Έρχεται η «δεύτερη σύνταξη»: Ποιοι κερδίζουν, τι αλλάζει στην επαγγελματική ασφάλιση

Σε νέα φάση εισέρχεται η επαγγελματική ασφάλιση, καθώς τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας που αναμορφώνει τον δεύτερο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος και διευρύνει τις επιλογές συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης για εργαζομένους, ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις.

Ο σχεδιασμός επιδιώκει να καταστήσει τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης πιο προσιτά, ευέλικτα και ανταγωνιστικά, αντιμετωπίζοντας τα εμπόδια που μέχρι σήμερα περιόριζαν τη συμμετοχή κυρίως των μικρών επιχειρήσεων και των αυτοαπασχολουμένων. Στον πυρήνα των αλλαγών βρίσκονται η δημιουργία «ανοιχτών» επαγγελματικών ταμείων, η αναμόρφωση της φορολογίας των εισφορών και των παροχών, καθώς και η δυνατότητα μεταφοράς των ασφαλιστικών δικαιωμάτων όταν ο εργαζόμενος αλλάζει εργοδότη ή επαγγελματική κατάσταση.

Το νομοσχέδιο έχει τεθεί σε διαβούλευση έως τις 27 Ιουλίου 2026 και, μετά την επεξεργασία των παρατηρήσεων, αναμένεται να πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή.

Τα «ανοιχτά» ταμεία αλλάζουν την αγορά

Η βασική τομή αφορά τη θεσμοθέτηση των Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, τα οποία θα λειτουργούν ως σχήματα-«ομπρέλα» για περισσότερους εργοδότες και επαγγελματικούς φορείς.

Μέχρι σήμερα, η δημιουργία ενός αυτοτελούς επαγγελματικού ταμείου απαιτούσε τουλάχιστον 100 ασφαλισμένους, προϋπόθεση που λειτουργούσε αποτρεπτικά για τη συντριπτική πλειονότητα των μικρών επιχειρήσεων. Με το νέο πλαίσιο, μια επιχείρηση δεν θα χρειάζεται να ιδρύσει δικό της ΤΕΑ, αλλά θα μπορεί να προσχωρεί σε ήδη αδειοδοτημένο ανοιχτό ταμείο, χωρίς να απαιτείται νέα εποπτική έγκριση για κάθε επιμέρους ένταξη.

Με τον ίδιο τρόπο, επαγγελματικές ενώσεις και συλλογικοί φορείς θα μπορούν να παρέχουν πρόσβαση στην επαγγελματική ασφάλιση σε ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους, οι οποίοι μέχρι σήμερα είχαν περιορισμένες επιλογές στον δεύτερο πυλώνα.

Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, όπου κυριαρχούν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η συμμετοχή σε ένα κοινό σχήμα περιορίζει το διοικητικό κόστος και επιτρέπει σε περισσότερους εργοδότες να προσφέρουν συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές παροχές στο προσωπικό τους.

Νέα όρια για τις εισφορές

Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στο φορολογικό καθεστώς. Οι εισφορές που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι στα επαγγελματικά ταμεία θα εξακολουθούν να εκπίπτουν πλήρως από το φορολογητέο εισόδημα, ενώ αυξάνεται το ανώτατο όριο που μπορεί να αξιοποιηθεί με φορολογικό όφελος.

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες το πλαφόν διαμορφώνεται στα 35.000 ευρώ ετησίως, ενώ για τους μισθωτούς φτάνει έως το 35% του ετήσιου εισοδήματος. Οι εισφορές που καταβάλλει οικειοθελώς ο εργοδότης θα αναγνωρίζονται ως επιχειρηματική δαπάνη και θα εκπίπτουν φορολογικά.

Ειδική πρόβλεψη εισάγεται για όσους εντάσσονται για πρώτη φορά στην επαγγελματική ασφάλιση μετά την ηλικία των 55 ετών. Για τη συγκεκριμένη κατηγορία, το ανώτατο ετήσιο ποσό εισφορών ορίζεται στα 20.000 ευρώ ή στο 20% του εισοδήματος. Στόχος είναι να καταργηθεί το αντικίνητρο που αντιμετώπιζαν μέχρι σήμερα οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, επειδή δεν είχαν τη δυνατότητα να συμπληρώσουν πολλά χρόνια συμμετοχής.

Η φορολογία συνδέεται με την ηλικία εξόδου

Το νέο μοντέλο εγκαταλείπει τη σύνδεση της φορολόγησης με τα χρόνια παραμονής στο επαγγελματικό ταμείο και στρέφεται στην ηλικία κατά την οποία ο ασφαλισμένος λαμβάνει την παροχή.

Για έξοδο από το 62ο έως το 67ο έτος, η εφάπαξ παροχή θα φορολογείται με συντελεστή 10%, ενώ η περιοδική σύνταξη με 5%. Για όσους αποχωρούν μετά τα 67, οι συντελεστές μειώνονται στο 5% για το εφάπαξ και στο 2,5% για τη σύνταξη.

Παράλληλα, καταργείται η πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση που ίσχυε στις περιπτώσεις πρόωρης εξαγοράς. Η σχετική παροχή θα αντιμετωπίζεται ως εισόδημα, χωρίς επιπλέον «ποινή» μέσω αυξημένων συντελεστών.

Η αλλαγή αυτή επιχειρεί να κάνει το σύστημα περισσότερο ουδέτερο και προβλέψιμο, ιδίως για εργαζομένους που εισέρχονται στον δεύτερο πυλώνα σε ώριμη επαγγελματική ηλικία.

Τα δικαιώματα θα ακολουθούν τον εργαζόμενο

Κομβική παρέμβαση αποτελεί η καθιέρωση πλήρους φορητότητας των ασφαλιστικών δικαιωμάτων. Η αλλαγή εργασίας, η μετακίνηση σε άλλο επαγγελματικό κλάδο ή η ένταξη σε διαφορετικό πρόγραμμα δεν θα συνεπάγονται πλέον απώλεια ή αποδυνάμωση των ποσών που έχουν ήδη συσσωρευτεί.

Ο ασφαλισμένος θα μπορεί να μεταφέρει χωρίς χρέωση τα κατοχυρωμένα δικαιώματά του από ένα ΤΕΑ σε άλλο ή μεταξύ επαγγελματικού ταμείου και νέου ομαδικού ασφαλιστικού προϊόντος. Αντίστοιχα, θα είναι δυνατή η ομαδική μεταβίβαση ολόκληρων συνταξιοδοτικών προγραμμάτων.

Ειδική προστασία προβλέπεται και για την περίπτωση ανεργίας. Η απώλεια της εργασίας δεν θα οδηγεί αυτομάτως σε έξοδο από το επαγγελματικό ασφαλιστικό σχήμα, καθώς ο ασφαλισμένος θα μπορεί να διατηρεί τη συμμετοχή και τα κατοχυρωμένα δικαιώματά του.

Νέο ομαδικό συνταξιοδοτικό προϊόν

Το σχέδιο νόμου θεσπίζει το Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης, το οποίο θα παρέχεται από ασφαλιστικές εταιρείες και θα εντάσσεται στον δεύτερο πυλώνα.

Το νέο προϊόν θα υπόκειται στους ίδιους κανόνες εποπτείας και φορολογικής μεταχείρισης με τα ΤΕΑ, ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις και άνισοι όροι ανταγωνισμού. Η εποπτεία θα ασκείται από την Τράπεζα της Ελλάδος, ενώ προβλέπονται υποχρεώσεις εγγραφής σε δημόσιο μητρώο, ενημέρωσης των ασφαλισμένων και αποφυγής συγκρούσεων συμφερόντων.

Με την προσθήκη του νέου προϊόντος, εργαζόμενοι και επιχειρήσεις θα έχουν περισσότερες επιλογές για τη δημιουργία συμπληρωματικού συνταξιοδοτικού προγράμματος, είτε μέσω επαγγελματικού ταμείου είτε μέσω ασφαλιστικής εταιρείας.

Και προγράμματα υγείας για τις οικογένειες

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης θα μπορούν να παρέχουν και συμπληρωματικές καλύψεις υγείας, υπό την προϋπόθεση ότι ο σχετικός κίνδυνος αναλαμβάνεται πλήρως από ασφαλιστική, αντασφαλιστική εταιρεία ή συμβεβλημένο πάροχο υγείας.

Η δυνατότητα θα επεκτείνεται και στα μέλη της οικογένειας του ασφαλισμένου, προσθέτοντας στο επαγγελματικό ασφαλιστικό πρόγραμμα παροχές με άμεσο όφελος, πέρα από τη μελλοντική σύνταξη ή το εφάπαξ.

Ψηφιακή εικόνα της αποταμίευσης

Το νέο πλαίσιο ενισχύει ακόμη τις υποχρεώσεις διαφάνειας και ενημέρωσης. Οι ασφαλισμένοι θα πρέπει να λαμβάνουν τακτική και κατανοητή πληροφόρηση για τις εισφορές, την πορεία των επενδύσεων, τις αποδόσεις και τα δικαιώματα που έχουν συσσωρεύσει.

Ο σχεδιασμός προβλέπει την ψηφιακή παρακολούθηση του ατομικού λογαριασμού, ώστε κάθε ασφαλισμένος να μπορεί να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο την πορεία της αποταμίευσής του και το προσδοκώμενο ύψος των μελλοντικών παροχών.

Το τελικό ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης δεν θα είναι ενιαίο για όλους. Θα εξαρτάται από το ύψος των εισφορών, τη διάρκεια συμμετοχής, τις αποδόσεις των επενδύσεων και τους όρους του προγράμματος.

Το στοίχημα της «δεύτερης σύνταξης»

Η ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης παραμένει περιορισμένη στην Ελλάδα. Σήμερα λειτουργούν 27 Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης με περίπου 55.000 ασφαλισμένους, ενώ ο μέσος ατομικός λογαριασμός υπολογίζεται κοντά στις 10.500 ευρώ. Τα περιουσιακά στοιχεία του κλάδου αντιστοιχούν σε λιγότερο από 1% του ΑΕΠ, έναντι πολύ υψηλότερων ποσοστών σε οικονομίες με ώριμα συστήματα επαγγελματικής ασφάλισης.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να διευρύνει σημαντικά τη συμμετοχή, προβάλλοντας τον δεύτερο πυλώνα ως συμπληρωματική πηγή εισοδήματος και όχι ως υποκατάστατο της κύριας ασφάλισης μέσω e-ΕΦΚΑ και ΤΕΚΑ.

Για τις επιχειρήσεις, τα επαγγελματικά προγράμματα μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο προσέλκυσης και διατήρησης προσωπικού. Για τους ασφαλισμένους, δημιουργούν τη δυνατότητα πρόσθετης σύνταξης και άλλων παροχών. Για την οικονομία, η συσσώρευση μακροπρόθεσμων αποταμιεύσεων μπορεί να ενισχύσει τη διαθέσιμη επενδυτική ρευστότητα.

Ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης επισημαίνουν, φυσικα, οτι το κρίσιμο στοίχημα θα είναι η αξιοπιστία του νέου πλαισίου, η αποτελεσματική εποπτεία των επενδύσεων και η σαφής ενημέρωση των ασφαλισμένων για το κόστος, τους κινδύνους και τις αναμενόμενες αποδόσεις.