Γιατί το σώμα σου δεν θέλει να αδυνατίσεις

Δεν φταις εσύ, ούτε εκείνη η λαχταριστή πίτσα, ούτε εκείνο το τέλεια σιροπιασμένο γαλακτομπούρεκο. Ούτε καν εκείνο το ζουμερό μπέργκερ με τις τηγανητές πατάτες κι εκείνη η ευωδιαστή σοκολατόπιτα. Ο εγκέφαλός σου φταίει που δεν μπορείς να ξεφορτωθείς εκείνα τα περιττά κιλά που σε βασανίζουν.

Για δεκαετίες, μας λένε ότι η απώλεια βάρους είναι απλή υπόθεση. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι να τρως λιγότερο και να κινείσαι περισσότερο. Νεότερες επιστημονικές έρευνες ωστόσο αποδεικνύουν ότι αυτό δεν αρκεί. Η βιολογία του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι σχεδιασμένη να αντιστέκεται στην απώλεια βάρους - κι αυτό εξηγεί γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι παλεύουν με τα κιλά, χωρίς επιτυχία μακροπρόθεσμα.

Η εξέλιξη μάς προγραμμάτισε να κρατάμε λίπος

Αν γυρίσουμε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πίσω, στους προγόνους μας, το σωματικό λίπος ήταν ζήτημα επιβίωσης. Πολύ λίγο λίπος σήμαινε λιμοκτονία. Πολύ λίπος σήμαινε αργές κινήσεις και ευαλωτότητα σε κινδύνους.

Το ανθρώπινο σώμα εξελίχθηκε ώστε να προστατεύει τα ενεργειακά του αποθέματα, μέσα από πολύπλοκους μηχανισμούς του εγκεφάλου που ελέγχουν την πείνα, τις καύσεις και τις λιγούρες.

Σήμερα όμως, σε έναν κόσμο όπου το φαγητό είναι παντού και η κίνηση προαιρετική, αυτά τα ίδια βιολογικά συστήματα που κάποτε μας έσωζαν, τώρα δυσκολεύουν την απώλεια βάρους.

Όταν χάνεις βάρος, το σώμα νιώθει απειλή

Η απώλεια κιλών δεν είναι φυσική κατάσταση για τον οργανισμό. Ο εγκέφαλος την αντιμετωπίζει σαν ένδειξη κινδύνου. Τι κάνει;

• Αυξάνει τις ορμόνες της πείνας (όπως η γκρελίνη).

• Εντείνει τις λιγούρες.

• Μειώνει τον μεταβολισμό για να «κρατήσει» ενέργεια.

Αυτές οι αντιδράσεις εξελίχθηκαν για να μας προστατεύουν σε εποχές πείνας. Σήμερα όμως, με τη συνεχή πρόσβαση σε φθηνά, θερμιδογόνα φαγητά και την καθιστική ζωή, οι ίδιες αυτές αντιδράσεις δουλεύουν εναντίον μας.

Ο εγκέφαλος θυμάται το παλιό σου βάρος

Νέες έρευνες δείχνουν ότι ο εγκέφαλός μας θυμάται ποιο ήταν το προηγούμενο βάρος μας και το υπερασπίζεται.

Για τους προγόνους μας, αυτό ήταν θετικό: αν έχαναν βάρος σε δύσκολες εποχές, μπορούσαν να το ξαναπάρουν όταν υπήρχε αφθονία τροφής.

Για εμάς όμως, αυτό σημαίνει ότι μόλις το σώμα γίνει βαρύτερο, ο εγκέφαλος το θεωρεί το «νέο φυσιολογικό» και προσπαθεί να το διατηρήσει, όπως σημειώνει το The Conversation.

Αυτό εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι ξαναπαίρνουν τα κιλά που έχασαν με δίαιτα. Δεν είναι έλλειψη πειθαρχίας - είναι η βιολογία που κάνει τη δουλειά της: να προστατεύει από την απώλεια βάρους.

Η νέα εποχή φαρμάκων

Τα νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας προσφέρουν ελπίδα. Μιμούνται τις ορμόνες του εντέρου που λένε στον εγκέφαλο να μειώσει την όρεξη.

Ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται όλοι το ίδιο. Κάποιοι αντιμετωπίζουν παρενέργειες, άλλοι δεν βλέπουν αποτέλεσμα. Και συχνά, όταν σταματήσει η θεραπεία, το βάρος επιστρέφει - γιατί ο εγκέφαλος επαναφέρει το σώμα στο προγραμματισμένο του επίπεδο.

Η έρευνα πάντως προχωρά: στο μέλλον, οι θεραπείες ίσως καταφέρουν να σιωπούν τα σήματα που σπρώχνουν το σώμα πίσω στα παλιά του κιλά.

Καλή υγεία δεν σημαίνει απαραίτητα χαμηλό βάρος

Η επιστήμη πλέον διαχωρίζει τη σωματική υγεία από τον αριθμό που δείχνει η ζυγαριά.

Η άσκηση, ο ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή και η ψυχική ευεξία μπορούν να βελτιώσουν την καρδιά και τον μεταβολισμό, ακόμα κι αν τα κιλά δεν αλλάξουν σημαντικά.

Η παχυσαρκία ως κοινωνικό ζήτημα

Η παχυσαρκία δεν είναι ατομικό πρόβλημα - είναι συλλογικό και περιβαλλοντικό. Οι ειδικοί προτείνουν λύσεις που ξεκινούν από την κοινωνία:

• πιο υγιεινά σχολικά γεύματα,
• περιορισμός της διαφήμισης junk food σε παιδιά,
• πόλεις φιλικές στο περπάτημα και το ποδήλατο,
• τυποποιημένες μερίδες στα εστιατόρια.

Οι επιστήμονες δίνουν έμφαση και στις πρώτες φάσεις ζωής -από την εγκυμοσύνη έως τα 7 χρόνια- οπότε και διαμορφώνεται το σύστημα ρύθμισης βάρους. Οι διατροφικές συνήθειες των γονιών, ο θηλασμός και ο τρόπος ζωής των παιδιών παίζουν καθοριστικό ρόλο για το μέλλον.

Τι μπορείς να κάνεις εσύ

Αν προσπαθείς να χάσεις βάρος, επικεντρώσου όχι σε δίαιτες-εξπρές, αλλά σε μακροπρόθεσμες συνήθειες:

• Ύπνος: βοηθά στη ρύθμιση της όρεξης.
• Κίνηση: ακόμη και το καθημερινό περπάτημα βελτιώνει τη ρύθμιση του σακχάρου και την καρδιακή λειτουργία.
• Διατροφή: λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα, περισσότερη πρωτεΐνη και φυτικές ίνες.
• Στήριξη: αναζήτησε επαγγελματική καθοδήγηση και ψυχολογική υποστήριξη.

Η παχυσαρκία δεν είναι προσωπική αποτυχία. Είναι ένα βιολογικό και κοινωνικό φαινόμενο που διαμορφώνεται από τον εγκέφαλο, τα γονίδια και το περιβάλλον μας.

Τα καλά νέα; Η πρόοδος στη νευροεπιστήμη και τη φαρμακολογία ανοίγει νέους δρόμους στη θεραπεία, ενώ οι πολιτικές πρόληψης μπορούν να αλλάξουν το μέλλον των επόμενων γενεών.

Αν έχεις προσπαθήσει να χάσεις βάρος και δεν τα καταφέρνεις, δεν είσαι μόνος - και δεν φταις εσύ. Ο εγκέφαλος είναι ένας ισχυρός αντίπαλος. Αλλά με τη βοήθεια της επιστήμης, της ιατρικής και έξυπνων πολιτικών, οι κανόνες του παιχνιδιού μπορούν να αλλάξουν.