Το μπασμάτι κατάγεται από την Ινδία ή το Πακιστάν; - Το beef που προκαλεί πονοκέφαλο στην ΕΕ

Την ώρα που διεξάγονται πυρετώδεις διαπραγματεύσεις για την πολυαναμενόμενη εμπορική συμφωνία με την Ινδία, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς αντιμετωπίζει έναν πραγματικό πονοκέφαλο: πώς να αποφύγει μια σύγκρουση με το Πακιστάν, χωρίς να υποκύψει παράλληλα στις πιέσεις της Ινδίας να αναγνωρίσει την ινδική προέλευση του μακρύκοκκου, αρωματικού ρυζιού μπασμάτι.

«Αυτό είναι ένα από τα ζητήματα που περιλαμβάνονται στη λίστα», παραδέχτηκε ο Σέφτσοβιτς τον προηγούμενο μήνα, καθώς επέστρεφε από έναν γύρο διαπραγματεύσεων στο Νέο Δελχί.

Νέες συζητήσεις λαμβάνουν χώρα στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα, καθώς τόσο η Ινδία όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν θέσει ως στόχο την επίτευξη εμπορικής συμφωνίας πριν από το τέλος του έτους, με τη νέα δασμολογική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ να ασκεί πιέσεις και στους δύο εταίρους να οικοδομήσουν νέους εμπορικούς δεσμούς.

Φυσικά, το ρύζι μπασμάτι θα είναι μεταξύ των θεμάτων που θα συζητηθούν μεταξύ του Σέφτσοβιτς και των Ινδών ομολόγων του, καθώς η Ινδία επιθυμεί να προστατευθεί η γεωγραφική της ένδειξη (ΓΕ) στην Ευρώπη.

Η διαμάχη για το μπασμάτι

Ωστόσο, μια τέτοια αναγνώριση δεν θα ερχόταν εύκολα, καθώς ο αντίπαλος γείτονάς της, το Πακιστάν -το οποίο βρίσκεται σε σύγκρουση με την Ινδία για την αμφισβητούμενη περιοχή του Κασμίρ από τη διχοτόμηση των δύο χωρών το 1947- απαιτεί επίσης από την ΕΕ να αναγνωρίσει το μπασμάτι ως πακιστανικής προέλευσης.

Η προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων ενέχει σημαντικά οικονομικά συμφέροντα. Οι εμπορικές συνομιλίες μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της συνήθως περιλαμβάνουν ξεχωριστό τμήμα αφιερωμένο σε αυτήν. Λόγω της πλούσιας βιοτεχνικής και γαστρονομικής της κληρονομιάς, η ΕΕ -κυρίως χάρη στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία- κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό γεωγραφικών ενδείξεων στον κόσμο, σημειώνει το Euronews.

Στις εμπορικές διαπραγματεύσεις, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να προστατεύονται όσο το δυνατόν περισσότερα προϊόντα τους από την άλλη χώρα, ώστε να αποτρέπεται η παραποίησή τους σε αυτή, με τη γαλλική σαμπάνια και το φημισμένο ιταλικό τυρί Parmigiano Reggiano να είναι τα πιο συχνά παραποιημένα προϊόντα.

Η άλλη χώρα στη διαπραγμάτευση μπορεί να την αποδεχτεί, υπό την προϋπόθεση ότι η συμφωνία υπερασπίζεται επίσης τα δικά της συμφέροντα και τις δικές της Γεωγραφικές Ενδείξεις.

Η αποτυχία μιας κοινής αναγνώρισης

Αν εξαρτιόταν μόνο από την ΕΕ, θα είχε αναγνωρίσει το ρύζι μπασμάτι ως ινδικό και πακιστανικό εδώ και πολύ καιρό -αλλά δεν είναι τόσο απλό.

Στην αρχή, τα πράγματα δεν είχαν ξεκινήσει τόσο άσχημα. Μάλιστα, η Ινδία και το Πακιστάν είχαν ηγηθεί από κοινού μιας μάχης εναντίον της αμερικανικής εταιρείας RiceTec, η οποία είχε αποκτήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το ρύζι μπασμάτι στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Το 2001, το Γραφείο Ευρεσιτεχνιών και Εμπορικών Σημάτων των ΗΠΑ ανακάλεσε το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Λίγα χρόνια αργότερα, για να προστατεύσουν την προέλευση του μπασμάτι στην ΕΕ, το Ισλαμαμπάντ και το Νέο Δελχί συνεργάστηκαν μεταξύ 2004 και 2008 σε μια κοινή αίτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αναγνώριση της κοινής τους κληρονομιάς σχετικά με το ρύζι που προέρχεται από την περιοχή Punjab, η οποία βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν.

Αλλά οι επιθέσεις του 2008 στη Βομβάη, στις οποίες σκοτώθηκαν 160 άνθρωποι και τις οποίες η Ινδία απέδωσε στις πακιστανικές υπηρεσίες πληροφοριών, διέλυσαν τις κοινές προσπάθειες των δύο χωρών.

Μετά από χρόνια αδιεξόδου και έντασης, η Ινδία υπέβαλε μονομερώς αίτημα για καταχώριση ΓΕ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2018.

Η αίτηση αναφέρει ότι το ρύζι, που χαρακτηρίζεται από «εξαιρετικό άρωμα, γλυκιά γεύση και απαλή υφή», καλλιεργείται στις Ινδο-Γάγγειες πεδιάδες, μια γεωγραφική ζώνη που χωρίζεται μεταξύ Ινδίας, Πακιστάν, Καμπότζης και Νεπάλ, η οποία περιλαμβάνει επίσης την περιοχή Punjab.

Τους μήνες που ακολούθησαν, το Πακιστάν αντιτάχθηκε στην αίτηση της Ινδίας, θεωρώντας την ως μια προσπάθεια να εξασφαλίσει την αποκλειστική χρήση του όρου «basmati».

Και μετά από ανεπιτυχείς επικοινωνίες μεταξύ των δικηγόρων και των δύο μερών, το Πακιστάν υπέβαλε το δικό του αίτημα για καθεστώς Γεωγραφικής Ένδειξης το 2023, αναφέροντας όχι μόνο τις Ινδο-Γάγγειες πεδιάδες αλλά και τέσσερις περιοχές του Κασμίρ - Mirpur, Bhimber, Poonch και Bagh - ως μέρη όπου καλλιεργείται το ρύζι μπασμάτι.

Αρνούνται τα αιτήματα για αποκλειστική αναγνώριση

Μετά από αρκετά χρόνια προσπαθειών μεσολάβησης μεταξύ των δύο αντίπαλων χωρών, η ΕΕ βρέθηκε εγκλωβισμένη στην παγίδα της εδαφικής αναγνώρισης του Κασμίρ - του πυρήνα της εδαφικής διαμάχης μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν.

«Η Επιτροπή προσπαθεί να εκτονώσει μια γεωπολιτική σύγκρουση», δήλωσε ο Matteo Mariano, ειδικός σε εμπορικά σήματα στη δικηγορική εταιρεία Novagraaf.

«Θα μπορούσε να πει "εξυπηρετείται με σειρά προτεραιότητας", αλλά επέλεξε να μην το κάνει, δεδομένου ότι τα εδαφικά ζητήματα μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν δεν την αφορούν».

Πηγές από το Πακιστάν και την Ινδία με τις οποίες επικοινώνησε το Euronews αρνήθηκαν ότι η χώρα τους ζητούσε αποκλειστική αναγνώριση της προέλευσης του μπασμάτι. Ωστόσο, δεν φαίνεται να διαφαίνεται ο δρόμος προς μια κοινή λύση.

Εν μέσω διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη εμπορική συμφωνία - που κυμαίνεται από τις αγορές αυτοκινήτων έως τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τις δημόσιες συμβάσεις - η ΕΕ βρίσκεται σε τεντωμένο σχοινί.

«Εάν η Επιτροπή είναι αυστηρή, μπορεί να επιβάλει μια κοινή καταχώριση από το Πακιστάν και την Ινδία», δήλωσε ο Matteo Mariano. «Αυτό εξαρτάται από τη σημασία της εμπορικής συμφωνίας για την Ινδία και από το αν η ΕΕ έχει χρόνο να μπλοκάρει τις διαπραγματεύσεις για τις γεωγραφικές ενδείξεις», εξήγησε.