Τα πατατάκια αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας - Τι δείχνει νέα μελέτη

Ένα σακουλάκι πατατάκια την ημέρα ίσως ακούγεται αθώο, όμως νέα έρευνα συνδέει την αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με μεγαλύτερο κίνδυνο γνωστικής φθοράς και άνοιας. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Monash στην Αυστραλία, ακόμη και μια σχετικά μικρή καθημερινή αύξηση στην πρόσληψη τέτοιων τροφών μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία του εγκεφάλου, ιδιαίτερα την προσοχή.

Τι έδειξε η μελέτη σε 2.100 ενήλικες 

Οι επιστήμονες εξέτασαν στοιχεία από περισσότερους από 2.100 ενήλικες ηλικίας 40 έως 70 ετών, οι οποίοι δεν είχαν άνοια κατά την έναρξη της έρευνας. Η παρακολούθηση έγινε από το 2016 έως το 2023 και στόχος ήταν να διερευνηθεί αν η διατροφή συνδέεται με αλλαγές στις νοητικές επιδόσεις και σε παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με μελλοντική άνοια.

Το βασικό εύρημα ήταν ότι αύξηση κατά μόλις 10% στην ημερήσια κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέθηκε με χαμηλότερες επιδόσεις στην προσοχή. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτό το ποσοστό αντιστοιχεί περίπου σε 150 γραμμάρια τροφής ημερησίως, δηλαδή πρακτικά όσο ένα τυπικό σακουλάκι πατατάκια ή ένα αντίστοιχο σνακ.

Η μελέτη δεν λέει ότι ένα σακουλάκι τσιπς «προκαλεί» άνοια από μόνο του. Δείχνει όμως ότι όσο αυξάνεται η συμμετοχή τέτοιων τροφών στη συνολική διατροφή, τόσο ενισχύονται ορισμένοι παράγοντες που σχετίζονται με γνωστική έκπτωση. Είναι σημαντική διάκριση: πρόκειται για στατιστική συσχέτιση και όχι απόδειξη άμεσης αιτιότητας.

Γιατί τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ανησυχούν τους ειδικούς 

Στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ανήκουν προϊόντα που έχουν υποστεί έντονη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν συστατικά που συνήθως δεν υπάρχουν σε μια οικιακή κουζίνα. Συντηρητικά, γλυκαντικά, τεχνητές χρωστικές, ενισχυτικά γεύσης, εξευγενισμένα λίπη και σταθεροποιητές είναι μερικά παραδείγματα. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται πατατάκια, αναψυκτικά, αλλαντικά, έτοιμο fast food, γλυκά σνακ και πολλά συσκευασμένα προϊόντα.

Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ότι μεγαλύτερη κατανάλωση τέτοιων τροφών συνδεόταν με αυξημένους δείκτες κινδύνου για άνοια, παχυσαρκία και υψηλή αρτηριακή πίεση. Δεν είναι τυχαίο, καθώς οι ίδιες τροφές έχουν ήδη συνδεθεί με καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη τύπου 2 και μεταβολικές διαταραχές, που με τη σειρά τους επηρεάζουν και την υγεία του εγκεφάλου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι η αρνητική συσχέτιση εμφανίστηκε ακόμη και σε άτομα που κατά τα άλλα ακολουθούσαν σχετικά υγιεινή, μεσογειακού τύπου διατροφή. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να τρώει κανείς γενικά καλά, αν παράλληλα καταναλώνει συστηματικά μεγάλες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων προϊόντων. Η ποιότητα του φαγητού και ο βαθμός επεξεργασίας φαίνεται πως παίζουν ξεχωριστό ρόλο.

Η μελέτη δεν εντόπισε άμεση σύνδεση με απώλεια μνήμης, όμως οι ειδικοί τονίζουν ότι η προσοχή αποτελεί βασική λειτουργία του εγκεφάλου. Από αυτήν εξαρτώνται η μάθηση, η συγκέντρωση, η λήψη αποφάσεων και η επίλυση προβλημάτων. Όταν η προσοχή επιβαρύνεται με τον χρόνο, μπορεί να επηρεαστούν πολλαπλές πτυχές της καθημερινής ζωής.

Τα ευρήματα έρχονται να προστεθούν σε προηγούμενες έρευνες. Μελέτη του 2022 στο JAMA Neurology είχε δείξει ότι άτομα των οποίων η διατροφή περιλάμβανε τουλάχιστον 20% υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα εμφάνιζαν ταχύτερη πτώση στις εκτελεστικές λειτουργίες και γενικότερη γνωστική επιδείνωση. Η νέα αυστραλιανή μελέτη ενισχύει την εικόνα ότι η σχέση διατροφής και εγκεφάλου είναι στενότερη απ’ όσο πιστεύαμε.

Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Όχι ότι πρέπει να πανικοβληθεί κάποιος, επειδή έφαγε ένα σακουλάκι πατατάκια. Σημαίνει όμως ότι η καθημερινή συνήθεια έχει μεγαλύτερη σημασία από την περιστασιακή κατανάλωση. Όσο περισσότερο η διατροφή βασίζεται σε φυσικές τροφές — λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ξηρούς καρπούς, δημητριακά ολικής άλεσης — τόσο καλύτερα προστατεύεται συνολικά και ο εγκέφαλος.

Η πρόληψη της άνοιας ξεκινά από το πιάτο 

Το μήνυμα των επιστημόνων είναι σαφές: η πρόληψη της άνοιας δεν αρχίζει μόνο στο ιατρείο ή στην τρίτη ηλικία, αλλά και στο σουπερμάρκετ, χρόνια νωρίτερα. Οι καθημερινές διατροφικές επιλογές μπορεί να επηρεάζουν όχι μόνο  την περίμετρο μέσης;; και το σάκχαρο, αλλά και το πώς θα λειτουργεί ο εγκέφαλος στο μέλλον.