Η κεταμίνη «φάρμακο» για το στρες, σύμφωνα με νέα μελέτη

Η εφηβεία θεωρείται μια από τις πιο ευαίσθητες περιόδους της ζωής. Οι εμπειρίες, θετικές ή αρνητικές, αφήνουν βαθύ αποτύπωμα στην ψυχική υγεία. Ωστόσο, νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Physiology & Behavior αναφέρει ότι η κεταμίνη θα μπορούσε να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στις συνέπειες του κοινωνικού στρες στην εφηβεία. Τα ευρήματα σε πειραματόζωα δείχνουν ότι η έγκαιρη παρέμβαση ίσως μειώνει το άγχος και την κοινωνική απόσυρση.

Η εφηβεία ως περίοδος αυξημένης ευαλωτότητας

Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι η έκθεση σε επαναλαμβανόμενο στρες κατά την εφηβεία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης αγχωδών διαταραχών, κατάθλιψης αλλά και εξαρτήσεων αργότερα. Σε πειραματόζωα, η λεγόμενη «κοινωνική ήττα» – μια συνθήκη που προσομοιάζει τον σχολικό εκφοβισμό – οδηγεί σε συμπεριφορές άγχους και αποφυγής. Επιπλέον, έχει φανεί ότι τα ζώα που βιώνουν τέτοιο στρες γίνονται πιο ευαίσθητα στις ανταμοιβές ουσιών (π.χ. κοκαΐνης) στην ενήλικη ζωή.

Όπως αναφέρεται στο PsyPost, η ερευνητική ομάδα από το University of Valencia θέλησε να διερευνήσει αν αυτή η πορεία – από το πρώιμο στρες στην ψυχική ευαλωτότητα – μπορεί να διακοπεί. Εστίασαν στο σύστημα του γλουταμινικού, ενός βασικού αμινοξέος που παίζει καθοριστικό ρόλο τόσο στην απόκριση στο στρες όσο και στους μηχανισμούς ανταμοιβής του εγκεφάλου. Η κεταμίνη, γνωστή για την ταχεία αντικαταθλιπτική της δράση, δρα μπλοκάροντας συγκεκριμένους υποδοχείς του γλουταμινικού.

Πώς σχεδιάστηκε το πείραμα με την κεταμίνη

Στο πείραμα χρησιμοποιήθηκαν 56 αρσενικά ποντίκια. Τα περισσότερα εκτέθηκαν σε επαναλαμβανόμενες, σύντομες συναντήσεις με πιο επιθετικά ζώα, ώστε να δημιουργηθεί μια συνθήκη κοινωνικής πίεσης. Κάποια από αυτά έλαβαν πριν από κάθε «επεισόδιο» χαμηλή ή υψηλή δόση κεταμίνης, ενώ άλλα έλαβαν απλώς αλατούχο διάλυμα. Υπήρχε επίσης ομάδα ελέγχου που δεν εκτέθηκε σε στρες.

Λίγο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, οι ερευνητές αξιολόγησαν τη συμπεριφορά των ζώων με καθιερωμένες δοκιμασίες. Σε έναν υπερυψωμένο λαβύρινθο σε σχήμα σταυρού, όπου τα ανοιχτά τμήματα προκαλούν ανασφάλεια, τα ποντίκια που είχαν βιώσει στρες χωρίς φαρμακευτική προστασία απέφευγαν εμφανώς τους ανοιχτούς χώρους – ένδειξη αυξημένου άγχους. Παράλληλα, σε τεστ κοινωνικής αλληλεπίδρασης έδειχναν απροθυμία να προσεγγίσουν άγνωστο ποντίκι, στοιχείο κοινωνικής απόσυρσης. Αντίθετα, όσα ζώα είχαν λάβει την υψηλή δόση κεταμίνης πριν από τα στρεσογόνα ερεθίσματα συμπεριφέρθηκαν σχεδόν όπως εκείνα που δεν είχαν εκτεθεί σε στρες, εξερευνούσαν δηλαδή περισσότερο τον λαβύρινθο και δεν απέφευγαν την κοινωνική επαφή. Το φάρμακο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, φάνηκε να λειτουργεί σαν «ασπίδα» απέναντι στις αγχώδεις αντιδράσεις και την απομόνωση.

Τα αποτελέσματα για συμπεριφορές που προσομοιάζουν την κατάθλιψη ήταν λιγότερο σαφή. Σε δοκιμασίες που μετρούν την ακινησία ή τη φροντίδα του εαυτού, δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές που να αποδίδονται στην κεταμίνη. Αυτό δείχνει ότι η επίδρασή της ίσως αφορά περισσότερο το άγχος και την κοινωνική συμπεριφορά παρά όλες τις εκφάνσεις της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας.

Τρεις εβδομάδες αργότερα, οι ερευνητές επιχείρησαν να εξετάσουν αν το πρώιμο στρες αύξανε την επιθυμία κοκαΐνης. Ωστόσο, η χαμηλή δόση που χρησιμοποιήθηκε δεν προκάλεσε σαφή προτίμηση σε καμία ομάδα, γεγονός που δεν επέτρεψε ασφαλή συμπεράσματα για το αν η κεταμίνη μειώνει τον μελλοντικό κίνδυνο εξάρτησης. Πρόκειται για ένα από τα απρόσμενα ευρήματα της μελέτης.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα

Παρά τους περιορισμούς της μελέτης, η έρευνα ενισχύει την ιδέα ότι η ανθεκτικότητα στο στρες δεν είναι σταθερό χαρακτηριστικό, αλλά μπορεί να ενισχυθεί. Σε αυτό ενδέχεται να συμβάλλουν και άλλες παρεμβάσεις, φαρμακευτικές ή περιβαλλοντικές – όπως η σωματική άσκηση, σύμφωνα με προγενέστερες μελέτες της ίδιας ομάδας. Το κοινό στοιχείο φαίνεται να είναι η ρύθμιση του συστήματος γλουταμινικού, το οποίο ίσως αποτελεί κεντρικό «κόμβο» στη σύνδεση στρες και ψυχικής υγείας.