνος είναι επιβαρυντικός.

Η έλλειψη χειρότερη από την υπερβολή

Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι η έλλειψη ύπνου φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο από τον υπερβολικό ύπνο. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν πιο αναλυτικά τα δεδομένα, διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που κοιμούνταν λιγότερο από έξι ώρες είχαν πιο σταθερά αυξημένες αλλοιώσεις στη λευκή ουσία του εγκεφάλου. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με το γεγονός ότι ο ύπνος λειτουργεί σαν ένα είδος «συστήματος συντήρησης» του εγκεφάλου. Κατά τη διάρκειά του μειώνεται η πίεση και οι καρδιακοί παλμοί, ενώ ενεργοποιούνται μηχανισμοί που βοηθούν στην απομάκρυνση άχρηστων ουσιών και στην αποκατάσταση του οργανισμού. Αν αυτές οι διαδικασίες διαταράσσονται επί χρόνια, ενδέχεται να συσσωρεύονται σταδιακά μικρές βλάβες.

Ύπνος και εγκεφαλική υγεία: μια διά βίου σχέση

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η ποιότητα του ύπνου ίσως δεν αφορά μόνο το πόσο ξεκούραστοι αισθανόμαστε την επόμενη μέρα. Θα μπορούσε να αποτελεί και έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία της υγείας του εγκεφάλου πολλά χρόνια αργότερα.