Η κίνηση βελτιώνει άμεσα τη διάθεση: Τι έδειξε η μεγαλύτερη μελέτη με smartphones

Η σωματική δραστηριότητα θεωρείται εδώ και χρόνια ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη διατήρηση της υγείας. Ωστόσο, οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν καλύτερα γιατί κάποιοι άνθρωποι παραμένουν δραστήριοι, ενώ άλλοι δυσκολεύονται να εντάξουν την κίνηση στην καθημερινότητά τους. Μια νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour έρχεται να προσθέσει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ, δείχνοντας ότι η σχέση ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα και την ψυχική ευεξία είναι αμφίδρομη και πολύ πιο άμεση απ’ ό,τι πιστεύαμε.

Σχεδόν ένα εκατομμύριο ώρες καταγραφών 

Οι ερευνητές συγκέντρωσαν δεδομένα από 67 διαφορετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε 14 χώρες. Συνολικά αναλύθηκαν στοιχεία από 8.223 ανθρώπους, περισσότερες από 321.000 καταγραφές διάθεσης μέσω smartphone και σχεδόν ένα εκατομμύριο ώρες μέτρησης φυσικής δραστηριότητας με επιταχυνσιόμετρα και άλλες φορητές συσκευές. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανάλυση που έχει γίνει μέχρι σήμερα σχετικά με το πώς συνδέονται η κίνηση και τα συναισθήματα στην πραγματική ζωή και όχι σε ελεγχόμενα εργαστηριακά περιβάλλοντα.

Οι επιστήμονες ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα για αυτό που αποκαλούν «συναισθηματική ευεξία». Σε αυτήν περιλαμβάνονται στοιχεία όπως το να αισθάνεται κάποιος χαρούμενος, ενεργητικός, ικανοποιημένος ή ήρεμος, αλλά και η παρουσία αρνητικών συναισθημάτων όπως η λύπη, το άγχος ή ο θυμός. Μέχρι σήμερα, πολλές μελέτες είχαν δείξει ότι η άσκηση μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, όμως τα αποτελέσματα δεν ήταν πάντα ξεκάθαρα όταν οι άνθρωποι παρακολουθούνταν στην καθημερινότητά τους.

Για να ξεπεράσουν αυτό το πρόβλημα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα που καταγράφονταν σε πραγματικό χρόνο. Οι συμμετέχοντες φορούσαν συσκευές που κατέγραφαν την κίνησή τους κατά τη διάρκεια της ημέρας και ταυτόχρονα απαντούσαν σε σύντομα ερωτηματολόγια στο κινητό τους για το πώς ένιωθαν εκείνη τη στιγμή. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύχθηκαν οι ανακρίβειες που συχνά προκύπτουν όταν κάποιος προσπαθεί να θυμηθεί πώς ένιωθε ώρες ή ημέρες νωρίτερα.

Η ενέργεια φαίνεται να είναι το «κλειδί»

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όταν οι άνθρωποι ήταν πιο δραστήριοι από το συνηθισμένο για τους ίδιους, είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να αισθανθούν καλύτερα λίγο αργότερα. Παράλληλα, όταν βρίσκονταν ήδη σε καλύτερη ψυχολογική κατάσταση, ήταν πιο πιθανό να κινηθούν περισσότερο στη συνέχεια. Με άλλα λόγια, η σχέση λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: η κίνηση βελτιώνει τη διάθεση, αλλά και η καλή διάθεση ενθαρρύνει την κίνηση.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορούσε το αίσθημα ενεργητικότητας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η φυσική δραστηριότητα συνδεόταν πιο έντονα με το να αισθάνεται κάποιος γεμάτος ενέργεια και εγρήγορση. Η σχέση αυτή ήταν ισχυρότερη από εκείνη που παρατηρήθηκε για την ευτυχία ή τη γενική ικανοποίηση. Στην πράξη, η μετάβαση από μια καθιστική δραστηριότητα σε ένα γρήγορο περπάτημα συνδεόταν με αξιοσημείωτη αύξηση του αισθήματος ενέργειας.

Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα συσχετίστηκε με περισσότερα θετικά συναισθήματα και καλύτερη συνολική διάθεση. Αντίθετα, η σχέση με τα αρνητικά συναισθήματα, όπως λύπη ή άγχος, ήταν πολύ πιο αδύναμη και δεν εμφανίστηκε με συνέπεια σε όλες τις αναλύσεις.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η φυσική δραστηριότητα συνδέθηκε με ελαφρώς χαμηλότερα επίπεδα ηρεμίας. Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτό δεν σημαίνει πως η άσκηση προκαλεί στρες. Πιθανότερα αντανακλά το γεγονός ότι η κίνηση συνοδεύεται από αυξημένη διέγερση του οργανισμού, περισσότερη εγρήγορση και ενεργοποίηση, στοιχεία που διαφέρουν από την αίσθηση χαλάρωσης.

Οι επιδράσεις που παρατηρήθηκαν δεν ήταν τεράστιες, αλλά ήταν συγκρίσιμες με εκείνες άλλων καθημερινών δραστηριοτήτων που συνδέονται με ευχάριστα συναισθήματα, όπως την ακρόαση μουσικής, τη συζήτηση με φίλους ή το παιχνίδι. Αυτό υποδηλώνει ότι ακόμη και μικρές αυξήσεις της φυσικής δραστηριότητας μέσα στην ημέρα μπορεί να έχουν ουσιαστική σημασία για το πώς αισθανόμαστε.

Δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο 

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι δεν ανταποκρίνονται όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Η ηλικία, το φύλο, ο δείκτης μάζας σώματος και το αν πρόκειται για εργάσιμη ημέρα ή Σαββατοκύριακο φαίνεται να επηρεάζουν τη σχέση μεταξύ κίνησης και διάθεσης. Για παράδειγμα, οι νεότεροι συμμετέχοντες εμφάνιζαν ισχυρότερη σύνδεση ανάμεσα στα θετικά συναισθήματα και τη σωματική δραστηριότητα. Επίσης, οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα αύξηση της ενεργητικότητας μετά από φυσική δραστηριότητα σε σύγκριση με τους άνδρες.

Οι συγγραφείς τονίζουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν τις σύγχρονες θεωρίες που υποστηρίζουν πως οι άνθρωποι δεν λαμβάνουν αποφάσεις για την υγεία τους μόνο με βάση τη λογική ή τη γνώση. Η άμεση εμπειρία και τα συναισθήματα που συνοδεύουν μια συμπεριφορά φαίνεται να παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο. Αν η κίνηση μάς κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα, τότε αυξάνονται οι πιθανότητες να την επαναλάβουμε στο μέλλον.

Παρότι η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει οριστικά σχέση αιτίας και αποτελέσματος, λόγω του παρατηρησιακού χαρακτήρα της, προσφέρει μέχρι σήμερα τα ισχυρότερα στοιχεία ότι η φυσική δραστηριότητα και η συναισθηματική ευεξία αποτελούν μέρος ενός θετικού κύκλου αλληλεπίδρασης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η καλύτερη κατανόηση αυτού του μηχανισμού θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων παρεμβάσεων για την προώθηση της άσκησης και τη βελτίωση της ψυχικής υγείας.

Συνοψίζοντας, το βασικό μήνυμα είναι απλό: ακόμη και οι μικρές κινήσεις μέσα στην καθημερινότητα φαίνεται να συνδέονται με καλύτερη διάθεση, περισσότερη ενέργεια και μεγαλύτερη πιθανότητα να παραμείνουμε δραστήριοι. Και αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό όπλο απέναντι στην αυξανόμενη σωματική αδράνεια που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες.