Πομπηία: Αναπάντεχη ανακάλυψη στον Κήπο των Φυγάδων - Γιατρός ανάμεσα στα θύματα της έκρηξης

Ήταν ένας από τους ανθρώπους που έτρεξαν να σωθούν όταν ο Βεζούβιος κατάπινε την Πομπηία. Για σχεδόν δύο χιλιετίες, έμεινε ανώνυμος, παγωμένος μέσα στη στάχτη και στο γύψινο εκμαγείο που διατήρησε τη στιγμή του θανάτου του. Τώρα, μια μικρή θήκη με εργαλεία δίνει στους επιστήμονες την πρώτη σοβαρή ένδειξη για το ποιος μπορεί να ήταν: ένας medicus, δηλαδή ένας γιατρός της ρωμαϊκής εποχής.

Σύμφωνα με νέα μελέτη του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, οι ερευνητές εντόπισαν μέσα στο εκμαγείο ενός θύματος μια μικρή θήκη με αντικείμενα που παραπέμπουν σε ιατρικό εξοπλισμό, καθώς και μια υφασμάτινη θήκη με νομίσματα. Το εύρημα συνδέεται με τον περίφημο Κήπο των Φυγάδων της Πομπηίας, την περιοχή όπου είχαν βρεθεί τα εκμαγεία ανθρώπων που προσπάθησαν να γλιτώσουν από τη φονική έκρηξη του 79 μ.Χ.

Το κουτί που κρατούσε στις τελευταίες του στιγμές

Το μικρό κουτί δεν ήταν απλώς ένα προσωπικό αντικείμενο. Οι εξετάσεις έδειξαν ότι περιείχε ή συνόδευε στοιχεία που παραπέμπουν σε ιατρική χρήση: μια μικρή πλάκα από πέτρα, γνωστή ως coticula, που χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα για την παρασκευή ή ανάμειξη ιατρικών ή καλλυντικών ουσιών, καθώς και μικρά μεταλλικά αντικείμενα που μπορεί να ήταν εργαλεία ή μικρά δοχεία.

Η θήκη βρέθηκε στο ύψος της κοιλιάς ενός άνδρα, του λεγόμενου «θύματος 46», ο οποίος είχε αποτυπωθεί σε στάση συσπείρωσης, πεσμένος στο δεξί πλευρό και σε επαφή με δεύτερο θύμα, μια γυναίκα. Δίπλα του υπήρχε και υφασμάτινο πουγκί με νομίσματα από χαλκό και ασήμι, σαν να είχε πάρει μαζί του ό,τι θεωρούσε αναγκαίο για να επιβιώσει μετά τη φυγή.

«Ίσως πήρε τα εργαλεία του για να βοηθήσει»

Ο διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, Gabriel Zuchtriegel, είπε ότι ο άνδρας αυτός μπορεί να πήρε μαζί του τα εργαλεία του «για να είναι έτοιμος να ξαναχτίσει μια ζωή αλλού χάρη στο επάγγελμά του, αλλά ίσως και για να βοηθήσει άλλους», σύμφωνα με τον Independent.

Η φράση αυτή δίνει στο εύρημα μια διαφορετική διάσταση. Στην Πομπηία, οι άνθρωποι δεν πέθαναν ως αφηρημένοι αριθμοί μιας αρχαίας τραγωδίας. Πέθαναν με τα κλειδιά τους, τα κοσμήματά τους, τα νομίσματά τους, τα εργαλεία τους. Με ό,τι πρόλαβαν να πάρουν μαζί τους από μια ζωή που γκρεμίστηκε μέσα σε λίγες ώρες.

Στην περίπτωση αυτού του άνδρα, τα αντικείμενα που είχε μαζί του επιτρέπουν στους ερευνητές να υποθέσουν με αρκετή ισχύ ότι συνδεόταν με την ιατρική πρακτική. Η ίδια η μελέτη, πάντως, κρατά την επιστημονική επιφύλαξη: τα στοιχεία «υποστηρίζουν με δύναμη» την υπόθεση ότι ο άνδρας ήταν γιατρός, χωρίς να μετατρέπουν την ταυτοποίηση σε απόλυτη βεβαιότητα.

Η τεχνολογία «διάβασε» το γύψινο εκμαγείο

Το εντυπωσιακό είναι ότι οι επιστήμονες δεν χρειάστηκε να καταστρέψουν το εύρημα για να δουν τι έκρυβε μέσα του. Με τη βοήθεια αξονικής τομογραφίας, ακτινογραφικών ελέγχων και τεχνικών επεξεργασίας εικόνας με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, κατάφεραν να «κόψουν» εικονικά το γύψινο εκμαγείο και να εντοπίσουν τα αντικείμενα που ήταν εγκλωβισμένα μέσα του.

Η ανάλυση αποκάλυψε ένα περίπλοκο σύνολο μεταλλικών και οργανικών στοιχείων, ανάμεσά τους μια θήκη διαστάσεων περίπου 12 εκατοστών, μια μικρή πλάκα από πέτρα και περίπου έξι μικρά αντικείμενα κρυμμένα μέσα στη μάζα του γύψου. Οι ερευνητές εντόπισαν ακόμη και έναν μικρό μηχανισμό ασφάλισης στη θήκη, με σύστημα που θυμίζει οδοντωτό τροχό.

Αυτή η λεπτομέρεια είναι σημαντική γιατί δείχνει όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και την ποιότητα κατασκευής του αντικειμένου. Το «βαλιτσάκι» δεν ήταν ένα απλό κουτί. Ήταν μια προσεγμένη θήκη, πιθανότατα σχεδιασμένη για να προστατεύει μικρά εργαλεία ή ουσίες.

Τι είναι ο «Κήπος των Φυγάδων»

Ο Κήπος των Φυγάδων είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά σημεία της Πομπηίας. Ήταν κάποτε ένας αμπελώνας. Εκεί, οι αρχαιολόγοι που εργάζονταν υπό τον Amedeo Maiuri εντόπισαν τη δεκαετία του 1960 τα ίχνη ανθρώπων που προσπάθησαν μάταια να ξεφύγουν από το ηφαιστειακό νέφος. Τα εκμαγεία τους δείχνουν σώματα σε στάση φυγής, ανθρώπους που προστατεύουν τα παιδιά τους, πρόσωπα και κινήσεις αποτυπωμένα σαν φωτογραφία μιας τελευταίας στιγμής.

Η νέα μελέτη προσθέτει σε αυτόν τον τόπο μνήμης μια πιο προσωπική ιστορία. Αν ο άνδρας ήταν πράγματι γιατρός, τότε δεν κρατούσε μόνο αντικείμενα επιβίωσης, αλλά τα εργαλεία μιας ιδιότητας που είχε κοινωνική σημασία. Σε μια πόλη που χανόταν, ίσως προσπάθησε να φύγει όχι απλώς ως ένας ακόμη κάτοικος, αλλά ως κάποιος που μπορούσε να φανεί χρήσιμος και μετά την καταστροφή.