Το μακελειό του 1906 μεταξύ Κρητικών και Μανιατών που έβαψε με αίμα τον Πειραιά

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Πειραιάς ήταν μια πόλη μέσα στη φτώχεια, την προσφυγιά και τον σκληρό ανταγωνισμό γύρω από το λιμάνι. Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα, μια αιματηρή σύγκρουση ανάμεσα σε Κρητικούς και Μανιάτες έμελλε να μείνει στην ιστορία ως ένα από τα πιο βίαια επεισόδια της εποχής.

Το μακελειό του 1906, με πυροβολισμούς στους δρόμους, νεκρούς και σκηνές πανικού που κράτησαν μέρες, αποκάλυψε όχι μόνο τις βαθιές αντιπαλότητες μεταξύ των δύο πλευρών, αλλά και την αδυναμία του κράτους να ελέγξει την κατάσταση σε μια πόλη που τότε θύμιζε «καζάνι που έβραζε».

Το εκρηκτικό υπόβαθρο

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Ελλάδα περνούσε μια περίοδο έντονων αλλαγών, με βαθιές κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες να κυριαρχούν σε ολόκληρη τη χώρα. Την ίδια ώρα που το κράτος προσπαθούσε να σταθεροποιηθεί και να προετοιμαστεί για τις δύσκολες αλλά και καθοριστικές εξελίξεις που θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια, σε πολλές περιοχές επιβίωναν ισχυρά τοπικιστικά στοιχεία, παραδόσεις και άγραφοι κανόνες που κρατούσαν από παλαιότερες εποχές. Η κεντρική εξουσία δεν είχε ακόμη τη δύναμη να επιβληθεί πλήρως απέναντι σε αυτές τις τοπικές νοοτροπίες και αντιπαλότητες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης αποτέλεσε ο λεγόμενος «εμφύλιος του Πειραιά», η σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα σε Κρητικούς και Μανιάτες.

Εκείνη την περίοδο, στο λιμάνι του Πειραιάς κυριαρχούσαν οι Μανιάτες. Οικογένειες που είχαν μετακινηθεί από τη Μάνη είχαν καταφέρει να ελέγχουν σχεδόν αποκλειστικά το επάγγελμα του αχθοφόρου, αποκομίζοντας σημαντικά έσοδα για τα δεδομένα της εποχής. Αναλάμβαναν τη μεταφορά εμπορευμάτων και αποσκευών προς το τελωνείο του Πειραιά και είχαν δημιουργήσει μια ιδιαίτερα δεμένη και κλειστή συντεχνία, στην οποία δύσκολα μπορούσε να εισχωρήσει κάποιος ξένος. Ο δυναμικός χαρακτήρας των Μανιατών και η φήμη που τους συνόδευε λειτουργούσαν αποτρεπτικά για οποιονδήποτε θα επιχειρούσε να αμφισβητήσει την κυριαρχία τους. Άλλωστε, ήταν από τους πρώτους κατοίκους που εγκαταστάθηκαν στην πόλη ήδη από το 1835, όταν ο Πειραιάς ανακηρύχθηκε δήμος, δημιουργώντας ακόμη και τη δική τους συνοικία, τα γνωστά Μανιάτικα.

Η κατάσταση αυτή είχε γίνει ουσιαστικά αποδεκτή από όλους, καθώς ελάχιστοι ήταν διατεθειμένοι να συγκρουστούν με τους Μανιάτες, οι οποίοι θεωρούνταν σκληροί και αμετακίνητοι άνθρωποι. Ωστόσο, δεν είχαν υπολογίσει την παρουσία των Κρητικών, μιας εξίσου περήφανης και ανυπότακτης ομάδας, με τη δική της ισχυρή ιδιοσυγκρασία και παράδοση, γεγονός που έμελλε να οδηγήσει σε μία από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις της εποχής.

Ο τσακωμός για τα πορτοκάλια

Στις 12 Φεβρουαρίου 1903 κατέπλευσε στον Πειραιά το ιταλικό πλοίο «Φλόρια», το οποίο εκτελούσε το δρομολόγιο Πειραιάς-Χανιά. Ανάμεσα στους επιβάτες που αποβιβάστηκαν βρισκόταν και μια πολυμελής παρέα περίπου 15 Κρητικών, οι οποίοι κουβαλούσαν διάφορα προσωπικά αντικείμενα και εμπορεύματα, ανάμεσά τους και καλάθια γεμάτα πορτοκάλια.

Μόλις πάτησαν στο λιμάνι, οι Μανιάτες αχθοφόροι επιχείρησαν να αναλάβουν τη μεταφορά των αποσκευών και των καλαθιών, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή. Ωστόσο, οι Κρητικοί αρνήθηκαν κατηγορηματικά, επιμένοντας πως θα κουβαλούσαν μόνοι τους τα πράγματά τους, χωρίς να πληρώσουν τα λεγόμενα «χαμαλιάτικα». Η ένταση ανέβηκε γρήγορα, καθώς καμία από τις δύο πλευρές δεν ήταν διατεθειμένη να υποχωρήσει.

Οι λεκτικές αντιπαραθέσεις σύντομα μετατράπηκαν σε σπρωξίματα και χειροδικίες. Παρά τις προσπάθειες ορισμένων πιο ψύχραιμων να ηρεμήσουν τα πνεύματα, η κατάσταση βγήκε εκτός ελέγχου. Μέσα σε λίγα λεπτά, η συμπλοκή πήρε μεγάλες διαστάσεις, με άτομα και από τις δύο πλευρές να καταφθάνουν στο σημείο για ενίσχυση.

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, ο Μανιάτης αχθοφόρος Ευστάθιος Σαραντέας επιτέθηκε σε δύο Κρητικούς που κρατούσαν τα καλάθια με τα πορτοκάλια και είχαν αρνηθεί να τα παραδώσουν. Ο ίδιος τραυμάτισε με μαχαίρι τον έναν από αυτούς, τον Γιάννη Πολυμενάκη. Αμέσως μετά την επίθεση, ο δράστης εκμεταλλεύτηκε την καλή γνώση της περιοχής και κατάφερε να διαφύγει, γεγονός που εξόργισε ακόμη περισσότερο τους Κρητικούς, οι οποίοι ορκίζονταν να εκδικηθούν.

Όταν διαδόθηκε η πληροφορία πως ένας Κρητικός είχε χάσει τη ζωή του, αφού μαχαιρώθηκε, η ένταση κορυφώθηκε και η κατάσταση οδηγήθηκε στα άκρα.

Εμφύλιος πόλεμος στον Πειραιά

Από εκείνο το σημείο και μετά, η σύγκρουση ξέφυγε εντελώς και πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η είδηση διαδόθηκε μέσα σε ελάχιστο χρόνο και μεγάλες ομάδες Κρητικών από την περιοχή του Προφήτη Ηλία Πειραιά κατέβηκαν οπλισμένες προς το λιμάνι, αποφασισμένες να επιτεθούν στα στέκια και τα καφενεία των Μανιατών για να εκδικηθούν το μαχαίρωμα του συμπατριώτη τους.

Οι περιγραφές που δημοσιεύονταν στις εφημερίδες της εποχής θυμίζουν σκηνές από πολεμική ταινία, καθώς στον Πειραιά επικρατούσε απόλυτο χάος και μια κατάσταση που έμοιαζε με πραγματικό εμφύλιο. Οι συγκρούσεις εξαπλώθηκαν γρήγορα και σφοδρές «μάχες» σημειώνονταν στα στενά γύρω από τον Άγιο Σπυρίδωνα αλλά και στην περιοχή της Τρούμπας.

Εκατοντάδες άνδρες και από τις δύο παρατάξεις, κρατώντας μαχαίρια και πιστόλια, κινούνταν στους δρόμους του Πειραιά και επιτίθεντο σε όποιον θεωρούσαν αντίπαλο. Οι Μανιάτες είχαν οργανώσει ομάδες άμυνας γύρω από το λιμάνι και σε άλλα σημεία όπου είχαν συγκεντρωθεί, ενώ μία από τις πιο σκληρές συγκρούσεις εκτυλίχθηκε στο καφενείο «Η Συνάντησις», στέκι των Μανιατών της περιοχής.

Οι ένοπλοι Κρητικοί περικύκλωσαν το καφενείο και απαίτησαν από όσους βρίσκονταν μέσα να βγουν έξω και να παραδοθούν. Οι Μανιάτες όμως απάντησαν ανοίγοντας πυρ, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει πραγματικό πανδαιμόνιο και ανταλλαγή πυροβολισμών.

Κατά τη διάρκεια της αιματηρής σύγκρουσης σκοτώθηκε και ο χωροφύλακας Μανώλης Σπυριδάκης, καταγόμενος από την Κρήτη, ο οποίος δέχθηκε σφαίρα στην κοιλιακή χώρα και υπέκυψε στα τραύματά του.

Από τον Πειραία μέχρι το Λαύριο

Οι συγκρούσεις πολύ γρήγορα δεν περιορίστηκαν πλέον στον Πειραιά, αλλά εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την Αττική, φτάνοντας μέχρι και το Λαύριο. Πέρα από τις ένοπλες συμπλοκές ανάμεσα στις δύο πλευρές, καταγράφηκαν και περιστατικά λεηλασιών σε σπίτια και καταστήματα.

Η κατάσταση είχε προκαλέσει απόλυτο πανικό στους κατοίκους, οι οποίοι προσπαθούσαν να σωθούν από τα διασταυρούμενα πυρά, ενώ ο φόβος είχε απλωθεί παντού. Τα ρεπορτάζ των εφημερίδων της εποχής περιέγραφαν εικόνες που θύμιζαν πολεμικές αναφορές, με τις δύο πλευρές να προσπαθούν να καταλάβουν σημεία-«οχυρά» των αντιπάλων τους.

Ενδεικτικά, το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Καιροί» ανέφερε: «Ο Πειραιεύς εν τρομοκρατία. Σύρραξις Κρητών και Μανιατών. Φόνοι, τραυματισμοί, διαρπαγαί. Οι Κρήτες κατέλαβον την Καστέλλαν. Ο εν Αθήναις στρατός εις Πειραιά. Η στάσις θα καταπνιγή διά της βίας».

Η κατάσταση είχε πλέον ξεφύγει πλήρως από κάθε έλεγχο, γεγονός που οδήγησε τον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδας Γεώργιο Θεοτόκη να συγκαλέσει έκτακτο Υπουργικό Συμβούλιο. Παράλληλα, ζήτησε από τον πρόεδρο του Συλλόγου Κρητών Πειραιά να παρέμβει ώστε να σταματήσει η αιματοχυσία.

Επιπλέον, αποφασίστηκε η άμεση ενίσχυση των δυνάμεων ασφαλείας, με την αποστολή ιππικού και πάνω από 1.000 ανδρών της Χωροφυλακής και του Στρατού. Η ισχυρή αυτή παρουσία οδήγησε τελικά στην αποκλιμάκωση και στο τέλος της πρωτοφανούς σύρραξης, η οποία είχε βυθίσει τον Πειραιά στο χάος για περισσότερες από τρεις ημέρες.

Ένα μακελειό με νεκρούς, τραυματίες και καταστροφές

Ο απολογισμός αυτού του πολυήμερου μακελειού ήταν τραγικός. Από τις συγκρούσεις έχασαν τη ζωή τους 3 άνθρωποι (κάποιες αναφορές κάνουν λόγο για πέντε), δεκάδες τραυματίστηκαν, κάποιοι από τους οποίους σοβαρά και σημειώθηκαν μεγάλες καταστροφές. Υπάρχουν αναφορές για ζημιές που άγγιζαν το ένα εκατομμύριο δραχμές, ασύλληπτο ποσό για τα δεδομένα της εποχής.

Η κατάληξη αυτής της ιδιαίτερης και ταραχώδους υπόθεσης που συγκλόνισε τον Πειραιά το 1906 ήταν να χάσουν οι Μανιάτες το αποκλειστικό προνόμιο που είχαν ως αχθοφόροι στο λιμάνι. Παράλληλα, με νομοθετική παρέμβαση άλλαξε το καθεστώς που ίσχυε στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για την κατάργηση ενός ακόμη «κλειστού επαγγέλματος» στην Ελλάδα.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google