Σεισμός στις Αλκυονίδες: Όταν ο Εγκέλαδος σκόρπισε τον τρόμο - Το... σίριαλ που έσωσε ζωές

Σαν σήμερα, πριν ακριβώς 45 χρόνια, στις 24 Φεβρουαρίου 1981, η χώρα βίωσε μία από τις πιο τραυματικές σεισμικές ακολουθίες της μεταπολεμικής περιόδου. Το ρήγμα των Αλκυονίδων, στον ανατολικό Κορινθιακό, έδωσε έναν πολύ ισχυρό σεισμό που έγινε έντονα αισθητός στην Αττική και προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε πολλές περιοχές της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου.

Η πρώτη μεγάλη δόνηση σημειώθηκε το βράδυ της 24ης Φεβρουαρίου ενώ ακολούθησαν δύο ακόμη πολύ ισχυροί σεισμοί, στις 25 Φεβρουαρίου και στις 4 Μαρτίου 1981, συνθέτοντας την περίφημη «σεισμική ακολουθία των Αλκυονίδων». Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΑΣΠ, τα μεγέθη των τριών κύριων σεισμών ήταν 6,7, 6,4 και 6,3 Ρίχτερ αντίστοιχα.

Το ρήγμα των Αλκυονίδων

Οι Αλκυονίδες είναι νησίδες στον ανατολικό Κορινθιακό κόλπο, σε μια ιδιαίτερα ενεργή σεισμοτεκτονικά ζώνη. Ο ΟΑΣΠ επισημαίνει ότι η περιοχή έχει δώσει επανειλημμένα ισχυρούς σεισμούς και παραμένει μία από τις πιο σημαντικές σεισμικές εστίες της χώρας.

Η συγκεκριμένη ακολουθία του 1981 αποδίδεται σε ρήγματα της περιοχής των Αλκυονίδων, με τα φαινόμενα να επηρεάζουν όχι μόνο την Κορινθία και τη Βοιωτία, αλλά και την Αθήνα, με τους κατοίκους της πρωτεύουσας να βρίσκονται αντιμέτωποι με τον απόλυτο τρόμο.

Ο βαρύς απολογισμός

Η σεισμική ακολουθία άφησε πίσω της 20 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και πολύ μεγάλες υλικές ζημιές. Ειδικά σε περιοχές όπως η Κόρινθος, το Λουτράκι, τα Μέγαρα και ο ευρύτερος άξονας προς τη Δυτική Αττική, οι καταστροφές σε κτίρια ήταν εκτεταμένες.

Ειδικότερα, προκλήθηκαν τεράστιες ζημιές σε Κόρινθο, Λουτράκι, Περαχώρα, Αγίους Θεοδώρους, Κινέτα, Θήβα, Πλαταιές, Καπαρέλλι, Μέγαρα (όπου το 10% των σπιτιών καταστράφηκαν ολοσχερώς), Νέα Πέραμο, Ελευσίνα, Μάνδρα και Ασπρόπυργο.

Στην Αθήνα, παρότι το επίκεντρο δεν ήταν στην Αττική, οι συνέπειες έγιναν έντονα αισθητές: χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους και παρέμειναν για ώρες ή και ημέρες σε ανοιχτούς χώρους, υπό τον φόβο νέων ισχυρών μετασεισμών. Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε σημείο καμπής για τη σεισμική συνείδηση της ελληνικής κοινωνίας.

Χαρακτηριστικό του πανικού που επικράτησε ήταν πως σε οδικούς άξονες όπου σε φυσιολογικές συνθήκες κινούνται 60.000 οχήματα, μετά τον σεισμό έφτασαν να κυκλοφορούν 250.000 αυτοκίνητα! Παράλληλα, εξαιτίας του μπλακ άουτ, τα φανάρια δεν λειτουργούσαν ενώ και η Τροχαία ήταν απούσα.

Τους έσωσε ο... Αυγερινός

Όπως δήλωναν στις κάμερες κάτοικοι των σεισμόπληκτων περιοχών πολλοί ήταν εκείνοι που γλίτωσαν από τα χειρότερα εξαιτίας ενός... σίριαλ. Ειδικότερα, την ώρα του σεισμού (ο πρώτος ισχυρός σεισμός σημειώθηκε στις 22:53 το βράδυ) παιζόταν στη δημόσια τηλεόραση η δημοφιλής σειρά «Το Φως του Αυγερινού» με την Κοραλία Καράντη και τον Αλμπέρτο Εσκενάζυ.

Τότε δεν υπήρχαν 2-3 συσκευές τηλεόρασης σε κάθε σπίτι. Αντιθέτως, πολλά σπίτια δεν είχαν ούτε μία με αποτέλεσμα πολλοί να βλέπουν το επεισόδιο της αγαπημένης τους σειράς στα καφενεία!

«Μας έσωσε ο Αυγερινός. Αν είχαμε πάει για ύπνο, θα μας είχαν πλακώσει τα σπίτια μας» είχε τονίσει σε δήλωσή του ένας κάτοικος στα Γεράνια της Περαχώρας, ο οποίος, την ώρα του σεισμού, μαζί με πάρα πολλούς ακόμα συντοπίτες του, παρακολουθούσαν το σίριαλ της ΕΡΤ στο καφενείο του χωριού το οποίο άντεξε. Αντίθετα, όταν βγήκαν από το καφενείο, έντρομοι διαπίστωσαν πως τα σπίτια τους είχαν μετατραπεί σε λόφους ερειπίων.

Η ακολουθία που άλλαξε την αντισεισμική πολιτική της χώρας

Ένα από τα πιο ουσιαστικά ιστορικά αποτυπώματα των σεισμών του 1981 ήταν ότι λειτούργησαν ως καταλύτης για θεσμικές αλλαγές στην Ελλάδα. Ο ίδιος ο ΟΑΣΠ αναφέρει ότι ο Οργανισμός ιδρύθηκε το 1983 (ΦΕΚ 52/25-4-1983), μετά από μια σειρά μεγάλων σεισμών που έπληξαν αστικά κέντρα, ανάμεσά τους και η Αθήνα του 1981, με στόχο τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της εθνικής αντισεισμικής πολιτικής.

Με άλλα λόγια, οι Αλκυονίδες δεν έμειναν μόνο ως μια τραγική μνήμη. Αποτέλεσαν και μία αφετηρία για πιο οργανωμένη αντισεισμική προστασία, αυστηρότερη προσέγγιση στην πρόληψη και μεγαλύτερη έμφαση στην ενημέρωση του πληθυσμού.

Ένα γεγονός που έμεινε στη μνήμη των Ελλήνων

Οι σεισμοί των Αλκυονίδων καταγράφηκαν στη συλλογική μνήμη ως «οι μεγάλοι σεισμοί του ’81», κυρίως λόγω της έντονης επίδρασής τους στην Αθήνα. Η διάρκεια της μετασεισμικής δραστηριότητας, η αβεβαιότητα των πρώτων ημερών και οι εικόνες μαζικής εξόδου των κατοίκων από τα σπίτια τους δημιούργησαν ένα σκηνικό που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά.

Σήμερα, δεκαετίες μετά, η επέτειος της 24ης Φεβρουαρίου λειτουργεί ως υπενθύμιση δύο πραγμάτων: της ισχύος της φύσης και της ανάγκης για διαρκή ετοιμότητα, σωστή δόμηση και έγκυρη ενημέρωση.