Διαβήτης και καρκίνος: Τα φάρμακα GLP-1 συνδέονται με μικρότερη πιθανότητα μετάστασης

Τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, που χρησιμοποιούνται κυρίως για τον διαβήτη τύπου 2 και την απώλεια βάρους, φαίνεται πως μπορεί να σχετίζονται και με κάτι ακόμη πιο απρόσμενο: πιθανώς πιο αργή εξέλιξη ορισμένων μορφών καρκίνου, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Η έρευνα, που σύμφωνα με το NBC News θα παρουσιαστεί στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας, έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά πρώιμων ενδείξεων ότι αυτά τα φάρμακα ίσως έχουν και αντικαρκινική δράση.

Τα ανάλογα GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και παρόμοιες ουσίες, είναι ήδη γνωστοί για τη συμβολή τους στη ρύθμιση του σακχάρου, στη μείωση του σωματικού βάρους, αλλά και για επιπλέον οφέλη που έχουν αρχίσει να ανακαλύπτονται τα τελευταία χρόνια. Για παράδειγμα, έχουν εγκριθεί ή μελετηθεί για μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου, για επιβράδυνση της επιδείνωσης της νεφρικής νόσου και ακόμη και για την υπνική άπνοια. Τώρα, οι επιστήμονες εξετάζουν αν μπορεί να επηρεάζουν και την πορεία του καρκίνου.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Η συγκεκριμένη μελέτη έγινε από ομάδα της Cleveland Clinic, με επικεφαλής τον Dr. Mark Orland. Οι ερευνητές ανέλυσαν ιατρικά δεδομένα από μεγάλη διεθνή βάση (TriNetX), εντοπίζοντας περισσότερους από 10.000 ασθενείς που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο σε πρώιμο ή ενδιάμεσο στάδιο (στάδιο 1 έως 3). Οι ασθενείς αυτοί έπασχαν από διάφορους τύπους καρκίνου, όπως του μαστού, του παχέος εντέρου, του ήπατος, του πνεύμονα, του παγκρέατος, του προστάτη και του νεφρού.

Όλοι οι ασθενείς ξεκίνησαν να λαμβάνουν φάρμακο GLP-1 μετά τη διάγνωση. Ωστόσο, δεν ήταν πάντα σαφές αν το έπαιρναν για διαβήτη ή για παχυσαρκία, κάτι που αποτελεί σημαντική παράμετρο, γιατί και οι δύο αυτές καταστάσεις επηρεάζουν την πορεία του καρκίνου. Για να μπορέσουν να κάνουν μια πιο ακριβή σύγκριση, οι ερευνητές δημιούργησαν μια «ομάδα ελέγχου». Σε αυτήν αντιστοίχισαν άτομα με τα ίδια χαρακτηριστικά (ίδιο είδος καρκίνου, ίδιο στάδιο, παρόμοια προβλήματα υγείας όπως παχυσαρκία ή κάπνισμα), αλλά που αντί για GLP-1 έπαιρναν άλλο φάρμακο για τον διαβήτη, τους λεγόμενους αναστολείς DPP-4. Το βασικό ερώτημα ήταν αν ο καρκίνος προχωρούσε σε πιο προχωρημένα στάδια, δηλαδή αν έκανε μετάσταση και έφτανε στο στάδιο 4. 

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Στις περισσότερες περιπτώσεις, όσοι έπαιρναν GLP-1 είχαν μικρότερη πιθανότητα να δουν τον καρκίνο τους να εξελίσσεται σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης. Συγκεκριμένα, για ορισμένους τύπους καρκίνου, όπως του πνεύμονα (μη μικροκυτταρικός), του μαστού, του παχέος εντέρου και του ήπατος, η μείωση της εξέλιξης ήταν στατιστικά σημαντική. Για άλλους τύπους, τα αποτελέσματα ήταν λιγότερο ξεκάθαρα. Τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα καταγράφηκαν στον καρκίνο του πνεύμονα και του μαστού. Στους ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα που έπαιρναν GLP-1, η πιθανότητα να φτάσουν στο στάδιο 4 ήταν περίπου 50% χαμηλότερη. Αντίστοιχα, στον καρκίνο του μαστού η μείωση έφτανε περίπου το 43%.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί. Η μελέτη είναι παρατηρητική, δηλαδή βασίζεται σε δεδομένα και συσχετίσεις και δεν μπορεί να αποδείξει άμεση αιτιώδη σχέση. Με άλλα λόγια, δεν σημαίνει ότι τα φάρμακα «προλαμβάνουν» ή «θεραπεύουν» τον καρκίνο, αλλά ότι υπάρχει μια πιθανή σύνδεση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση με πιο αυστηρές κλινικές δοκιμές.

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που παρατήρησαν οι ερευνητές είναι ότι τα αποτελέσματα φαίνεται να σχετίζονται με την παρουσία υποδοχέων GLP-1 πάνω στα καρκινικά κύτταρα. Όσο περισσότεροι τέτοιοι υποδοχείς υπήρχαν, τόσο μικρότερη ήταν η πιθανότητα ο καρκίνος να εξαπλωθεί. Αυτό δίνει μια πιθανή εξήγηση για τον μηχανισμό δράσης.

Πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα – Τελικά συμπεράσματα

Οι ειδικοί θεωρούν ότι αυτό μπορεί να σημαίνει πως τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν άμεσα τα καρκινικά κύτταρα ή το περιβάλλον τους. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι παρεμβαίνουν στον τρόπο που τα κύτταρα παράγουν ενέργεια, μια διαδικασία γνωστή ως γλυκόλυση. Αν αυτή η διαδικασία διαταραχθεί, τα καρκινικά κύτταρα μπορεί να δυσκολεύονται να αναπτυχθούν και να εξαπλωθούν. Άλλες θεωρίες θέλουν τα GLP-1 να επηρεάζουν και το ανοσοποιητικό σύστημα, ενισχύοντας τη δράση των Τ-κυττάρων, που βοηθούν στην καταπολέμηση των όγκων, αλλά και μειώνοντας τη φλεγμονή, η οποία συχνά ευνοεί την ανάπτυξη του καρκίνου.

Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι χρειάζεται πολύ περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθούν όλα αυτά. Κάθε τύπος καρκίνου έχει διαφορετική βιολογία και πιθανότατα διαφορετική απάντηση σε τέτοιου είδους φάρμακα. Ακόμη και αν αποδειχθεί ότι υπάρχει πραγματικό όφελος, οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα GLP-1 δεν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ως βασική θεραπεία για τον καρκίνο, αλλά ενδεχομένως ως συμπληρωματικό εργαλείο στο μέλλον. Προς το παρόν, το πιο πρακτικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι τα φάρμακα αυτά φαίνεται να είναι ασφαλή για χρήση σε ασθενείς με καρκίνο που τα χρειάζονται για διαβήτη ή απώλεια βάρους, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι επιδεινώνουν την πορεία της νόσου.