Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων: Η παρατηρητικότητα που έφερε μια αρχαία «επανάσταση»
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Σαν σήμερα, στις 17 Μαΐου 1902, μέσα στις αίθουσες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στην Αθήνα, ο αρχαιολόγος Βαλέριος Στάης παρατήρησε κάτι που έμελλε να αλλάξει για πάντα την εικόνα μας για την αρχαία ελληνική τεχνολογία. Ανάμεσα στα ευρήματα που είχαν ανασυρθεί από το περίφημο ναυάγιο των Αντικυθήρων, διέκρινε σε ένα οξειδωμένο κομμάτι μπρούντζου ένα οδοντωτό γρανάζι. Ήταν η πρώτη αναγνώριση αυτού που αργότερα θα γινόταν γνωστό ως «Μηχανισμός των Αντικυθήρων», το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα σύνθετης μηχανικής υπολογιστικής συσκευής στον κόσμο.
Το ίδιο το ναυάγιο είχε εντοπιστεί το 1900 από σφουγγαράδες κοντά στα Αντικύθηρα, σε βάθος περίπου 45 μέτρων. Κατά τις επιχειρήσεις ανέλκυσης του 1900-1901 βγήκαν στην επιφάνεια μαρμάρινα και χάλκινα αγάλματα, αγγεία, κοσμήματα, νομίσματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα από ένα ρωμαϊκό εμπορικό ιστιοφόρο που φαίνεται ότι βυθίστηκε κάπου μεταξύ 70 και 50 π.Χ. Το φορτίο του υποδηλώνει ότι μετέφερε έργα τέχνης και πολυτελή αγαθά από τον ελληνικό κόσμο προς τη ρωμαϊκή αγορά.
Για περίπου δύο χρόνια, ο μηχανισμός δεν είχε ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα ευρήματα, καθώς έμοιαζε με άμορφη μάζα διαβρωμένου χαλκού και ξύλου. Η παρατήρηση του Στάη ότι στο εσωτερικό υπήρχε γρανάζι ήταν η πρώτη ένδειξη ότι δεν επρόκειτο για απλό διακοσμητικό αντικείμενο, αλλά για κάτι πολύ πιο περίπλοκο. Αργότερα, η μελέτη του έδειξε ότι ο Μηχανισμός ήταν κλεισμένος μέσα σε ξύλινο πλαίσιο και αποτελείτο από δεκάδες μπρούτζινα γρανάζια. Σήμερα έχουν καταγραφεί 82 θραύσματα, αρκετά από τα οποία διατηρούν επιγραφές και κρίσιμα μηχανικά μέρη.
Τι είναι ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων και πώς λειτουργεί
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων θεωρείται πλέον ένας αστρονομικός αναλογικός υπολογιστής. Με τη βοήθεια των γραναζιών του μπορούσε να υπολογίζει και να απεικονίζει κύκλους του Ήλιου και της Σελήνης, να προβλέπει εκλείψεις, να συσχετίζει ημερολόγια και πιθανότατα να παρακολουθεί τις κινήσεις γνωστών πλανητών. Μία από τις πιο εντυπωσιακές λειτουργίες του ήταν ότι περιλάμβανε ένδειξη για μεγάλους αγώνες της αρχαιότητας, ανάμεσά τους και οι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Η χρονολόγησή του τοποθετεί την κατασκευή του περίπου ανάμεσα στο 150 και το 100 π.Χ., ενώ αρκετοί ερευνητές θεωρούν πιθανή την προέλευσή του από τη Ρόδο, ένα από τα μεγάλα επιστημονικά και αστρονομικά κέντρα του ελληνιστικού κόσμου. Η υπόθεση αυτή συνδέεται με τη μακρά μαθηματική και αστρονομική παράδοση του νησιού, αλλά και με αναφορές αρχαίων συγγραφέων, όπως ο Κικέρων, που μιλούν για μηχανικές συσκευές ικανές να αναπαριστούν τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων.
Αυτό που συνεχίζει να εντυπωσιάζει είναι η τεχνολογική του πολυπλοκότητα. Ο μηχανισμός συγκρίνεται συχνά με ωρολογιακά συστήματα που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη περισσότερο από μία χιλιετία αργότερα. Για μεγάλο διάστημα, η ύπαρξή του φαινόταν τόσο απρόσμενη ώστε πολλοί ειδικοί δίσταζαν να πιστέψουν ότι μια τέτοια συσκευή μπορούσε πράγματι να έχει κατασκευαστεί στην ελληνιστική αρχαιότητα. Όμως οι ακτινογραφίες του 20ού αιώνα και αργότερα οι τομογραφίες υψηλής ανάλυσης του 2005 απέδειξαν πέρα από αμφιβολία πόσο εξελιγμένη ήταν η εσωτερική του αρχιτεκτονική.
Προϊόν προηγμένης επιστήμης
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η έρευνα του Derek de Solla Price τη δεκαετία του 1950 και του 1970, όταν με τη βοήθεια ακτίνων Χ άρχισε να αποκαλύπτεται το πραγματικό εύρος των λειτουργιών του. Αργότερα, νέα ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Mike Edmunds χρησιμοποίησε υπολογιστική τομογραφία και προηγμένες απεικονίσεις, διαβάζοντας επιγραφές που για δεκαετίες ήταν αθέατες κάτω από τη διάβρωση. Αυτές οι μελέτες έδειξαν ότι ο Μηχανισμός δεν ήταν ένα μοναχικό «περίεργο εύρημα», αλλά προϊόν μιας πολύ πιο ώριμης παράδοσης επιστήμης, μαθηματικών και μηχανικής από όσο πιστευόταν παλαιότερα.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την αναγνώρισή του από τον Βαλέριο Στάη, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο έντονης έρευνας. Και ίσως αυτό να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του: ότι ένα αντικείμενο βγαλμένο από ένα ναυάγιο της ύστερης ελληνιστικής εποχής εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τι ήταν πραγματικά ικανός να πετύχει ο αρχαίος κόσμος.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
