Αντιυπερτασικό φάρμακο επιβραδύνει τη γήρανση σε νέα μελέτη

Μπορεί ένα κοινό φάρμακο για την υπέρταση να «επιβραδύνει» τη γήρανση; Μια νέα επιστημονική μελέτη δίνει μια απρόσμενη απάντηση, δείχνοντας ότι η ριλμενιδίνη, ένα ήδη εγκεκριμένο αντιυπερτασικό φάρμακο, μπορεί να παρατείνει τη ζωή και να βελτιώνει την υγεία σε έναν οργανισμό-μοντέλο που χρησιμοποιείται ευρέως στη γήρανση, το νηματώδες σκουλήκι Caenorhabditis elegans.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι ερευνητές ξεκίνησαν από μια ιδέα: να βρουν φάρμακα που μιμούνται τα οφέλη της θερμιδικής μείωσης, δηλαδή της γνωστής στρατηγικής όπου η μείωση των θερμίδων έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής σε πολλά είδη. Όμως, επειδή η αυστηρή δίαιτα δεν είναι εύκολη ή πάντα ασφαλής για τους ανθρώπους, αναζητούνται «θερμιδικοί μιμητές», δηλαδή φάρμακα που ενεργοποιούν παρόμοιους βιολογικούς μηχανισμούς χωρίς την ανάγκη δίαιτας.

Η ριλμενιδίνη ξεχώρισε μέσα από υπολογιστικές αναλύσεις, επειδή φαίνεται να προκαλεί στο κύτταρο ένα «μοτίβο γονιδιακής δραστηριότητας» παρόμοιο με εκείνο της θερμιδικής μείωσης. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες τη δοκίμασαν πειραματικά στο C. elegans.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα σκουλήκια που έλαβαν ριλμενιδίνη έζησαν κατά μέσο όρο περίπου 19% περισσότερο, ενώ σε ορισμένες συνθήκες η αύξηση έφτασε και το 30%. Το φάρμακο δεν επηρέασε την ανάπτυξη των οργανισμών ούτε μείωσε την πρόσληψη τροφής, κάτι σημαντικό, καθώς δείχνει ότι η παράταση ζωής δεν οφειλόταν σε «τυχαία» μείωση θερμίδων. Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι το φάρμακο λειτούργησε και όταν δόθηκε στα σκουλήκια σε μεγαλύτερη ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτείται πρώιμη παρέμβαση για να υπάρξει όφελος, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για πιθανές εφαρμογές στον άνθρωπο.

Πώς ερμηνεύουν τα αποτελέσματα οι ερευνητές

Στη συνέχεια, οι ερευνητές προσπάθησαν να καταλάβουν πώς δρα η ριλμενιδίνη. Διαπίστωσαν ότι η δράση της σχετίζεται με βασικούς βιολογικούς «διακόπτες» της γήρανσης, όπως το μονοπάτι mTOR και μεταγραφικούς παράγοντες όπως οι FOXO και NRF. Αυτά τα συστήματα ρυθμίζουν την αντίδραση του οργανισμού στο στρες, την επιδιόρθωση κυττάρων και τον μεταβολισμό.

Ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι όταν αυτά τα μονοπάτια απενεργοποιούνταν γενετικά, το φάρμακο δεν είχε πλέον αποτέλεσμα. Με απλά λόγια, η ριλμενιδίνη φαίνεται να «πατάει πάνω» στους ίδιους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί ο οργανισμός όταν βρίσκεται σε κατάσταση θερμιδικής μείωσης.

Ένα ακόμη βασικό στοιχείο της μελέτης αφορά την αυτοφαγία, τη διαδικασία με την οποία τα κύτταρα καθαρίζουν κατεστραμμένα συστατικά τους. Η ριλμενιδίνη αύξησε την αυτοφαγία στα σκουλήκια και όταν οι επιστήμονες μπλόκαραν αυτή τη διαδικασία, το όφελος στη διάρκεια ζωής εξαφανίστηκε. Αυτό δείχνει ότι η «κυτταρική ανακύκλωση» είναι απαραίτητη για τη δράση του φαρμάκου.

Επιπλέον, τα σκουλήκια που έλαβαν τη θεραπεία εμφάνισαν λιγότερη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνικών συμπλεγμάτων, τα οποία συνδέονται με νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Αυτό υποδηλώνει καλύτερη κυτταρική «καθαρότητα» και πιο αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων του οργανισμού.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν επίσης έναν κρίσιμο βιολογικό υποδοχέα στο C. elegans, τον οποίο ονόμασαν NISH-1. Ο υποδοχέας αυτός φαίνεται να είναι το σημείο στο οποίο δρα η ριλμενιδίνη. Όταν ο υποδοχέας αυτός αφαιρέθηκε, το φάρμακο δεν είχε καμία επίδραση στη διάρκεια ζωής ή στην υγεία των οργανισμών. Αντίθετα, όταν ο υποδοχέας επανήλθε, το όφελος αποκαταστάθηκε πλήρως.

Οι έρευνες σε θηλαστικά

Για να δουν αν τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να ισχύουν και για τα θηλαστικά, οι ερευνητές χορήγησαν ριλμενιδίνη σε ποντίκια για έναν μήνα και ανέλυσαν τα γονίδιά τους. Παρατήρησαν αλλαγές στη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών που μοιάζουν με εκείνες της θερμιδικής μείωσης και άλλων γνωστών παρεμβάσεων που παρατείνουν τη ζωή σε ζώα.

Συνολικά, η μελέτη δείχνει ότι η ριλμενιδίνη ενεργοποιεί ένα δίκτυο βιολογικών μηχανισμών που σχετίζονται με πιο αργή γήρανση, καλύτερη κυτταρική αντοχή και βελτιωμένη «υγεία ζωής» (healthspan). Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, πως μπορεί άμεσα να χρησιμοποιηθεί ως αντιγηραντική θεραπεία στους ανθρώπους, αλλά σίγουρα ανοίγει ένας νέος δρόμος έρευνας.  

Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι πρόκειται για ήδη εγκεκριμένο φάρμακο, γεγονός που μπορεί να επιταχύνει μελλοντικές κλινικές δοκιμές. Τα δεδομένα δείχνουν κάτι ξεκάθαρο: η στόχευση βασικών κυτταρικών μηχανισμών μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη διάρκεια ζωής, αλλά και την ποιότητα της ζωής καθώς μεγαλώνουμε.