Από ακτίνες Χ μέχρι φορμαλδεΰδη: Τι απειλεί τους εργαζόμενους στην υγεία

Από τα μηχανήματα ακτίνων Χ μέχρι τα εργαστήρια ανατομίας και από τις χημικές ουσίες απολύμανσης μέχρι τις καθημερινές μετακινήσεις με οχήματα ντίζελ, οι χώροι υγείας δεν είναι πάντα τόσο «ασφαλείς» για εκείνους που φροντίζουν τους άλλους.

Νέα ευρωπαϊκή μελέτη δείχνει ότι σχεδόν ένας στους τρεις εργαζόμενους στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας εκτίθεται στην εργασία του σε έναν ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με καρκίνο.

Σύμφωνα με την έρευνα Workers' Exposure Survey της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, το 29,5% των εργαζομένων στην υγεία και την κοινωνική φροντίδα εκτιμάται ότι εκτέθηκε σε τουλάχιστον έναν τέτοιο παράγοντα την τελευταία εβδομάδα εργασίας που εξετάστηκε, ενώ το 7,8% εκτέθηκε σε δύο ή περισσότερους.

Η μελέτη δεν καταγράφει περιστατικά καρκίνου, αλλά πιθανή έκθεση σε γνωστούς παράγοντες κινδύνου στον χώρο εργασίας. Αυτός ο διαχωρισμός είναι κρίσιμος: δεν σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι αυτοί θα νοσήσουν, αλλά ότι οι συνθήκες εργασίας τους περιλαμβάνουν επιβαρυντικούς παράγοντες που μπορούν και πρέπει να προληφθούν.

Τι έδειξε η έρευνα

Η Workers' Exposure Survey βασίστηκε σε 24.402 τηλεφωνικές συνεντεύξεις εργαζομένων, που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2022-2023 σε έξι ευρωπαϊκές χώρες: Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ουγγαρία, Ιρλανδία και Ισπανία. Συνολικά, σε όλους τους κλάδους της οικονομίας, το 47,3% των εργαζομένων που αξιολογήθηκαν βρέθηκε ότι είχε εκτεθεί σε τουλάχιστον έναν παράγοντα κινδύνου για καρκίνο την τελευταία εβδομάδα εργασίας.

Στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας, οι ερευνητές εξέτασαν την έκθεση σε 24 γνωστούς παράγοντες κινδύνου που έχουν σημασία για το ευρωπαϊκό εργασιακό περιβάλλον, όπως χημικές ουσίες, φυσικοί παράγοντες, ουσίες που παράγονται κατά τη διάρκεια εργασιακών διαδικασιών και μείγματα ουσιών.

Οι πιο συχνές εκθέσεις για τους εργαζόμενους στην υγεία και την κοινωνική φροντίδα ήταν:

• η ιονίζουσα ακτινοβολία, με 7,4%,
• οι εκπομπές καυσαερίων από κινητήρες ντίζελ, με 6,2%,
• η ηλιακή υπεριώδης ακτινοβολία, με 6,1%,
• η φορμαλδεΰδη, με 5,2%,
• και το βενζόλιο, με 4,8%.

Η φορμαλδεΰδη και το οξείδιο του αιθυλενίου ήταν οι παράγοντες που εκτιμήθηκε ότι εμφανίζονται συχνότερα σε υψηλό επίπεδο έκθεσης στον συγκεκριμένο κλάδο. Πρόκειται για χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, σε διαδικασίες απολύμανσης και αποστείρωσης.

Οι «αόρατοι» κίνδυνοι στα νοσοκομεία και στις δομές φροντίδας

Όταν μιλάμε για επαγγελματικούς κινδύνους στην υγεία, η σκέψη πηγαίνει συνήθως στην υπερκόπωση, στις ελλείψεις προσωπικού, στη βία απέναντι σε υγειονομικούς ή στη μετάδοση λοιμώξεων. Η νέα μελέτη όμως φωτίζει μια λιγότερο ορατή πλευρά: την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες μέσα στην καθημερινή εργασία.

Οι κίνδυνοι αυτοί δεν αφορούν μόνο γιατρούς και νοσηλευτές στα νοσοκομεία. Ο κλάδος περιλαμβάνει εργαζόμενους σε μονάδες φροντίδας, γηροκομεία, ιατρεία, εργαστήρια, υπηρεσίες κατ' οίκον φροντίδας και άλλες δομές. Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους εργασιακούς τομείς στην Ευρώπη, καθώς απασχολεί περίπου το 11% του συνολικού εργατικού δυναμικού, δηλαδή περισσότερους από 21,6 εκατομμύρια ανθρώπους.

Η Michelle Turner, ανώτερη συγγραφέας της μελέτης στο Barcelona Institute for Global Health, σημείωσε ότι οι κίνδυνοι από την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας ήταν ιστορικά λιγότερο ορατοί σε σχέση με άλλους κλάδους. Η ίδια υπογράμμισε την ανάγκη για στρατηγικές πρόληψης προσαρμοσμένες στις πραγματικές συνθήκες εργασίας.

Πώς εκτίθενται οι εργαζόμενοι

Η έκθεση μπορεί να συμβεί με διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τη θέση εργασίας και το περιβάλλον, όπως σημειώνει το Euronews. Όσοι εργάζονται κοντά σε μηχανήματα ακτίνων Χ ή με ραδιοϊσότοπα μπορεί να εκτίθενται σε ιονίζουσα ακτινοβολία, ιδίως όταν δεν υπάρχουν ή δεν τηρούνται επαρκώς τα μέτρα προστασίας.

Οι εργαζόμενοι σε εργαστήρια ανατομίας εμφανίζονται περισσότερο εκτεθειμένοι στη φορμαλδεΰδη, ενώ οι οδοντοτεχνίτες που κατασκευάζουν μασέλες, γέφυρες ή τεχνητά δόντια μπορεί να εκτίθενται σε αναπνεύσιμη κρυσταλλική πυριτία. Αντίστοιχα, οδηγοί οχημάτων ντίζελ και μηχανικοί εμφανίζονται περισσότερο εκτεθειμένοι σε καυσαέρια από κινητήρες ντίζελ.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η έκθεση στον χώρο εργασίας αποτελεί βασική προτεραιότητα για την πρόληψη του καρκίνου, επειδή μεγάλες ομάδες εργαζομένων μπορεί να έρχονται σε επαφή με επικίνδυνες ουσίες για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Γιατί έχει σημασία

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο καρκίνος παραμένει η κύρια αιτία θανάτων που σχετίζονται με την εργασία, με περίπου 100.000 θανάτους ετησίως.

Αυτό κάνει την πρόληψη στον χώρο εργασίας κρίσιμο πεδίο δημόσιας υγείας. Οι ειδικοί τονίζουν ότι αρκετοί από τους παράγοντες κινδύνου που εντοπίζονται είναι αποφευκτοί ή μπορούν να περιοριστούν με καλύτερη οργάνωση, κατάλληλο εξοπλισμό, μέτρα προστασίας, εκπαίδευση και συστηματική παρακολούθηση.

Η νέα μελέτη έρχεται να θυμίσει ότι οι εργαζόμενοι στην υγεία και την κοινωνική φροντίδα δεν βρίσκονται μόνο στην πρώτη γραμμή για τους ασθενείς. Βρίσκονται και οι ίδιοι σε ένα περιβάλλον όπου η προστασία τους χρειάζεται μεγαλύτερη ορατότητα, καλύτερη καταγραφή και πιο στοχευμένες πολιτικές πρόληψης.