Η πρώτη Barbie στο φάσμα του αυτισμού - «Είναι εντάξει να είσαι διαφορετική»

Εδώ και χρόνια η Barbie έχει κατέβει από το... ροζ συννεφάκι της. Έβγαλε τα τακούνια της και στέλνει ηχηρά μηνύματα για εκπροσώπηση και συμπερίληψη, καθώς πλέον αντιμετωπίζει τα προβλήματα των... κοινών θνητών. Περίπου έξι μήνες μετά την πρώτη Barbie με διαβήτη τύπου 1, η Mattel λανσάρει τη Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2026 την πρώτη Barbie στο φάσμα του αυτισμού.

Η νέα κούκλα αποτελεί μέρος της συλλογής Fashionistas της Mattel, η οποία περιλαμβάνει κούκλες με ποικίλες αποχρώσεις δέρματος, υφές μαλλιών, σωματότυπους και παθήσεις, όπως διαβήτη τύπου 1, σύνδρομο Down και τύφλωση.

Η Mattel συνεργάστηκε με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Autistic Self Advocacy Network για να σχεδιάσει την κούκλα, η οποία στοχεύει να αντιπροσωπεύει περίπου 1 στα 31 παιδιά που διαγιγνώσκονται με αυτισμό μέχρι την ηλικία των 8 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Barbie στο φάσμα του αυτισμού έχει σχεδιαστεί για να αντιπροσωπεύει μερικούς από τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να βιώνουν, να επεξεργάζονται και να επικοινωνούν με τον κόσμο.

Έχει βλέμμα που στρέφεται ελαφρώς στο πλάι, αντανακλώντας το πώς ορισμένα άτομα με αυτισμό αποφεύγουν την άμεση οπτική επαφή. Έχει πλήρως εύκαμπτους αγκώνες και καρπούς, επιτρέποντας επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις όπως το τίναγμα και το χτύπημα των χεριών που βοηθούν ορισμένα άτομα με αυτισμό να επεξεργάζονται αισθητηριακές πληροφορίες ή να εκφράζουν ενθουσιασμό.

Το μοδάτο μωβ ριγέ φόρεμά της είναι σκόπιμα αέρινο, φαρδύ και κοντομάνικο, μια υπόδειξη για το πώς ορισμένα άτομα με αυτισμό προτιμούν το ύφασμα να μην αγγίζει το δέρμα τους όσο το δυνατόν περισσότερο. Μωβ παπούτσια ολοκληρώνουν την εμφάνιση, με επίπεδες σόλες για να προάγουν τη σταθερότητα και την ευκολία κίνησης.

Έχει ένα -εννοείται ροζ- fidget spinner στο δάχτυλό της που βοηθά στη μείωση του στρες, φοράει -ροζ- ακουστικά απομόνωσης ήχου στο κεφάλι για να μειώνει την αισθητηριακή υπερφόρτωση και κουβαλάει ένα -ροζ- tablet με κουμπιά επαυξητικής και εναλλακτικής επικοινωνίας με σύμβολα στην οθόνη του για να τη βοηθά να ανταπεξέρχεται στην καθημερινή επικοινωνία.

Η εταιρεία αναφέρει ότι η κούκλα αποτελεί την τελευταία επέκταση της δέσμευσής της για εκπροσώπηση και συμπερίληψη.

Αυτή η νεότερη προσθήκη στη σειρά Fashionistas της Barbie έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε περισσότερα παιδιά να «δουν τον εαυτό τους στην Barbie» και να ενθαρρύνει όλα τα παιδιά να παίζουν με κούκλες που αντανακλούν τον κόσμο γύρω τους.

Ο αυτισμός είναι μια μορφή νευροαπόκλισης που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν και αλληλεπιδρούν με την κοινωνία. Ενώ τα χαρακτηριστικά του αυτισμού ποικίλλουν ανάλογα με το άτομο, περισσότερα από ένα παιδί στα εκατό πιστεύεται ότι είναι αυτιστικά, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Κούκλες με αναπηρίες

Ενώ οι πρώτες Barbie χρονολογούνται από το 1959, μέχρι το 2019 δεν υπήρχαν κούκλες με αναπηρίες. Τώρα υπάρχουν τυφλές κούκλες, καθώς και Barbie σε αναπηρικά αμαξίδια, με σύνδρομο Down, προσθετικά άκρα, λεύκη και ακουστικά βαρηκοΐας. Υπάρχει επίσης μια κούκλα Ken με προσθετικό πόδι, μια άλλη που χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο με ράμπα και μία με ακουστικά βαρηκοΐας.

Ανακοινώνοντας την αυτιστική Barbie, ο Jamie Cygielman, παγκόσμιος επικεφαλής για τις κούκλες της Mattel, δήλωσε ότι ήταν η τελευταία επέκταση της δέσμευσης της εταιρείας για εκπροσώπηση και συμπερίληψη.

«Η Barbie πάντα προσπαθούσε να αντικατοπτρίζει τον κόσμο που βλέπουν τα παιδιά και τις δυνατότητες που φαντάζονται και είμαστε περήφανοι που παρουσιάζουμε την πρώτη μας αυτιστική Barbie ως μέρος αυτής της συνεχιζόμενης εργασίας», είπε. Η κούκλα «βοηθά στην επέκταση του τρόπου με τον οποίο μοιάζει η ένταξη στον διάδρομο των παιχνιδιών και όχι μόνο, επειδή κάθε παιδί αξίζει να δει τον εαυτό του μέσα στην Barbie», πρόσθεσε.

«Συνεργαστήκαμε με την αυτιστική κοινότητα καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας σχεδιασμού, έχοντας πάντα κατά νου ότι ο αυτισμός βιώνεται διαφορετικά από κάθε άτομο και δεν είναι πάντα ορατός. Τα στοιχεία αυτής της κούκλας αντικατοπτρίζουν τον τρόπο με τον οποίο ορισμένα άτομα στο φάσμα του αυτισμού μπορεί να βιώνουν και να εκφράζουν τον κόσμο και ελπίζουμε ότι συνεργαζόμενοι με επιδραστικές φωνές μέσα στην κοινότητα, η Barbie θα μπορέσει να συνεχίσει να παρουσιάζει ένα ευρύτερο φάσμα αυθεντικών εμπειριών».

Η Barbie δεν είναι η μόνη μάρκα που κατασκευάζει κούκλες για αυτιστικά άτομα. Η Lottie πουλάει κούκλες με αυτισμό, ενώ η Lego πουλάει μια ποικιλία από μίνι φιγούρες με μη ορατές αναπηρίες, όπως σημειώνει ο Guardian.

«Είναι εντάξει να είσαι διαφορετική»

Η Jolanta Lasota, διευθύνουσα σύμβουλος της Ambitious about Autism, δήλωσε σχετικά με το λανσάρισμα της Barbie στο φάσμα του αυτισμού: «Θεωρητικά, οποιαδήποτε Barbie μπορεί να επαναπροσδιοριστεί ως αυτιστική, επειδή ο αυτισμός δεν έχει ένα μόνο βλέμμα. Αλλά η αναπαράσταση είναι ισχυρή και η Barbie είναι ένα εμβληματικό παιχνίδι, οπότε ελπίζουμε ότι πολλά αυτιστικά παιδιά θα νιώσουν υπερηφάνεια βλέποντας ορισμένες από τις εμπειρίες τους να αντικατοπτρίζονται σε αυτή τη νέα κούκλα».

«Γνωρίζουμε ότι ορισμένοι αυτιστικοί νέοι διστάζουν να χρησιμοποιήσουν βοηθήματα όπως προστατευτικά αυτιών και παιχνίδια διέγερσης στο σχολείο από φόβο μήπως ξεχωρίσουν, οπότε όσο περισσότερο μπορούμε να ομαλοποιήσουμε αυτούς τους τύπους ορατών δεικτών, τόσο το καλύτερο».

«Καθώς τα κορίτσια έχουν τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με αυτισμό από τα αγόρια, αυτό το παιχνίδι ρίχνει επίσης φως στις εμπειρίες των αυτιστικών κοριτσιών, τα οποία συχνά ξεφεύγουν από τα ραντάρ».

Η Ellie Middleton, συγγραφέας και ιδρύτρια μιας διαδικτυακής κοινότητας για νευροδιαφορετικά άτομα, δήλωσε πως ελπίζει ότι η Barbie θα αμφισβητήσει ορισμένες από τις παρανοήσεις σχετικά με τον αυτισμό, οι οποίες είναι ένας παράγοντας για την καθυστερημένη διάγνωσή της.

«Ποτέ δεν σκέφτηκα, και οι άνθρωποι γύρω μου ποτέ δεν σκέφτηκαν, ότι μπορεί να είμαι αυτιστικός, επειδή δεν είχαμε δει ποτέ κανέναν που να μου έμοιαζε, να συμπεριφερόταν σαν εμένα ή να είχε κάτι κοινό μαζί μου να του έχει αποδοθεί αυτή η ταμπέλα».

Το να έχεις μια αυτιστική Barbie το αλλάζει αυτό, πρόσθεσε. «Δείχνει στα νεαρά κορίτσια ότι είναι εντάξει να είσαι αυτιστική, είναι εντάξει να είσαι διαφορετική και είναι εντάξει να φοράς αυτές τις διαφορές με υπερηφάνεια».