Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα βλάπτουν σοβαρά την ψυχική υγεία, λέει μελέτη

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν εδώ και χρόνια συνδεθεί με προβλήματα σωματικής υγείας, όπως καρδιοπάθειες και διαβήτη. Μια νέα, μεγάλη διεθνής μελέτη έρχεται τώρα να προσθέσει ένα ακόμη ανησυχητικό κομμάτι στο παζλ: τη συστηματική φθορά της ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η συχνή κατανάλωση έτοιμων, τυποποιημένων και fast food προϊόντων σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ευεξίας, συμπτώματα κατάθλιψης και δυσκολίες στον έλεγχο των συναισθημάτων και της σκέψης.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition και βασίστηκε σε δεδομένα του Global Mind Project, μιας διεθνούς πρωτοβουλίας που καταγράφει δείκτες ψυχικής υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ερευνητές ανέλυσαν απαντήσεις από περισσότερους από 400.000 ενήλικες σε 60 χώρες, οι οποίοι συμμετείχαν το 2023 σε μια εκτενή διαδικτυακή αξιολόγηση. Στόχος δεν ήταν απλώς να διαπιστωθεί αν υπάρχει σύνδεση διατροφής και ψυχικής υγείας, αλλά να εκτιμηθεί πόσο μεγάλο μέρος της ψυχικής δυσφορίας μπορεί να αποδοθεί ειδικά στις διατροφικές επιλογές.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, το βασικό εργαλείο της μελέτης ήταν ο δείκτης Mind Health Quotient (MHQ), ένα σύνθετο μέτρο που συνυπολογίζει τόσο θετικές ψυχικές ικανότητες όσο και αρνητικά συμπτώματα, όπως άγχος, θλίψη ή δυσκολία συγκέντρωσης. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν 47 διαφορετικές πτυχές της ψυχικής τους κατάστασης, με αποτέλεσμα ένα συνολικό σκορ που αποτυπώνει το πόσο καλά μπορεί κάποιος να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας και να λειτουργεί παραγωγικά.

Παράλληλα, οι ερωτώμενοι δήλωσαν πόσο συχνά καταναλώνουν υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα – από αναψυκτικά με ζάχαρη και αλμυρά σνακ μέχρι έτοιμα γεύματα και fast food. Οι επιλογές κυμαίνονταν από «σχεδόν ποτέ» έως «πολλές φορές την ημέρα». Για να αναλυθούν αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγμένα μοντέλα μηχανικής μάθησης, τα οποία έλαβαν υπόψη περισσότερους από 100 παράγοντες, ώστε να απομονωθεί όσο γίνεται ο ρόλος της διατροφής.

Η κλιμακωτή επίδραση της διατροφής στην ψυχική υγεία

Τα αποτελέσματα έδειξαν ξεκάθαρη και σταδιακή επιδείνωση της ψυχικής κατάστασης όσο αυξάνεται η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Όσοι τα κατανάλωναν καθημερινά ή και πολλές φορές την ημέρα εμφάνιζαν αισθητά χαμηλότερα σκορ ψυχικής ευεξίας σε σχέση με όσους τα απέφευγαν. Δεν επρόκειτο για μια «όλα ή τίποτα» σχέση, αλλά για μια κλιμακωτή επιβάρυνση: κάθε επιπλέον αύξηση στη συχνότητα κατανάλωσης συνδεόταν με χειρότερη ψυχική εικόνα.

Ιδιαίτερα έντονη ήταν η σύνδεση με συμπτώματα κατάθλιψης, όπως επίμονη θλίψη και αίσθημα ψυχικής δυσφορίας. Παράλληλα, καταγράφηκαν δυσκολίες στον γνωστικό έλεγχο, δηλαδή στη συγκέντρωση και στη διατήρηση της προσοχής, καθώς και προβλήματα συναισθηματικής ρύθμισης, όπως ευερεθιστότητα ή έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Με απλά λόγια, όσοι βασίζονται συχνά σε τέτοιες τροφές φαίνεται να δυσκολεύονται περισσότερο να «κρατήσουν τον έλεγχο» του νου και των συναισθημάτων τους.

Ακόμα και όσοι γυμνάζονται συστηματικά

Ένα κρίσιμο στοιχείο της μελέτης ήταν ότι αυτή η συσχέτιση παρέμεινε ισχυρή ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν και άλλοι παράγοντες, όπως η άσκηση ή η ύπαρξη τραυματικών εμπειριών. Ακόμη και άτομα που γυμνάζονταν συστηματικά εμφάνιζαν χαμηλότερη ψυχική ευεξία, αν κατανάλωναν συχνά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, σε σύγκριση με εξίσου δραστήρια άτομα που έτρωγαν κυρίως φρέσκα φυσικά τρόφιμα.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα ότι η οικονομική κατάσταση δεν φάνηκε να λειτουργεί προστατευτικά. Άτομα με υψηλά εισοδήματα που κατανάλωναν συχνά τέτοιες τροφές είχαν παρόμοια σκορ ψυχικής υγείας με άτομα χαμηλότερου εισοδήματος που τα απέφευγαν. Αυτό υποδηλώνει ότι η ποιότητα της διατροφής μπορεί να παίζει πιο καθοριστικό ρόλο για την ψυχική ευεξία από ό,τι η οικονομική άνεση.

Με βάση προσομοιώσεις, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι ένα ποσοστό 3,4% έως 7,8% των περιπτώσεων κλινικού επιπέδου ψυχικής δυσφορίας στο συνολικό δείγμα θα μπορούσε να συνδέεται άμεσα με την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Σε νεαρούς ενήλικες, ιδιαίτερα σε αγγλόφωνες χώρες, το ποσοστό αυτό φάνηκε ακόμη υψηλότερο. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στους νεότερους πληθυσμούς, όπου τέτοιες τροφές αποτελούν βασικό κομμάτι της καθημερινής διατροφής, το ψυχικό κόστος είναι μεγαλύτερο.

Πιθανοί λόγοι που επιβαρύνεται η ψυχική υγεία

Οι πιθανοί μηχανισμοί πίσω από αυτή τη σύνδεση είναι πολλοί. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συχνά περιέχουν πρόσθετα και στερούνται βασικών θρεπτικών συστατικών που είναι απαραίτητα για την υγεία του εγκεφάλου. Παράλληλα, επηρεάζουν αρνητικά το μικροβίωμα του εντέρου, το οποίο επικοινωνεί άμεσα με τον εγκέφαλο και παίζει ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης και της σκέψης.

Παρότι η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει απόλυτα σχέση αιτίου-αποτελέσματος, λόγω του ότι βασίζεται σε δεδομένα μιας χρονικής στιγμής, τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι η διατροφή δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά και το μυαλό. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μείωση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο βελτίωσης της δημόσιας ψυχικής υγείας, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες διατροφικές συστάσεις και πολιτικές παρεμβάσεις.