Πακέτο συνταξιούχων στη ΔΕΘ: Αυξήσεις έως 2,9%, προσωπική διαφορά, επίδομα και Εισφορά Αλληλεγγύης

Σε έναν από τους βασικούς αποδέκτες του οικονομικού πακέτου που προετοιμάζεται για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης εξελίσσονται οι συνταξιούχοι, καθώς η επίμονη ακρίβεια έχει περιορίσει αισθητά την πραγματική αξία των αυξήσεων που δόθηκαν στις αρχές του 2026.

Η αναπροσαρμογή των συντάξεων κατά 2,5%, η οποία ενσωματώθηκε στις πληρωμές του περασμένου Δεκεμβρίου, αποδεικνύεται πλέον χαμηλότερη από την άνοδο του κόστους ζωής. Η απόκλιση είναι ακόμη μεγαλύτερη για όσους εξακολουθούσαν να έχουν προσωπική διαφορά και έλαβαν μόνο μέρος της ετήσιας αύξησης, με αποτέλεσμα η πραγματική ενίσχυση του εισοδήματός τους να κινηθεί περίπου στο 1,2%.

Υπό αυτά τα δεδομένα, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται ένα πλέγμα παρεμβάσεων που θα συνδυάζει τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση των συντάξεων με την πλήρη κατάργηση του μηχανισμού της προσωπικής διαφοράς, τη διεύρυνση της μόνιμης ενίσχυσης και πιθανές διορθώσεις στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων.

Στο ίδιο δημοσιονομικό πακέτο προστίθεται το κόστος της ρύθμισης για τις συντάξεις χηρείας, η οποία αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις για χιλιάδες δικαιούχους που είχαν υποστεί την περικοπή της παροχής μετά την πρώτη τριετία.

Προς αύξηση 2,8% ή 2,9% από τον Ιανουάριο

Το ακριβές ποσοστό της αύξησης των συντάξεων από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα προκύψει από τον συνδυασμό του ρυθμού ανάπτυξης και του πληθωρισμού του 2026. Ο ισχύων μηχανισμός προβλέπει ότι η ετήσια αναπροσαρμογή ισούται με το μισό του αθροίσματος των δύο μεγεθών.

Οι αρχικές εκτιμήσεις προέβλεπαν πληθωρισμό 3,2% και ανάπτυξη 2%, συνδυασμός που θα οδηγούσε σε αύξηση περίπου 2,6%. Η εικόνα, όμως, έχει μεταβληθεί, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν ισχυρότερες από τις προβλέψεις και η ετήσια μεταβολή των τιμών είναι δύσκολο να περιοριστεί στα αρχικώς αναμενόμενα επίπεδα.

Εφόσον ο πληθωρισμός κλείσει κοντά στο 3,8% και η ανάπτυξη κινηθεί στο 2%, η αύξηση των συντάξεων θα πλησιάσει το 2,9%. Με ρυθμό ανάπτυξης 1,8%, η αναπροσαρμογή θα διαμορφωθεί περίπου στο 2,8%.

Η διαφορά από την αρχική πρόβλεψη μπορεί να φαίνεται μικρή σε ποσοστιαίες μονάδες, αλλά έχει σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα. Με τη συνολική ετήσια συνταξιοδοτική δαπάνη να ανέρχεται περίπου στα 35 δισ. ευρώ, μια πρόσθετη αύξηση κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες συνεπάγεται επιπλέον κόστος της τάξεως των 100 εκατ. ευρώ. Αν η διαφορά περιοριστεί στο 0,2%, το πρόσθετο κόστος υπολογίζεται κοντά στα 70 εκατ. ευρώ.

Η αύξηση θα πιστωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, μαζί με τις συντάξεις Ιανουαρίου 2027.

Τι σημαίνει η αύξηση στα ποσά των συντάξεων

Με αύξηση 2,8%, μια μεικτή σύνταξη 1.000 ευρώ θα ανέλθει στα 1.028 ευρώ, δηλαδή θα ενισχυθεί κατά 28 ευρώ τον μήνα. Μετά τις κρατήσεις και τη φορολογία, η καθαρή σύνταξη από περίπου 908,4 ευρώ θα διαμορφωθεί κοντά στα 929,5 ευρώ, με πραγματική μηνιαία αύξηση περίπου 21,1 ευρώ.

Για μεικτή σύνταξη 1.200 ευρώ, το νέο ποσό θα ανέλθει στα 1.233,6 ευρώ. Η καθαρή σύνταξη εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από τα 1.055,5 ευρώ στα 1.080,8 ευρώ, δηλαδή κατά 25,3 ευρώ τον μήνα.

Στα 1.400 ευρώ μεικτά, η αύξηση υπολογίζεται στα 39,2 ευρώ και το νέο μεικτό ποσό στα 1.439,2 ευρώ. Σε καθαρή βάση, η σύνταξη από περίπου 1.202,6 ευρώ θα διαμορφωθεί στα 1.232 ευρώ, με μηνιαίο όφελος 29,4 ευρώ.

Για σύνταξη 1.600 ευρώ, το μεικτό ποσό θα ανέλθει στα 1.644,8 ευρώ, ενώ η καθαρή αύξηση υπολογίζεται περίπου στα 32,7 ευρώ τον μήνα. Αντίστοιχα, στα 2.000 ευρώ μεικτά, η αύξηση θα είναι 56 ευρώ πριν από κρατήσεις και περίπου 35 ευρώ σε καθαρή βάση.

Οι αποκλίσεις μεταξύ μεικτής και καθαρής αύξησης οφείλονται στη φορολογία εισοδήματος, στις κρατήσεις υγείας και, στις υψηλότερες συντάξεις, στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων.

Τέλος στον συμψηφισμό με την προσωπική διαφορά

Η σημαντικότερη αλλαγή για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους είναι ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 καταργείται πλήρως ο συμψηφισμός της ετήσιας αύξησης με την προσωπική διαφορά.

Πρόκειται για περίπου 670.000 δικαιούχους, οι οποίοι επί σειρά ετών είτε δεν έβλεπαν καθόλου αύξηση στο καταβαλλόμενο ποσό είτε λάμβαναν μόνο ένα μέρος της, επειδή η αναπροσαρμογή απορροφούνταν λογιστικά από την προσωπική διαφορά.

Το 2026 εφαρμόστηκε μεταβατικό καθεστώς, βάσει του οποίου οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι έλαβαν το 50% της αύξησης. Από το 2027 θα πιστώνεται ολόκληρο το ποσοστό, ανεξάρτητα από το αν εξακολουθεί να υπάρχει υπόλοιπο προσωπικής διαφοράς.

Το ποσό της προσωπικής διαφοράς θα συνεχίσει να εμφανίζεται διακριτά στη σύνταξη και να καταβάλλεται, χωρίς όμως να αυξάνεται. Παράλληλα, δεν θα επιβαρύνεται με κράτηση ασθένειας ή με ΕΑΣ, αλλά θα εξακολουθεί να συνυπολογίζεται στο φορολογητέο εισόδημα.

Η αλλαγή διευρύνει σημαντικά τον αριθμό των συνταξιούχων που θα δουν πραγματική αύξηση στις πληρωμές του Δεκεμβρίου.

Στα 300 ευρώ η μόνιμη ενίσχυση – Σενάρια για 350 ευρώ

Ο προϋπολογισμός του 2027 θα περιλαμβάνει και το αυξημένο ετήσιο βοήθημα προς χαμηλοσυνταξιούχους, ανασφάλιστους υπερήλικες και δικαιούχους αναπηρικών παροχών. Το ποσό έχει αυξηθεί από τα 250 στα 300 ευρώ, ενώ τα εισοδηματικά κριτήρια διευρύνονται, ώστε να ενταχθούν στο μέτρο περίπου 418.000 επιπλέον συνταξιούχοι.

Μόνο για τους συνταξιούχους, η σχετική δαπάνη εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τα 500 εκατ. ευρώ.

Στο τραπέζι βρίσκεται το ενδεχόμενο νέας αύξησης του βοηθήματος στα 350 ευρώ. Μια τέτοια παρέμβαση θα προσθέσει περίπου 90 έως 100 εκατ. ευρώ στο συνολικό δημοσιονομικό κόστος, καθώς η ενίσχυση δεν περιορίζεται στους συνταξιούχους αλλά καταβάλλεται και σε άλλες κατηγορίες δικαιούχων.

Το βασικό πλεονέκτημα της αύξησης του βοηθήματος είναι ότι κατευθύνεται σε νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, τα οποία πλήττονται δυσανάλογα από τις αυξήσεις σε τρόφιμα, στέγαση και ενέργεια. Ταυτόχρονα, η ετήσια καταβολή αποκτά σταδιακά χαρακτηριστικά μόνιμης πρόσθετης συνταξιοδοτικής παροχής, τροφοδοτώντας την πολιτική συζήτηση για την επαναφορά μιας μορφής «13ης σύνταξης».

Για παράδειγμα, συνταξιούχος με μεικτή σύνταξη 1.200 ευρώ αναμένεται να έχει καθαρό μηνιαίο όφελος περίπου 25,3 ευρώ από την αύξηση 2,8%. Σε ετήσια βάση, η αύξηση αντιστοιχεί σε περίπου 304 ευρώ. Αν ο ίδιος καταστεί δικαιούχος ενίσχυσης 350 ευρώ, η συνολική αύξηση του διαθέσιμου ετήσιου εισοδήματός του θα ξεπεράσει τα 650 ευρώ.

Οι αλλαγές στις συντάξεις χηρείας

Πρόσθετη δαπάνη περίπου 50 εκατ. ευρώ εκτιμάται ότι θα προκαλέσει η κυβερνητική παρέμβαση για τις συντάξεις χηρείας.

Με τη νέα νομοθετική ρύθμιση καταργείται η πρόβλεψη του νόμου Κατρούγκαλου που επέβαλλε, μετά την πάροδο της πρώτης τριετίας, μείωση της σύνταξης χηρείας από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος, εφόσον ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε δική του σύνταξη.

Η περικοπή δεν είχε εφαρμοστεί σε μεγάλο αριθμό δικαιούχων του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι πλέον απαλλάσσονται τόσο από τον κίνδυνο μελλοντικής μείωσης όσο και από το ενδεχόμενο αναζήτησης αναδρομικών.

Παράλληλα, περίπου 8.500 δικαιούχοι του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ, στους οποίους είχε ήδη εφαρμοστεί η περικοπή, θα δουν την παροχή να επανέρχεται στο 70%. Οι αυξήσεις εκτιμάται ότι θα αποτυπωθούν στις πληρωμές από τον Σεπτέμβριο.

Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα των ποσών που παρακρατήθηκαν κατά τα προηγούμενα χρόνια. Ο σχεδιασμός δεν προβλέπει αναδρομική επιστροφή των περικοπών, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε δικαστικές ή διοικητικές διεκδικήσεις.

Παρεμβάσεις στην Εισφορά Αλληλεγγύης

Στα μέτρα που εξετάζονται περιλαμβάνονται και νέες αλλαγές στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, η οποία επιβάλλεται στις υψηλότερες κύριες συντάξεις.

Η πρώτη παρέμβαση έχει ήδη γίνει με την αυτόματη τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων, ώστε η ετήσια αύξηση της σύνταξης να μην οδηγεί τον δικαιούχο σε υψηλότερη κλίμακα και τελικά σε μείωση του καθαρού ποσού.

Με την αναπροσαρμογή των συντάξεων κατά 2,8%, το πρώτο όριο επιβολής της ΕΑΣ αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 1.468 ευρώ στα 1.509 ευρώ.

Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει βαθύτερες αλλαγές στους συντελεστές και στη δομή της εισφοράς, καθώς και πιθανή κατάργησή της στις επικουρικές συντάξεις. Η παρέμβαση αφορά κυρίως συνταξιούχους με υψηλότερες παροχές, ωστόσο το βασικό επιχείρημα υπέρ της αλλαγής είναι ότι η σημερινή ΕΑΣ περιορίζει την ανταποδοτικότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Ένας εργαζόμενος που κατέβαλλε υψηλότερες εισφορές σε όλη τη διάρκεια του ασφαλιστικού του βίου βλέπει μέρος της υψηλότερης σύνταξης να απορροφάται από την ειδική εισφορά, γεγονός που αποδυναμώνει το κίνητρο ασφάλισης επί των πραγματικών αποδοχών.

Το πακέτο για τους συνταξιούχους δημιουργεί ήδη σημαντικές υποχρεώσεις για τον προϋπολογισμό του 2027. Η υψηλότερη ετήσια αναπροσαρμογή μπορεί να απαιτήσει επιπλέον 70 έως 100 εκατ. ευρώ, η ρύθμιση για τις συντάξεις χηρείας περίπου 50 εκατ. ευρώ, ενώ η διευρυμένη μόνιμη ενίσχυση θα απορροφήσει κονδύλι εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Πάντως οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν με βάση την πορεία των φορολογικών εσόδων, την εκτέλεση του προϋπολογισμού και τις οριστικές εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Θεωρείται, όμως, δεδομένπ ότι οι συνταξιούχοι θα έχουν κεντρική θέση στις ανακοινώσεις της ΔΕΘ, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να περιορίσει τις σωρευτικές απώλειες αγοραστικής δύναμης και να διασφαλίσει ότι η αύξηση του 2027 θα περάσει για πρώτη φορά στο σύνολο των δικαιούχων.