Reuters: Προσεχώς και στην Ελλάδα το μπλόκο στα social media κάτω των 15 ετών

Η Ελλάδα είναι «πολύ κοντά» στο να ανακοινώσει απαγόρευση χρήσης social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, όπως ανέφερε ανώτερη κυβερνητική πηγή στο Reuters την Τρίτη.

Υπενθυμίζεται ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε μιλήσει δημόσια για το μέτρο της απαγόρευσης χρήσης των social media σε παιδιά και ανήλικους, μέσω του καθορισμού ορίου ψηφιακής ενηλικίωσης (σ.σ. σημειώνεται ότι έχει συζητηθεί ως όριο η ηλικία των 16 ετών), μιλώντας στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Αυστραλία, με θέμα «Protecting Children in the Digital Age», στο πλαίσιο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της 80ής Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Αυτή η πληροφορία έρχεται μετά από μία σειρά παρόμοιων αποφάσεων των Ευρωπαϊκών χωρών. Η Ισπανία ανακοίνωσε ότι θα απαγορεύσει τη χρήση των social media σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών και θα θεσπίσει νόμο που θα καθιστά τους υπεύθυνους των πλατφορμών προσωπικά υπεύθυνους για ρητορική μίσους στις υπηρεσίες τους. Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, όπως τόνισε ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ.

Τον ίδιο δρόμο έχει ακολουθήσει η Γαλλία και φαίνεται πως μπαίνει και η Πορτογαλία, καθώς κατατέθηκε χθες στο κοινοβούλιο πρόταση νόμου για την απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε εφήβους κάτω των 16 ετών.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η χρήση των social media από εφήβους είναι ήδη εκτεταμένη:

• Σύμφωνα με το Youth Study 2024 Greece, σχεδόν 1 στους 4 εφήβους 14–18 ετών (23,7%) είναι «heavy users», περνώντας πάνω από δύο ώρες την ημέρα στα social media. Στα κορίτσια το ποσοστό φτάνει το 36,8%.
• Έρευνα του ΕΠΙΨΥ δείχνει ότι περίπου 13% των εφήβων 11–15 ετών δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση των social media - με τα κορίτσια να εμφανίζουν μεγαλύτερη δυσκολία (16% έναντι 10% των αγοριών).
• Πανελλαδική έρευνα σε 14.000 μαθητές (saferinternet4kids) έδειξε ότι 9 στα 10 παιδιά έχουν κινητό, ενώ η συντριπτική πλειονότητα μπαίνει στο διαδίκτυο χωρίς επίβλεψη. Σύμφωνα με έρευνα του ΕΚΠΑ, πάνω από το 80% των εφήβων περνά υπερβολικό χρόνο στις οθόνες.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η καθημερινή ζωή των νέων είναι ήδη στενά δεμένη με τον ψηφιακό κόσμο, γεγονός που καθιστά την εφαρμογή ενός τόσο αυστηρού μέτρου ακόμη πιο απαιτητική.  

Διεθνές πλαίσιο

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο GDPR επιτρέπει στα κράτη-μέλη να καθορίζουν όριο ηλικίας για τη συναίνεση ανηλίκων στην επεξεργασία δεδομένων, μεταξύ 13 και 16 ετών. Στην Ελλάδα, το όριο έχει οριστεί στα 15 έτη, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ρητή απαγόρευση χρήσης social media.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πολλές Πολιτείες (όπως η Γιούτα και η Αριζόνα) έχουν εισαγάγει ή εξετάζουν νομοθεσίες με ελάχιστη ηλικία για social media, αν και οι περισσότερες προσκρούουν σε συνταγματικά εμπόδια για τα δικαιώματα έκφρασης.

Η Αυστραλία παραμένει η πρώτη χώρα που υλοποιεί μια τόσο σκληρή και σαφή ρύθμιση.

Προκλήσεις και αντιδράσεις

Η εφαρμογή δεν είναι χωρίς δυσκολίες:

• Πολλά παιδιά μπορούν να παρακάμψουν τους ελέγχους δηλώνοντας ψεύτικη ηλικία, όπως επισημαίνει σε άρθρο του ο Guardian. 
• Η πρόσβαση σε περιεχόμενο χωρίς λογαριασμό (π.χ. στο YouTube) δεν καλύπτεται από τον νόμο. Υπάρχουν αντιδράσεις οργανώσεων που προειδοποιούν για περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και των δικαιωμάτων των νέων.
• Ήδη η εταιρεία X του Έλον Μασκ ζήτησε καθυστέρηση στην εφαρμογή, επικαλούμενη νομικά και πρακτικά προβλήματα, ενώ ερευνητικά κέντρα στην Αυστραλία ξεκίνησαν να παρακολουθούν την επίδραση του μέτρου στην ψυχική υγεία, τη σχολική επίδοση και τη συμπεριφορά των εφήβων.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η ελληνική κυβέρνηση, συζητώντας το όριο των 16 ετών, έχει μπροστά της ένα διπλό μάθημα από την Αυστραλία: 

• Από τη μία, το παράδειγμα δείχνει πώς μια χώρα μπορεί να αναλάβει πρωτοβουλία απέναντι στους κινδύνους του διαδικτύου.
• Από την άλλη, οι δυσκολίες εφαρμογής και οι κοινωνικές αντιδράσεις αποκαλύπτουν ότι ο δρόμος δεν είναι εύκολος.

Η «ψηφιακή ενηλικίωση» μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για την προστασία των παιδιών, αρκεί να συνδυαστεί με σοβαρή τεχνολογική υποδομή, εκπαίδευση γονέων και μαθητών αλλά και σεβασμό στα δικαιώματα των νέων.