Μέση Ανατολή: Ο πόλεμος απειλεί ενέργεια, εμπόριο και τιμές-Τα 3 σενάρια για την παγκόσμια οικονομία

Η στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν ανοίγει έναν νέο κύκλο γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή, με πιθανές συνέπειες όχι μόνο για την ενεργειακή ασφάλεια αλλά και για το διεθνές εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ δημοσίευσε ανάλυση με τίτλο «Σύρραξη στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία», επιχειρώντας να αποτυπώσει τους κινδύνους που δημιουργούνται για τις αγορές και τις επιχειρήσεις.

Κεντρικό σημείο ανησυχίας αποτελεί ο Περσικός Κόλπος και ειδικότερα τα Στενά του Ορμούζ. Από το στρατηγικό αυτό πέρασμα διακινείται καθημερινά περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, ενώ από εκεί περνά και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Τυχόν διαταραχές στη ναυσιπλοΐα της περιοχής θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εκτίναξη των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφορών και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.

Ήδη αυξάνονται τα κόστη στη ναυτιλία

Οι πρώτες επιπτώσεις της έντασης είναι ήδη ορατές στη διεθνή ναυτιλία. Η ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου γίνεται ολοένα και ακριβότερη, με τα ασφάλιστρα σε ορισμένες περιπτώσεις να φτάνουν έως και το 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% προηγουμένως.

Παράλληλα καταγράφονται:

• καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή
• εκτροπές δρομολογίων
• συσσώρευση καθυστερήσεων σε τμήμα του παγκόσμιου στόλου εμπορευματοκιβωτίων.

Παρότι η παγκόσμια οικονομία σήμερα είναι λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η έντονη διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από τις εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας.

Το εύρος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Τα τρία πιθανά σενάρια για την οικονομία

Η ανάλυση της ΕΣΕΕ παρουσιάζει τρία βασικά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης.

Σενάριο 1: Σύντομη κρίση - περιορισμένες επιπτώσεις

Αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διαρκέσουν λίγες ημέρες ή εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές αναμένεται να είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics:

• η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα
• ο πληθωρισμός σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη να αυξηθεί κατά 0,3 – 0,4 μονάδες.

Σε αυτή την περίπτωση, το πλήγμα στο διεθνές εμπόριο θα είναι περιορισμένο και προσωρινό.

Σενάριο 2: Παρατεταμένη ένταση χωρίς αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ

Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι μια παρατεταμένη περίοδος έντασης χωρίς πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας.

Επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να:

• αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς
• προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές
• ανεβάσουν τις τιμές πετρελαίου.

Οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν περίπου στα 80 δολάρια το βαρέλι πριν αποκλιμακωθούν σταδιακά, σύμφωνα με την Oxford Economics. Σε αυτό το σενάριο, οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο γίνονται πιο αισθητές.

Σενάριο 3: Παρατεταμένη σύγκρουση - σοβαρό ενεργειακό σοκ

Το πιο ακραίο σενάριο αφορά μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Σε μια τέτοια εξέλιξη:

• οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια το βαρέλι
• θα προκληθούν ισχυρές αναταράξεις στις αγορές
• η παγκόσμια οικονομία θα επιβραδυνθεί σημαντικά.

Η ING Think προειδοποιεί ότι ένα τέτοιο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένο πληθωρισμό και αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Πώς επηρεάζεται το λιανεμπόριο

Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή μεταφέρονται στην πραγματική οικονομία κυρίως μέσω τριών μηχανισμών:

• αύξηση τιμών ενέργειας
• ακριβότερες μεταφορές
• διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η άνοδος των ναύλων και της ενέργειας ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και διάθεσης προϊόντων. Ταυτόχρονα περιορίζεται το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, γεγονός που πλήττει κυρίως την κατανάλωση μη βασικών αγαθών.

Οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου βρίσκονται έτσι αντιμέτωπες με:

• συμπίεση περιθωρίων κέρδους
• αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης
• μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις προμήθειες.

Οι πιέσεις αυτές δεν επηρεάζουν όλους το ίδιο. Οι μεγάλες αλυσίδες έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης κόστους και ισχυρότερα δίκτυα προμηθευτών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο ευάλωτες.

Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, τέτοιες κρίσεις συχνά επιταχύνουν τη συγκέντρωση της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών.

Στ. Καφούνης: Ήδη φαίνονται οι πρώτες αυξήσεις

Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης σημείωσε ότι τα πρώτα σημάδια επιβάρυνσης της οικονομίας είναι ήδη εμφανή.

«Οι τελευταίες εκτιμήσεις για στρατιωτικές επιχειρήσεις που μπορεί να διαρκέσουν πάνω από έναν μήνα στη Μέση Ανατολή δείχνουν ότι η παγκόσμια οικονομία βιώνει ήδη τις συνέπειες μιας παρατεταμένης έντασης. Οι εξελίξεις μπορούν να αυξήσουν το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να πιέσουν τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και τελικά να επιβαρύνουν τις τιμές για τον καταναλωτή. Ήδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στα καύσιμα και στις μεταφορές».

Όπως τόνισε, η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και σε συνεργασία με την κυβέρνηση θα στηρίξει πρωτοβουλίες που ενισχύουν την ανθεκτικότητα της οικονομίας και προστατεύουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Κ. Μουσουρούλης: Οι μικρομεσαίοι είναι οι πιο ευάλωτοι

Ο επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, Κωστής Μουσουρούλης υπογράμμισε ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι οι πρώτες που πλήττονται όταν διαταράσσονται οι διεθνείς ροές εμπορίου.

«Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης, δυσκολίες στην τήρηση των χρόνων παράδοσης και γενικότερα μεγαλύτερο λειτουργικό κόστος», ανέφερε.

Παράλληλα γνωστοποίησε ότι στο επόμενο Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited στις Βρυξέλλες θα τεθεί θέμα συντονισμού των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφωθούν κοινές παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για τη διασφάλιση ρευστότητας και ομαλής λειτουργίας της αγοράς.