Καρκίνος: Μια φυσική ουσία μπορεί να αποτρέψει τις μεταστάσεις

Η χημειοθεραπεία είναι γνωστή κυρίως για τις παρενέργειές της, με μία από τις πιο συχνές να είναι η βλάβη στο εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου. Συνήθως αυτό αντιμετωπίζεται ως ένα τοπικό πρόβλημα, που προκαλεί δυσφορία, διάρροιες ή δυσκολία στη σίτιση. Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η «ζημιά» δεν μένει περιορισμένη στο πεπτικό σύστημα, αλλά μπορεί να πυροδοτεί μια ευρύτερη αλυσίδα αντιδράσεων με απρόσμενα αντικαρκινικά οφέλη.

Όπως εξηγείται στο SciTechDaily, όταν το εντερικό τοίχωμα τραυματίζεται από τη χημειοθεραπεία, αλλάζει το περιβάλλον στο οποίο ζουν τα μικρόβια του εντέρου. Τα θρεπτικά συστατικά που φτάνουν σε αυτά διαφοροποιούνται, αναγκάζοντας τη μικροβιακή κοινότητα να προσαρμοστεί. Στο πλαίσιο αυτής της προσαρμογής, ορισμένα βακτήρια αυξάνουν την παραγωγή μιας ουσίας που ονομάζεται ινδόλη-3-προπιονικό οξύ (IPA), η οποία προέρχεται από τον μεταβολισμό του αμινοξέος τρυπτοφάνη.

Όταν το έντερο αλλάζει, αλλάζει και το ανοσοποιητικό

Το ενδιαφέρον είναι ότι το IPA δεν παραμένει στο έντερο. Περνά στην κυκλοφορία του αίματος και φτάνει μέχρι τον μυελό των οστών, εκεί όπου παράγονται τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Σε αυτό το σημείο, η αυξημένη παρουσία της ουσίας φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο «εκπαιδεύονται» τα ανοσοκύτταρα. Συγκεκριμένα, μειώνεται η παραγωγή ορισμένων τύπων (μονοκυττάρων) που συνήθως καταστέλλουν την ανοσολογική απόκριση και διευκολύνουν τους όγκους να ξεφεύγουν από την άμυνα του οργανισμού.

Οι ερευνητές περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως μια απρόσμενα οργανωμένη συστημική αντίδραση. Μια παρενέργεια που θεωρείται συχνά αναγκαίο κακό, φαίνεται ότι ενεργοποιεί έναν μηχανισμό που «αναδιαμορφώνει» το ανοσοποιητικό σύστημα. Το αποτέλεσμα είναι ένα σώμα λιγότερο φιλικό προς τη μετάσταση, δηλαδή την εξάπλωση του καρκίνου σε άλλα όργανα.

Αυτή η αλλαγή στη σύνθεση των ανοσοκυττάρων έχει πρακτικές συνέπειες. Σε πειραματικά μοντέλα, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων και διαφορετικός τρόπος αλληλεπίδρασης των ανοσοκυττάρων στα σημεία όπου συνήθως εγκαθίστανται μεταστάσεις. Το φαινόμενο ήταν ιδιαίτερα έντονο στο ήπαρ, ένα όργανο-στόχο για πολλούς τύπους καρκίνου. Εκεί, το νέο ανοσολογικό περιβάλλον αποδείχθηκε πολύ λιγότερο πρόσφορο για την ανάπτυξη δευτερογενών όγκων.

Τι δείχνουν τα δεδομένα από ασθενείς

Τα ευρήματα δεν περιορίζονται μόνο σε εργαστηριακά πειράματα. Δεδομένα από ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου που υποβάλλονταν σε χημειοθεραπεία έδειξαν παρόμοια εικόνα. Όσοι εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα IPA στο αίμα μετά τη θεραπεία, είχαν ταυτόχρονα χαμηλότερα επίπεδα μονοκυττάρων που καταστέλλουν την άμυνα. Αυτό το ανοσολογικό προφίλ συνδέθηκε με καλύτερη πρόγνωση και αυξημένα ποσοστά επιβίωσης.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η χημειοθεραπεία μπορεί να δημιουργεί κάτι σαν «βιολογική μνήμη». Οι ουσίες που παράγονται από τα μικρόβια του εντέρου συνεχίζουν να επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα και μετά το τέλος της θεραπείας, διατηρώντας ένα περιβάλλον λιγότερο ευνοϊκό για τη μετάσταση. 

Συνολικά, η μελέτη αναδεικνύει έναν μέχρι πρότινος υποτιμημένο άξονα εντέρου–μυελού των οστών–ήπατος, που παίζει ρόλο στην εξάπλωση του καρκίνου. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού ανοίγει τον δρόμο για νέες στρατηγικές, όπως την αξιοποίηση ουσιών που παράγονται από το μικροβίωμα, με στόχο τον περιορισμό των μεταστάσεων και τη βελτίωση της μακροπρόθεσμης έκβασης στην υγεία των ασθενών.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό NatureCommunications.