Τι είναι οι βόμβες διασποράς, το απαγορευμένο όπλο που χρησιμοποίησε το Ιράν στο Τελ Αβίβ

Η νέα επίθεση του Ιράν στο Ισραήλ με μαζική χρήση βομβών διασποράς φέρνει ξανά στο προσκήνιο τη χρήση του απαγορευμένου εκρηκτικού μηχανισμού που προκαλεί μακροχρόνιες συνέπειες.

Τα πυρομαχικά διασποράς αποτελούνται από έναν φορέα, όπως μια βόμβα ή οβίδα, μέσα στον οποίο βρίσκονται τα λεγόμενα «υποπυρομαχικά». Όταν ο φορέας ανοίξει πάνω από τον στόχο, τα υποπυρομαχικά διασκορπίζονται σε μεγάλη έκταση. Από τη φύση τους, όπλα κάθε άλλο παρά ακριβείας, προκαλούν αναρίθμητους θανάτους αμάχων και δημιουργούν μακροχρόνιο κίνδυνο για τον μόνιμο πληθυσμό μιας χώρας.

Για παράδειγμα, ορισμένα από τα υποπυρομαχικά που θα πέσουν στο έδαφος καθώς δεν θα βρουν στόχο μπορεί να μην εκραγούν άμεσα με αποτέλεσμα, μακροπρόθεσμα να λειτουργήσουν σαν νάρκες.

Σημειώνεται ότι, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα πυρομαχικά διασποράς έχουν σκοτώσει περίπου 56.500 έως 86.500 αμάχους και έχουν τραυματίσει δεκάδες στρατιώτες. Άμαχοι, συμπεριλαμβανομένων παιδιών στη Συρία, την Υεμένη, το Αφγανιστάν, το Λίβανο, τα Βαλκάνια και το Λάος, συνεχίζουν να υποφέρουν από τα υπολείμματα αυτών των όπλων.

Γιατί θεωρούνται επικίνδυνες

Αξίζει να τονιστεί ότι οι βόμβες διασποράς πλήττουν αδιακρίτως στρατιωτικούς και αμάχους και μπορούν να καταστρέψουν βασικές υποδομές. Το γεγονός ότι ορισμένα υποπυρομαχικά παραμένουν αδρανή στο έδαφος μετατρέπει περιοχές σε επικίνδυνες ζώνες μακροπρόθεσμα, εμποδίζοντας την επιστροφή των κατοίκων και την καλλιέργεια γης. Όπως οι νάρκες ξηράς, μπορούν να σκοτώσουν ή να ακρωτηριάσουν ανθρώπους δεκαετίες μετά τη χρήση τους.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπογραμμίζουν ότι η χρήση πυρομαχικών διασποράς σε κατοικημένες περιοχές αποτελεί παραβίαση του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου, προκαλώντας «αδιάκριτες» καταστροφές. Το 60% των θυμάτων είναι άτομα που τραυματίστηκαν εκ των υστέρων, ενώ περίπου το ένα τρίτο όλων των καταγεγραμμένων θυμάτων είναι παιδιά.

Η διεθνής απαγόρευση

Η Σύμβαση για τα Πυρομαχικά Διασποράς του 2008 απαγορεύει τη χρήση, την παραγωγή και την αποθήκευση βομβών διασποράς, ενώ τα κράτη που την έχουν υπογράψει υποχρεούνται να καταστρέψουν τα αποθέματά τους και να παρέχουν βοήθεια στα θύματα.

Περισσότερες από 120 χώρες έχουν προσχωρήσει στη σύμβαση, μεταξύ των οποίων βασικοί σύμμαχοι της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Από την έγκριση της σύμβασης, θεωρητικά το 99% των παγκόσμιων αποθεμάτων έχουν καταστραφεί, σύμφωνα με τον Συνασπισμό Πυρομαχικών Διασποράς.

Ωστόσο, η Ουκρανία, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν υπογράψει τη σύμβαση. Στις ΗΠΑ, ο νόμος του 2009 απαγορεύει την εξαγωγή πυρομαχικών διασποράς με ποσοστά αστοχίας άνω του 1%, που καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το στρατιωτικό απόθεμα της χώρας.

Παρά τη διεθνή τους απαγόρευση, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τουλάχιστον 15 χώρες τα χρησιμοποίησαν τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με το Reuters, συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, του Ισραήλ, του Μαρόκου, της Βρετανίας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ.

Η Ρωσία έχει «χρησιμοποιήσει εκτενώς πυρομαχικά διασποράς, προκαλώντας πολλούς θανάτους αμάχων και σοβαρούς τραυματισμούς», ενώ η Ουκρανία τα έχει χρησιμοποιήσει για να ανακαταλάβει κατεχόμενα εδάφη. Ο Συνασπισμός Πυρομαχικών Διασποράς ανέφερε ότι μόνο τους πρώτους έξι μήνες των μαχών είχαν σκοτώσει τουλάχιστον 689 ανθρώπους.

Ποιοι τα παράγουν ακόμη

Από τότε που η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2010, δεν έχει επιβεβαιωθεί καμία περίπτωση νέας παραγωγής πυρομαχικών διασποράς από κάποιο Κράτος Μέρος. Ωστόσο, συνολικά 17 χώρες παράγουν αυτή τη στιγμή πυρομαχικά διασποράς, ή τα παρήγαγαν στο παρελθόν και δεν έχουν ακόμη δεσμευτεί ότι δεν θα τα παράγουν ποτέ στο μέλλον.

Η τελευταία προσθήκη της λίστας των παραγωγών από το Monitor ήταν η Μιανμάρ το 2024. Καμία από αυτές τις χώρες δεν είναι μέρος της Σύμβασης για τα Πυρομαχικά Διασποράς.

Χώρες που εκτιμάται ότι εξακολουθούν να παράγουν πυρομαχικά διασποράς ή σχεδιάζουν να το πράξουν στο μέλλον, είναι η Βραζιλία, η Κίνα, η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Ρωσία, η Τουρκία σύμφωνα με το Cluster Munition Report 2025.