Γιατί η Ευρώπη θερμαίνεται πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο κόσμο;

Αντιμέτωπες με ένα ισχυρό κύμα καύσωνα βρίσκονται αρκετές χώρες της βόρειας Ευρώπης τον μήνα Μάιο αγγίζοντας ακόμη και θερμοκρασίες ρεκόρ για την εποχή. 

Βρετανία, Ιρλανδία και Γαλλία είδαν τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει σε πρωτοφανή επίπεδα με το ακραίο αυτό κλιματικό φαινόμενο να αποδίδεται στον λεγόμενο «θερμικό θόλο» που επηρεάζει τη Γηραιά Ήπειρο. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι ανθρωπογενείς εκπομπές, οι μεταβαλλόμενες ατμοσφαιρικές συνθήκες και η ταχεία θέρμανση της Αρκτικής, παράγοντες που εντείνουν τα κύματα ακραίας ζέστης σε ολόκληρη την περιοχή.

Πού οφείλονται οι υψηλές θερμοκρασίες;

Ο πλανήτης είναι σήμερα περίπου 1,4°C θερμότερος σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή, η οποία ορίζεται ως η περίοδος μεταξύ 1850 και 1900. Αντίστοιχα, η Ευρώπη έχει θερμανθεί περίπου 2,4 φορές περισσότερο σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Σχεδόν όλη αυτή η αύξηση της θερμοκρασίας οφείλεται στο ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκηπίου, που προκαλείται από τις εκπομπές ορυκτών καυσίμων, ενώ η ακριβής κατανομή αυτής της επιπλέον θερμότητας καθορίζεται από διάφορους παράγοντες», δήλωσε στο AFP ο Μπεν Κλαρκ, ερευνητής ακραίων καιρικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής στο Imperial College London.

Σύμφωνα με το Copernicus, οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία έχουν οδηγήσει σε συχνότερα και εντονότερα κύματα καύσωνα κατά τη διάρκεια του ευρωπαϊκού καλοκαιριού. Τα συστήματα υψηλής πίεσης, τα οποία συνδέονται με σταθερές καιρικές συνθήκες και υψηλότερες θερμοκρασίες, έχουν γίνει πλέον πιο συχνά στην Ευρώπη, δήλωσε ο διευθυντής του Copernicus, Κάρλο Μπουοντέμπο.

«Αν εξετάσει κανείς τα τελευταία 20 ή 30 χρόνια, παρατηρείται, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, επικράτηση αυτού του τύπου αντικυκλωνικών συνθηκών, που καθιστούν πιο πιθανούς τους καύσωνες», ανέφερε ο Μπουοντέμπο.

Ωστόσο, το κατά πόσο η αυξημένη συχνότητα αυτού του συγκεκριμένου τύπου συστημάτων υψηλής πίεσης συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή ή αποτελεί απλώς μια «στατιστική διακύμανση» εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης, πρόσθεσε.

Τα συγκεκριμένα συστήματα υψηλής πίεσης είναι γνωστά και ως «μπλοκαρίσματα υψηλών πιέσεων», καθώς μπορούν να παραμένουν στάσιμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, εμποδίζοντας άλλα καιρικά συστήματα να κινηθούν προς μια περιοχή.

Εξηγώντας τον τρόπο λειτουργίας τους, η Μαίρι Μπουρκ καθηγήτρια Γεωγραφίας στο Trinity College Dublin, δήλωσε στο AFP «Ο ουρανός παραμένει καθαρός, χωρίς σύννεφα. Πρόκειται για μια σταθερή αέρια μάζα που μεταφέρει θερμό αέρα προς την επιφάνεια και απομακρύνει την υγρασία, με αποτέλεσμα ο αέρας να είναι όχι μόνο θερμός, αλλά και ξηρός».

Ταχέως θερμαινόμενη Αρκτική

Ένας άλλος σημαντικός λόγος είναι η γεωγραφία. «Η Ευρώπη συνδέεται με την Αρκτική, η οποία θερμαίνεται πολύ πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη», δήλωσε ο Κλαρκ.

Η Αρκτική είναι 3,2 βαθμούς Κελσίου θερμότερη από ό,τι στην προβιομηχανική εποχή, σύμφωνα με το Copernicus. Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες της περιοχής οφείλονται εν μέρει σε μια διαδικασία γνωστή ως ανάδραση albedo. Το φωτεινό χιόνι και ο πάγος αντανακλούν μεγάλο μέρος της θερμότητας του ήλιου πίσω στο διάστημα, αλλά καθώς λιώνουν αποκαλύπτουν πιο σκούρες, απορροφητικές επιφάνειες της θερμότητας, όπως η στεριά και ο ωκεανός.

«Έτσι, καθώς λιώνει ο θαλάσσιος πάγος, αυτό οδηγεί σε μεγαλύτερη απορρόφηση θερμότητας, η οποία με τη σειρά της θερμαίνει περαιτέρω τα νερά και λιώνει περισσότερο πάγο», δήλωσε ο Κλαρκ.

Ωστόσο, αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι σε χώρες τις Ευρώπης όπου το χιόνι ήταν πρωταγωνιστής κατά τη διάρκεια του έτους, αυτό τείνει πλέον να εξαφανιστεί. «Πολλές από τις ιστορικές περιοχές κατέγραφαν τουλάχιστον μια εβδομάδα, ή και περισσότερο, παγετό. Τώρα δεν έχουμε ούτε αυτό. Και αυτό σημαίνει ότι εκτίθεται σκοτεινή γη αντί για λευκό χιόνι», τόνισε ο Μπουεντέμπο.

Μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Οι αυστηρότεροι κανονισμοί για την ποιότητα του αέρα έχουν οδηγήσει, από τη δεκαετία του 1980, σε σημαντική μείωση των εκπομπών αερολυμάτων. Ωστόσο, η αντιμετώπιση αυτού του είδους ρύπανσης είχε και μια παράπλευρη συνέπεια, καθώς συνέβαλε στην επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Αυτό συμβαίνει επειδή τα μικροσκοπικά αερομεταφερόμενα σωματίδια έχουν ψυκτική επίδραση, αντανακλώντας την ηλιακή ακτινοβολία και καθιστώντας τα σύννεφα πιο ανακλαστικά. «Παρότι η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι εξαιρετικά σημαντική για την προστασία της αναπνευστικής υγείας, αυξάνει παράλληλα την ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στην επιφάνεια της Γης, καθώς πολλά είδη σωματιδίων εκτρέπουν το ηλιακό φως», τόνισε ο Κλαρκ.

Διαφορετικοί ρυθμοί θέρμανσης

Ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας δεν είναι ο ίδιος σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των Άλπεων, έχουν θερμανθεί κατά 0,5 έως 1°C ανά δεκαετία τα τελευταία 30 χρόνια, σύμφωνα με το Copernicus.

Αντίθετα, η Δυτική και Νοτιοδυτική Ευρώπη, όπως και οι υποαρκτικές περιοχές της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας, καταγράφουν αύξηση της θερμοκρασίας από 0,2 έως 0,5°C ανά δεκαετία.

Το Σβάλμπαρντ, το νορβηγικό αρκτικό αρχιπέλαγος που αποτελεί φυσικός βιότοπος για τις πολικές αρκούδες, παρουσιάζει ακόμη ταχύτερους ρυθμούς θέρμανσης, της τάξης του 1,5 έως 2°C ανά δεκαετία.

Ως μία από τις περιοχές που θερμαίνονται ταχύτερα στον πλανήτη, το Σβάλμπαρντ κατέγραψε διαδοχικά ρεκόρ υψηλών θερινών θερμοκρασιών από το 2022 έως το 2024. Το περασμένο έτος σημείωσε το τέταρτο θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί στην περιοχή.

Με πληροφορίες από AFP, France24