Οι αγχώδεις άνθρωποι δεν λαμβάνουν αποφάσεις με βάση το μακροπρόθεσμο συμφέρον τους

Το άγχος αλλοιώνει τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος παίρνει αποφάσεις για το μέλλον του, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Personality and Individual Differences. Τα άτομα με υψηλό άγχος επιλέγουν τη βραχυπρόθεσμη ανακούφισή τους παρά τη μακροπρόθεσμη επιτυχία, εγκλωβισμένοι σε ένα αρνητικό μοτίβο σκέψης.

Ο βασικός μηχανισμός αυτορρύθμισης

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η ικανότητα να αντέχει κάποιος μια δύσκολη συγκυρία αναμένοντας ένα μελλοντικό θετικό αποτέλεσμα είναι βασικός μηχανισμός αυτορρύθμισης. Όταν λειτουργεί σωστά, του επιτρέπει να κάνει επιλογές που εξελίσσουν τη ζωή του. Όταν αποτυγχάνει, το άτομο χάνει ευκαιρίες. 

Οι ερευνητές, θέλοντας να κατανοήσουν αν η μειωμένη αντοχή στη δυσφορία αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα της αγχώδους λειτουργίας, δημιούργησαν ένα εργαλείο που προσομοιάζει τις καθημερινές συγκρούσεις και βασίζεται σε σενάρια που απαιτούν επιλογή ανάμεσα στην άμεση άνεση και στο μακροπρόθεσμα ωφέλιμο βήμα. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία: όσοι διάβασαν τις μελλοντικές συνέπειες μιας απόφασης είχαν ξεκάθαρη εικόνα του τι διακυβεύεται, ενώ οι υπόλοιποι διάβασαν άσχετες λεπτομέρειες. Η σύγκριση των δύο ομάδων έδειξε ότι η πληροφορία για τις μελλοντικές συνέπειες ωθεί τον μέσο άνθρωπο να κάνει την πιο συμφέρουσα επιλογή.

Όσο περισσότερο το άγχος τόσο χειρότερες οι αποφάσεις

Η ανάλυση έδειξε μια καθαρή διαφοροποίηση: τα άτομα με ήπιο άγχος αξιοποίησαν έντονα τις μελλοντικές πληροφορίες, αλλά όσο αυξανόταν ο βαθμός άγχους, τόσο μειωνόταν η ικανότητα να ληφθούν αποφάσεις με βάση το μέλλον. Οι αγχώδεις συμμετέχοντες παρέμεναν προσκολλημένοι στη δυσκολία της στιγμής, ακόμη κι όταν γνώριζαν ότι το όφελος θα ήταν σημαντικό. Αυτό ενισχύει τη θεωρία ότι το άγχος «εκπαιδεύει» το άτομο να επιλέγει την άμεση αποφυγή.

Παρόμοια τάση φάνηκε και σε όσους βιώνουν κοινωνικό άγχος. Η προοπτική κοινωνικής αμηχανίας ή έκθεσης επισκίαζε τα πιθανά οφέλη μιας θετικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης ή της επίλυσης μιας παρεξήγησης. Η μελέτη αποκάλυψε ότι η εικόνα για την κατάθλιψη είναι πιο σύνθετη. Η αδυναμία συγκέντρωσης, η αίσθηση αποτυχίας και η απώλεια ενδιαφέροντος επηρέαζαν σημαντικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, συνιστώντας πραγματικά εμπόδια στην αξιοποίηση μελλοντικών ευκαιριών.

Πώς ανοίγει ο δρόμος για νέες παρεμβάσεις

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η μελέτη έχει περιορισμούς, καθώς το δείγμα ήταν μεγαλύτερης ηλικίας και λιγότερο αντιπροσωπευτικό του γενικού πληθυσμού. Επιπλέον, η έρευνα στηρίχθηκε σε υποθετικά σενάρια και όχι σε πραγματικές συμπεριφορές. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα προσφέρουν νέα οπτική: το άγχος δεν δυσκολεύει απλώς τα άτομα συναισθηματικά· υπονομεύει την ικανότητά τους να βλέπουν μπροστά. Αυτό ανοίγει δρόμο για παρεμβάσεις που εκπαιδεύουν τον εγκέφαλο να λαμβάνει υπόψη το μέλλον.