Φάρμακο για την αϋπνία καθυστερεί την εκδήλωση Αλτσχάιμερ

Νέα δεδομένα από μελέτη που δημοσιεύεται στο Annals of Neurology δείχνουν ότι η σουβορεξάντη (εμπορική ονομασία Belsomra), ένα φάρμακο που ήδη χορηγείται σε ανθρώπους για τη θεραπεία της αϋπνίας, μειώνει τις πρωτεΐνες που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ.

Στην εν λόγω κλινική δοκιμή με υγιείς μεσήλικες, διαπιστώθηκε ότι η λήψη του φαρμάκου μείωσε σε μικρό χρονικό διάστημα τα επίπεδα δύο πρωτεϊνών (της αμυλοειδούς και της ταυ) οι οποίες σε βάθος χρόνου σχηματίζουν τις βλαβερές εναποθέσεις (πλάκες) που καταστρέφουν τα νευρικά κύτταρα. Η μείωση ήταν εμφανής ήδη μετά από μία δόση, γεγονός που ενισχύει την ιδέα ότι ο ύπνος παίζει καθοριστικό ρόλο στη «φροντίδα» του εγκεφάλου. 

Η σημασία του ύπνου στην προστασία του εγκεφάλου

Είναι γνωστό ότι το Αλτσχάιμερ δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Για χρόνια, ο εγκέφαλος συσσωρεύει τοξικές πρωτεΐνες χωρίς να προκαλούνται εμφανή συμπτώματα. Ένα από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια είναι η κακή ποιότητα ύπνου. Μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και ένα βράδυ αϋπνίας αρκεί για να αυξηθούν οι συγκεντρώσεις αμυλοειδούς στον εγκέφαλο. Αντίθετα, ο βαθύς ύπνος ενεργοποιεί ένα είδος «καθαριστικού μηχανισμού» που απομακρύνει τις βλαβερές ουσίες, μειώνοντας τον κίνδυνο συσσωρεύσεων που οδηγούν σε απώλεια μνήμης.

Τα αποτελέσματα της έρευνας

Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side News, η σουβορεξάντη ανήκει σε μια νεότερη κατηγορία φαρμάκων, γνωστών ως DORAs, τα οποία μπλοκάρουν τη δράση της ορεξίνης – μιας ουσίας που διατηρεί τον οργανισμό σε εγρήγορση. Έτσι, ο ύπνος που προκαλούν είναι πιο φυσικός και βαθύς. Στη μελέτη, 38 εθελοντές χωρίς προβλήματα ύπνου ή μνήμης πέρασαν δύο νύχτες σε κλινική, όπου έλαβαν είτε το φάρμακο είτε εικονικό σκεύασμα. Οι ερευνητές συνέλεγαν υγρό από τον εγκέφαλο ανά δύο ώρες, ώστε να μετρούν τις αλλαγές στις πρωτεΐνες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν πτώση 10%-20% του αμυλοειδούς μετά τη λήψη του φαρμάκου, ενώ με μεγαλύτερη δόση παρατηρήθηκε και μείωση της ενεργής μορφής (φωσφορυλιωμένης) της ταυ, που θεωρείται ιδιαίτερα καταστροφική. Το εύρημα θεωρείται ενθαρρυντικό, καθώς η μείωση της συγκεκριμένης μορφής θα μπορούσε να περιορίσει τον σχηματισμό τοξικών δεματίων στον εγκέφαλο. Ωστόσο, η δράση ήταν προσωρινή, αφού τα επίπεδα των πρωτεϊνών επανήλθαν στο αρχικό σημείο μέσα σε μία μέρα.

Περιορισμοί και επόμενα βήματα στην έρευνα

Παρά τη σημασία των αποτελεσμάτων, οι ειδικοί τονίζουν ότι η έρευνα βρίσκεται σε αρχικό στάδιο. Η δοκιμή ήταν μικρή και βραχυχρόνια, ενώ έγινε σε υγιείς εθελοντές, όχι σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με ήδη αυξημένο κίνδυνο Αλτσχάιμερ. Επιπλέον, δεν είναι σαφές αν η μείωση των πρωτεϊνών μεταφράζεται σε καλύτερη μνήμη ή καθυστέρηση της νόσου. Η ιστορία έχει δείξει ότι αρκετά φάρμακα που μείωναν τις ίδιες ουσίες δεν μπόρεσαν τελικά να βελτιώσουν την κλινική εικόνα των ασθενών.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι απαιτούνται μακροπρόθεσμες μελέτες με διάρκεια ετών για να φανεί αν η καθημερινή λήψη αυτού του φαρμάκου μπορεί πραγματικά να προστατεύσει τον εγκέφαλο από την εκφύλιση. Το ενδεχόμενο παραμένει ανοιχτό, όμως χρειάζεται χρόνος για να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά του.

Ακόμη κι αν η συγκεκριμένη θεραπεία δεν αποδειχθεί πανάκεια, η μελέτη φωτίζει κάτι κρίσιμο: ο ύπνος είναι θεμέλιο της εγκεφαλικής υγείας. Παράλληλα, η έρευνα αυτή ανοίγει τον δρόμο για νέες στρατηγικές που στοχεύουν στην ενίσχυση του βαθύ ύπνου και του μηχανισμού «καθαρισμού» του εγκεφάλου.