Ο νέος «αλγόριθμος-κριτής» για τα χρέη: Έρχεται ρύθμιση που θα σε αξιολογεί… πριν σε ρυθμίσει
Με έναν αλγόριθμο που «διαβάζει» εισόδημα, περιουσία και συνέπεια, το Δημόσιο περνά σε εξατομικευμένες ρυθμίσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται δόσεις στα μέτρα κάθε οφειλέτη και τέλος στις οριζόντιες λύσεις.
Το οικονομικό επιτελείο προχωρά στην τελική ευθεία για τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ρύθμισης χρεών προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, εισάγοντας για πρώτη φορά έναν αλγοριθμικό μηχανισμό αξιολόγησης που θα διαμορφώνει εξατομικευμένες προτάσεις δόσεων. Πρόκειται για μια τομή που φέρνει πιο κοντά τη φορολογική διοίκηση στις πρακτικές των τραπεζών, επιχειρώντας να συνδέσει τις υποχρεώσεις κάθε πολίτη με τα πραγματικά οικονομικά του δεδομένα.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο αλγόριθμος θα «διαβάζει» το προφίλ του οφειλέτη: συνολικό ύψος οφειλών, οικογενειακά εισοδήματα, κινητή και ακίνητη περιουσία, ηλικία, οικογενειακή κατάσταση καθώς και το ιστορικό συνέπειας στις ρυθμίσεις. Με απλά λόγια, το σύστημα θα προσπαθεί να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: Τι μπορεί πραγματικά να πληρώσει ένας οφειλέτης κάθε μήνα, χωρίς να οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Οι προσωποποιημένες ρυθμίσεις
Η φιλοσοφία αυτή δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Εδώ και μήνες στο υπουργείο Οικονομικών και την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων - ΑΑΔΕ επεξεργάζονται ένα πλαίσιο εξατομικευμένων ρυθμίσεων, όπου ο φορολογούμενος αντιμετωπίζεται όχι ως «αριθμός οφειλής», αλλά ως οικονομική οντότητα με συγκεκριμένες δυνατότητες και όρια. Η στόχευση είναι διπλή, αφενός, να αποφεύγεται ο κίνδυνος νέων «κόκκινων» ρυθμίσεων, αφετέρου, να ενισχύεται η εισπραξιμότητα, καθώς η εμπειρία έχει δείξει ότι οι ρεαλιστικές δόσεις αυξάνουν τη συνέπεια.
Την ίδια στιγμή, για όσους έχουν οφειλές και προς ιδιώτες, κυρίως τράπεζες και servicers, παραμένει ανοιχτή η επιλογή του Εξωδικαστικού Μηχανισμού. Το εργαλείο αυτό έχει αποδειχθεί κομβικό: πάνω από 48.000 ρυθμίσεις έχουν ήδη ολοκληρωθεί, καλύπτοντας χρέη που ξεπερνούν τα 15 δισ. ευρώ. Το γεγονός αυτό δημιουργεί μια θετική βάση για το νέο μοντέλο, καθώς το Κράτος έχει πλέον εμπειρία στη διασταύρωση δεδομένων και στη διαμόρφωση προτάσεων που αντανακλούν την οικονομική πραγματικότητα του οφειλέτη.
Πώς θα λειτουργεί στην πράξη
Η νέα ρύθμιση δεν θα στηρίζεται σε έναν ενιαίο αριθμό δόσεων, όπως οι σημερινές πάγιες 24 ή 48, αλλά σε δυναμική προσαρμογή. Ο οφειλέτης με χαμηλό εισόδημα και χωρίς περιουσία ενδέχεται να λάβει μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής. Αντίθετα, κάποιος με υψηλά εισοδήματα ή σημαντική ακίνητη περιουσία πιθανότατα θα λαμβάνει μια πιο «σφιχτή» αλλά βιώσιμη πρόταση.
Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στο ιστορικό συνέπειας. Οι φορολογούμενοι που διαχρονικά τηρούν τις υποχρεώσεις τους ή που έχουν εξυπηρετήσει προηγούμενες ρυθμίσεις χωρίς αστοχίες, θα ανταμείβονται με ευνοϊκότερες προτάσεις. Στόχος η συνέπεια θα αποκτήσει αξία και… βαθμό πιστοληπτικής συμπεριφοράς.
Αναμενόμενες προκλήσεις
Αν και η κατεύθυνση εμφανίζεται ορθολογική, οι προκλήσεις δεν είναι αμελητέες. Η εκτεταμένη χρήση δεδομένων θα απαιτήσει υψηλό επίπεδο διαφάνειας και προστασίας προσωπικών πληροφοριών. Η ερμηνεία του αλγορίθμου, δηλαδή το πώς και γιατί καταλήγει σε συγκεκριμένη πρόταση , θα πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί και από τον πολίτη. Επιπλέον, τίθεται το ερώτημα αν ο οφειλέτης θα έχει μηχανισμό αντιρρήσεων ή επανεξέτασης σε περιπτώσεις αιφνίδιων οικονομικών μεταβολών.
Υπάρχει, επίσης, ο κίνδυνος το σύστημα να δείχνει «ευπορία» εκεί όπου δεν υπάρχει πραγματική ρευστότητα – χαρακτηριστικό παράδειγμα οι ιδιοκτήτες ακινήτων που έχουν αντικειμενική περιουσία αλλά περιορισμένο εισόδημα. Στις περιπτώσεις αυτές, η αξιολόγηση θα πρέπει να είναι «λεπτοχειρουργική», ώστε να μη μετατραπούν οι δόσεις σε νέα παγίδα χρέους.
Το πολιτικό και οικονομικό στίγμα
Σε επίπεδο πολιτικής οικονομίας, το εγχείρημα στοχεύει σε μια πιο σύγχρονη και αποτελεσματική φορολογική διοίκηση, η οποία δεν λειτουργεί με οριζόντιες ρυθμίσεις, αλλά με εργαλεία που λαμβάνουν υπόψη τη διαφορετικότητα των φορολογουμένων. Στο βάθος, το ζητούμενο είναι διπλό:
- καλύτερη εισπραξιμότητα για το Δημόσιο
- πραγματική «ανάσα» για νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις που πνίγονται από παλιά χρέη.
Καθώς το σχέδιο οριστικοποιείται, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις λεπτομέρειες εφαρμογής, αυτές που συνήθως καθορίζουν την επιτυχία ή το ναυάγιο τέτοιων πρωτοβουλιών. Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν ο νέος αλγόριθμος θα αποτελέσει εργαλείο δικαιότερης φορολογικής διαχείρισης ή αν θα εξελιχθεί σε ένα ακόμη πολύπλοκο σύστημα που θα δυσκολεύει αντί να διευκολύνει τους οφειλέτες.
