Politico: Μια Ευρώπη που ξοδεύει περισσότερα στην άμυνα και μπορεί να αντισταθεί στις ΗΠΑ

Τη μετατόπιση της διατλαντικής σχέσης, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να δεσμεύονται για αυξημένες αμυντικές δαπάνες και μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία περιγράφει σε ανάλυσή του το περιοδικό Politico μετά το πέρας της Διάσκεψης του Μονάχου.

Όπως εξηγεί, οι ευρωπαίοι ηγέτες επιδιώκουν πλέον μια νέα, πιο ισότιμη συμφωνία με τις ΗΠΑ, σε ένα περιβάλλον αυξημένων εντάσεων και αβεβαιότητας υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ.

Στα χαρτιά, οι Αμερικανοί παίρνουν αυτό που απαιτούν εδώ και καιρό: μια Ευρώπη που δαπανά πολύ περισσότερα για την άμυνα και εξαρτάται πολύ λιγότερο από την Ουάσινγκτον για την ασφάλειά της. Ωστόσο, στον Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να μην αρέσει αυτό που δημιουργεί η αμερικανική πίεση.

Ένας μετά τον άλλον, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανέβηκαν στο βήμα της Διάσκεψης για την Ασφάλεια του Μονάχου την Παρασκευή και μίλησαν για την ενίσχυση των στρατιωτικών προϋπολογισμών και για την αναδιατύπωση της διατλαντικής συμμαχίας ως «ΝΑΤΟ 3.0».

Στη συνέχεια, όμως, προχώρησαν σε έντονες εκκλήσεις για ευρωπαϊκό πατριωτισμό και κάλεσαν την ήπειρο να ενισχύσει τους δικούς της τομείς στους εξοπλισμούς, στο διάστημα και στην τεχνολογία, ώστε να εξαρτάται λιγότερο από εξωτερικούς παράγοντες συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Υπογραμμίζοντας τι διακυβεύεται, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε στα αγγλικά για να τονίσει το μήνυμά του. Απευθυνόμενος άμεσα στους Αμερικανούς αντιπροσώπους στη σύνοδο κορυφής, δήλωσε: «Αγαπητοί φίλοι, το να είσαι μέλος του ΝΑΤΟ  δεν αποτελεί μόνο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης, αλλά και των Ηνωμένων Πολιτειών. Ας αποκαταστήσουμε και ας αναβιώσουμε μαζί τη διατλαντική εμπιστοσύνη. Εμείς, οι Ευρωπαίοι, κάνουμε το καθήκον μας».

Παράλληλα, κατέστησαν σαφές ότι η Ευρώπη θα εξελιχθεί σε δύναμη από μόνη της, ικανή να αντισταθεί τόσο στη ρωσική επιθετικότητα όσο και σε αμερικανικές πιέσεις.

«Πρέπει να επιταχύνουμε και να ενισχύσουμε όλα τα στοιχεία της γεωπολιτικής ισχύος μας: την άμυνα, τις τεχνολογίες και τη μείωση των κινδύνων έναντι όλων των μεγάλων δυνάμεων, ώστε να γίνουμε λιγότερο εξαρτημένοι», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε μια δυναμική ομιλία, στην οποία εξήρε τα πλεονεκτήματα του ευρωπαϊκού μοντέλου και του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη υπερηφάνεια, ανέφερε, προσθέτοντας ότι το να μην πιστεύει κανείς στην Ένωση αποτελεί «τεράστιο λάθος».

Οι ΗΠΑ επιθυμούν «δυναμικούς, ικανούς και πιο αυτάρκεις Ευρωπαίους συμμάχους», δήλωσε ο υφυπουργός Άμυνας Έλμπριτζ Κόλμπι, προσθέτοντας ότι η Αμερική φέρει εδώ και καιρό ένα «εξαιρετικά δυσανάλογο μερίδιο» του βάρους. Επαίνεσε ιδιαίτερα τη Γερμανία για την «ιστορική, τεράστια μετατόπισή» της στις αμυντικές δαπάνες.

Πρόκειται για αξιοσημείωτη διαφορά σε σχέση με τον περσινό τόνο, όταν ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς προκάλεσε ένταση στη Διάσκεψη του Μονάχου με την επιθετική του κριτική στις ευρωπαϊκές αξίες και πολιτικές.

Τώρα, και οι δύο πλευρές δηλώνουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ο τελευταίος χρόνος — από την ομιλία του Βανς μέχρι την απειλή του Τραμπ να «υποτάξει» τον Καναδά, την απαξίωση των συμμάχων που πολέμησαν στο πλευρό των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και κυρίως τις επανειλημμένες εκκλήσεις του για προσάρτηση της Γροιλανδίας — έχει αφήσει έντονα σημάδια.

Η σχέση Ευρώπης–Αμερικής μοιάζει πλέον με ένα ηλικιωμένο παντρεμένο ζευγάρι που δεν παίρνει διαζύγιο, αλλά μετακομίζει σε ξεχωριστά υπνοδωμάτια.

Μια νέα συμφωνία

Με αυξημένο ρεαλισμό, οι Ευρωπαίοι προτείνουν μια νέα διατλαντική συμφωνία: σεβαστείτε μας και αντιμετωπίστε μας ως αξιόπιστους εταίρους και εμείς θα ενισχύσουμε την άμυνά μας, θα μοιραστούμε το βάρος της ασφάλειας και θα καταστούμε αξιόπιστοι στρατιωτικοί σύμμαχοι σε έναν ολοένα και πιο επικίνδυνο κόσμο, όπου «η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον όπως υπήρχε κάποτε», όπως δήλωσε ο Μερτς.

Προειδοποίησε ότι στη νέα εποχή της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων, ακόμη και οι ΗΠΑ δεν θα είναι αρκετά ισχυρές ώστε να πορευθούν μόνες τους. Παράλληλα, άσκησε κριτική στην Ευρώπη, κατηγορώντας την ότι έχει περιέλθει σε «αυτοεπιβαλλόμενη εξάρτηση» από την Αμερική. «Κανείς δεν μας ανάγκασε σε αυτή την υπερβολική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην οποία έχουμε βρεθεί τα τελευταία χρόνια».

Οι Αμερικανοί στο Μόναχο υπογράμμισαν ότι είναι ικανοποιημένοι με την αύξηση των αμυντικών δαπανών, καθώς οι ΗΠΑ επικεντρώνονται περισσότερο στο δικό τους ημισφαίριο και στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.

Άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, δείχνοντας συντονισμό, τόνισαν επίσης τα αμοιβαία οφέλη της μεταπολεμικής συμμαχίας, μεταξύ αυτών και ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον.

Καθώς οι ηγέτες συγκεντρώνονταν στο Μόναχο, έγραψε στην πλατφόρμα X ότι η δυτική συμμαχία είναι υπερβολικά σημαντική για να διαλυθεί. «Η σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης είναι τραυματισμένη, αλλά πρέπει να διατηρηθεί», σημείωσε, προσθέτοντας: «Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς ότι η σχέση μας έχει υποστεί πλήγμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τη διατλαντική σχέση».

Ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, αναφέρθηκε επίσης στην αναμόρφωση της Δυτικής Συμμαχίας, υποβαθμίζοντας τυχόν δραματική μεταβολή στις διατλαντικές σχέσεις μετά τις πρόσφατες απειλές του Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Μιλώντας στην εφημερίδα POLITICO, δήλωσε ότι υπάρχει ευκαιρία για την Ένωση να αναλάβει μεγαλύτερο έλεγχο των αμυντικών της δυνατοτήτων.

«Θεωρήσαμε δεδομένο ότι οι διατλαντικές σχέσεις σημαίνουν πως οι ΗΠΑ θα βρίσκονται στην Ευρώπη και θα δαπανούν τους πόρους τους εδώ», ανέφερε, επαναλαμβάνοντας παράλληλα την πρότασή του για μια ευρωπαϊκή δύναμη ταχείας αντίδρασης έως και 100.000 στρατιωτών, ικανή να αντικαταστήσει τους Αμερικανούς εάν χρειαστεί να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.

Οι Ευρωπαίοι υπογράμμισαν επίσης ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία με οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, καθώς η αμερικανική υποστήριξη υπό τον Τραμπ έχει σχεδόν μηδενιστεί. Ο Μακρόν τόνισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς τη συμμετοχή της Ευρώπης.

«Σήμερα μόνο η Ευρώπη παρέχει χρήματα στην Ουκρανία», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην POLITICO.

Η προσοχή στρέφεται πλέον στο κατά πόσο θα διατηρηθεί ο θετικότερος τόνος όταν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο — εκπρόσωπος μιας πιο παραδοσιακής συντηρητικής ρεαλιστικής σχολής εξωτερικής πολιτικής — μιλήσει το Σάββατο για την έναρξη της δεύτερης ημέρας της συνόδου.

Μια αλλαγή τόνου

Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, εμφανίστηκε αισιόδοξος, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους ότι ο Ρούμπιο πιθανότατα θα συνεχίσει να πιέζει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο ηγετικό ρόλο στη Συμμαχία, επιμένοντας ωστόσο ότι οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν να εγκαταλείψουν τις αμυντικές τους δεσμεύσεις.

«Πιστεύω ότι αυτό θα βοηθήσει τις ΗΠΑ να παραμείνουν ακόμη πιο αγκυροβολημένες στο ΝΑΤΟ», εφόσον η Ευρώπη αναλάβει δράση, είπε, προσθέτοντας ότι έχει «πολύ μεγάλη εμπιστοσύνη» σε όσα θα δηλώσει ο Ρούμπιο.

Μιλώντας στην POLITICO, ο Ρούτε επαίνεσε τον Τραμπ επειδή ώθησε την Ευρώπη να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, σημειώνοντας ότι διαπίστωσε αλλαγή νοοτροπίας κατά τη συνάντηση των υπουργών Άμυνας της Συμμαχίας.

«Διέκρινα μια αλλαγή στη νοοτροπία. Οι Ευρωπαίοι δεν λένε απλώς “θα δαπανήσουμε περισσότερα”. Λένε: “Πρέπει να αναλάβουμε μεγαλύτερο ηγετικό ρόλο στο ΝΑΤΟ”», ανέφερε.

Πριν αναχωρήσει για τη Γερμανία, ο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι η συμμαχία θα συνεχιστεί. Το μέλλον της Αμερικής και της Ευρώπης «ήταν πάντοτε συνδεδεμένο και θα συνεχίσει να είναι… οπότε πρέπει απλώς να συζητήσουμε πώς θα διαμορφωθεί αυτό το μέλλον».

Ωστόσο, παραμένουν πιθανά σημεία έντασης, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες έθεσαν όρια όσον αφορά τους εμπορικούς δασμούς και τις προσπάθειες του κινήματος «Make America Great Again» να επηρεάσει την ευρωπαϊκή πολιτική υποστηρίζοντας λαϊκιστικά κόμματα.

«Ο πολιτισμικός πόλεμος του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας», δήλωσε ο Μερτς. «Η ελευθερία του λόγου σταματά εδώ όταν παραβιάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα. Δεν πιστεύουμε στους δασμούς και τον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».

Στην ομιλία του, ο Μακρόν υπογράμμισε τις διαφορές της Ευρώπης από μια Αμερική υπό την ηγεσία του Τραμπ, από την ελευθερία του λόγου έως τη ρύθμιση της τεχνολογίας και τον σεβασμό στην επιστήμη.

«Αυτή η Ευρώπη θα είναι ένας καλός σύμμαχος και εταίρος για τις ΗΠΑ. Θα είναι ένας εταίρος που θα γίνεται σεβαστός — και εμείς πρέπει να είμαστε σεβαστοί. Έχουμε κάνει πολλά και θα κάνουμε ακόμη περισσότερα», κατέληξε ο Μακρόν.