Η άσκηση προστατεύει από την άνοια, αρκεί να είναι η σωστή

Η  έντονη σωματική δραστηριότητα προστατεύει τον εγκέφαλο, αλλά σημασία έχει η μορφή της άσκησης. Το εύρημα προέρχεται από συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health. Οι ερευνητές συγκέντρωσαν και ανέλυσαν τα διαθέσιμα δεδομένα από 74 μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 4.227.297 άνθρωποι από 30 χώρες. Η διάμεση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν 67,3 χρόνια και η παρακολούθηση των ανθρώπων στις μελέτες διήρκεσε κατά διάμεσο όρο 10 χρόνια.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι δεν αρκεί να μετράμε απλώς πόση γυμναστική κάνει κάποιος. Σημασία έχει και το είδος της δραστηριότητας. Οι ερευνητές εξέτασαν τέσσερις βασικές κατηγορίες: τη σωματική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο, την άσκηση που συνδέεται με την εργασία, τη μετακίνηση, όπως το περπάτημα ή το ποδήλατο για να πάει κάποιος στη δουλειά, και τις δουλειές του σπιτιού.

Τι έδειξαν τα στοιχεία

Σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας είχαν 20% μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν οποιαδήποτε μορφή άνοιας σε σύγκριση με εκείνους που ήταν λιγότερο δραστήριοι. Ο κίνδυνος για τη νόσο Αλτσχάιμερ ήταν περίπου 21% χαμηλότερος, ενώ για την αγγειακή άνοια περίπου 29% χαμηλότερος. Όταν όμως οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τα διαφορετικά είδη δραστηριότητας, η εικόνα έγινε πιο ενδιαφέρουσα.

Η σωματική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο, δηλαδή δραστηριότητες όπως το περπάτημα, το τρέξιμο, η ποδηλασία, η γυμναστική ή άλλα αθλήματα που κάποιος επιλέγει να κάνει εκτός εργασίας, συνδέθηκε με 24% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Και αυτό το αποτέλεσμα παρέμεινε όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες, όπως την ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και την παρουσία χρόνιων παθήσεων.

Αντίθετα, η σωματική δραστηριότητα στο πλαίσιο της εργασίας εμφάνισε την αντίθετη σχέση. Οι άνθρωποι που ανήκαν στις ομάδες με υψηλή επαγγελματική σωματική δραστηριότητα είχαν περίπου 20% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σχέση με τις λιγότερο δραστήριες ομάδες. Η σωματική δραστηριότητα κατά τη μετακίνηση συνδέθηκε επίσης με αυξημένο κίνδυνο, αν και τα διαθέσιμα στοιχεία γι' αυτή την κατηγορία ήταν πολύ περιορισμένα. Το αποτέλεσμα αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η χειρωνακτική εργασία προκαλεί άνοια. Οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που μπορεί να κρύβονται πίσω από τη συγκεκριμένη σχέση.

Δεν είναι το ίδιο η άσκηση με τη σκληρή δουλειά

Μια σημαντική εξήγηση είναι ότι η σωματική δραστηριότητα στη δουλειά συχνά συνοδεύεται από συνθήκες που δεν υπάρχουν στην άσκηση που επιλέγει κάποιος στον ελεύθερο χρόνο του. Οι άνθρωποι που κάνουν βαριές χειρωνακτικές εργασίες μπορεί να αντιμετωπίζουν περισσότερο εργασιακό στρες, δύσκολες οικονομικές συνθήκες, θόρυβο, ατμοσφαιρική ρύπανση ή άλλους επαγγελματικούς κινδύνους. Όλα αυτά μπορούν να επηρεάζουν την υγεία και ενδέχεται να συμβάλλουν στη συγκεκριμένη σχέση. Επιπλέον, μια απαιτητική χειρωνακτική εργασία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει την ίδια μορφή άσκησης που θα έκανε στον ελεύθερο χρόνο του. Μπορεί να πρόκειται για πολλές ώρες επαναλαμβανόμενων κινήσεων, χωρίς επαρκή ξεκούραση και χωρίς την εναλλαγή δραστηριοτήτων που χαρακτηρίζει ένα οργανωμένο πρόγραμμα άσκησης.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές θεωρούν ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν μιλάμε γενικά για «σωματική δραστηριότητα». Η προηγούμενη έρευνα είχε επικεντρωθεί κυρίως στην άσκηση στον ελεύθερο χρόνο, παρότι αυτή αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος της συνολικής σωματικής δραστηριότητας παγκοσμίως.

Τι σημαίνει αυτό για την πρόληψη της άνοιας

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα δίνουν μια πιο σύνθετη εικόνα για τη σχέση άσκησης και άνοιας. Η σωματική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο φαίνεται να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συνδέονται σταθερά με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου, ενώ η σωματική καταπόνηση στη δουλειά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα ως «άσκηση» με τα ίδια οφέλη.

Με άλλα λόγια, δεν είναι ότι πρέπει να αποφεύγουμε τη σωματική δραστηριότητα. Είναι ότι η κίνηση έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιείται. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι πολιτικές πρόληψης της άνοιας θα πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση των ανθρώπων σε ασφαλείς χώρους για άσκηση και να εξασφαλίζουν περισσότερο διαθέσιμο ελεύθερο χρόνο, ενώ παράλληλα να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους που συνδέονται με ιδιαίτερα απαιτητικές σωματικά εργασίες.

Η μελέτη, επομένως, δεν αλλάζει το βασικό μήνυμα ότι η τακτική άσκηση είναι σημαντική για την υγεία. Προσθέτει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια: όταν μιλάμε για την προστασία του εγκεφάλου, δεν έχει σημασία μόνο πόσο κινούμαστε, αλλά και πώς, πού και γιατί κινούμαστε.