«Η σιωπή των παρθένων» - Διεθνής κατακραυγή για νόμο των Ταλιμπάν για τους γάμους ανήλικων κοριτσιών

Διεθνή οργή προκαλεί νέος οικογενειακός κανονισμός των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, ο οποίος αναγνωρίζει υπό προϋποθέσεις γάμους ανηλίκων και προβλέπει ότι η σιωπή ενός «παρθένου κοριτσιού» μετά την εφηβεία μπορεί να ερμηνευθεί ως συναίνεση για γάμο.

Ο κανονισμός, που φέρει τον τίτλο «Αρχές διαχωρισμού μεταξύ συζύγων», αποτελείται από 31 άρθρα, εγκρίθηκε από τον ανώτατο ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, και δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα του καθεστώτος, σύμφωνα με το αφγανικό μέσο Amu TV.

Το νέο πλαίσιο ρυθμίζει ζητήματα γάμου, διαζυγίου, ακύρωσης γάμου, κηδεμονίας και οικογενειακών διαφορών, όμως το σημείο που έχει προκαλέσει τις πιο σφοδρές αντιδράσεις είναι η αναγνώριση γάμων ανηλίκων ως νομικά έγκυρων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Σύμφωνα με τον κανονισμό, αν συγγενείς - εκτός του πατέρα ή του παππού - κανονίσουν τον γάμο ενός ανήλικου αγοριού ή κοριτσιού, το συμβόλαιο μπορεί να θεωρηθεί έγκυρο εφόσον ο/η σύζυγος κριθεί «κοινωνικά κατάλληλος» και η προίκα θεωρηθεί σύμφωνη με τα θρησκευτικά κριτήρια. Το παιδί μπορεί αργότερα, όταν φτάσει στην εφηβεία, να ζητήσει ακύρωση του γάμου, αλλά μόνο με απόφαση θρησκευτικού δικαστηρίου των Ταλιμπάν.

Η διάταξη για τη «σιωπή των παρθένων»

Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο του νέου νόμου αφορά το άρθρο 7, σύμφωνα με το οποίο η σιωπή ενός «παρθένου κοριτσιού» μετά την εφηβεία μπορεί να εκληφθεί ως συναίνεση για γάμο. Η ίδια λογική δεν εφαρμόζεται σε αγόρια ούτε σε γυναίκες που έχουν ήδη παντρευτεί, καθώς η σιωπή τους δεν θεωρείται αυτομάτως αποδοχή.

Η διάταξη αυτή έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ακτιβιστές, καθώς, όπως επισημαίνουν, αφαιρεί από τα κορίτσια την ίδια τη δυνατότητα να πουν «όχι». Στην πράξη, η σιωπή ενός παιδιού που μπορεί να φοβάται, να πιέζεται από την οικογένειά του ή να μην έχει καμία πραγματική ελευθερία επιλογής, αντιμετωπίζεται ως συναίνεση.

Άρθρο του Independent που ανέδειξε την υπόθεση χαρακτηρίζει τον νέο νόμο ως κωδικοποίηση μιας βίαιης πραγματικότητας για τα κορίτσια στο Αφγανιστάν, υπογραμμίζοντας ότι η έννοια του γάμου χάνει κάθε νόημα όταν δεν υπάρχει πραγματική, ελεύθερη και ώριμη συναίνεση, οδηγώντας ουσιαστικά σε βιασμούς ανηλίκων.

Εξουσία σε πατέρες και παππούδες

Ο νέος κανονισμός δίνει ευρεία εξουσία στους πατέρες και τους παππούδες πάνω στους γάμους ανηλίκων, αν και προβλέπει ότι ένας τέτοιος γάμος μπορεί να ακυρωθεί εάν ο κηδεμόνας θεωρηθεί κακοποιητικός, ψυχικά ακατάλληλος ή «ηθικά διεφθαρμένος».

Ωστόσο, το κρίσιμο σημείο παραμένει ότι η τελική απόφαση ανήκει στα θρησκευτικά δικαστήρια του καθεστώτος. Δηλαδή στο ίδιο σύστημα εξουσίας που έχει επιβάλει, από το 2021 και μετά, μια σειρά από περιορισμούς που έχουν αποκλείσει τις γυναίκες και τα κορίτσια από την εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια ζωή.

Ο κανονισμός προβλέπει επίσης παρέμβαση των δικαστών σε υποθέσεις εξαφάνισης συζύγων, κατηγοριών για μοιχεία, αλλαγής θρησκείας και άλλων οικογενειακών διαφορών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δικαστές μπορούν να διατάξουν χωρισμό, φυλάκιση ή άλλες ποινές.

Ένα στα τρία κορίτσια παντρεύεται πριν από τα 18

Τους παιδικούς γάμους στο Αφγανιστάν δεν τους δημιούργησε ο νέος κανονισμός. Υπάρχουν σε μια χώρα όπου η φτώχεια, ο αποκλεισμός των κοριτσιών από την εκπαίδευση και η κατάρρευση των προοπτικών για τις γυναίκες έχουν κάνει τα ανήλικα κορίτσια ακόμη πιο ευάλωτα.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία που συγκεντρώνει το Child Marriage Data Portal, περίπου το 29% των κοριτσιών στο Αφγανιστάν παντρεύονται πριν από τα 18 τους χρόνια. Το ποσοστό είναι υψηλότερο στις αγροτικές περιοχές και στα φτωχότερα νοικοκυριά, όπου φτάνει σχεδόν το 44%.

Οργανώσεις που παρακολουθούν το φαινόμενο επισημαίνουν ότι η ανισότητα των φύλων, οι βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις και η οικονομική εξαθλίωση περιορίζουν δραματικά την αυτονομία των κοριτσιών και τη δυνατότητά τους να αποφασίσουν αν, πότε και ποιον θα παντρευτούν.

Το Αφγανιστάν μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν

Η νέα ρύθμιση έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη ασφυκτικό πλαίσιο για τις γυναίκες και τα κορίτσια στο Αφγανιστάν. Από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, τον Αύγουστο του 2021, τα κορίτσια έχουν αποκλειστεί από την εκπαίδευση πέρα από την έκτη τάξη, οι γυναίκες έχουν απομακρυνθεί από τα πανεπιστήμια και έχουν επιβληθεί αυστηροί περιορισμοί στην εργασία, τις μετακινήσεις και τη συμμετοχή τους στη δημόσια ζωή.

Η UNESCO έχει επισημάνει ότι το Αφγανιστάν είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου τα κορίτσια αποκλείονται από την εκπαίδευση πέρα από το πρωτοβάθμιο επίπεδο, ενώ περίπου 1,5 εκατομμύριο κορίτσια και νέες γυναίκες παραμένουν εκτός σχολείου.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει χαρακτηρίσει τις επιθέσεις των Ταλιμπάν στα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών ως «έμφυλο απαρτχάιντ», ζητώντας την αναγνώριση του όρου ως εγκλήματος στο διεθνές δίκαιο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο νέος οικογενειακός κανονισμός δεν θεωρείται απλώς μια ακόμη αυστηρή θρησκευτική ρύθμιση. Για τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αποτελεί ακόμη ένα βήμα θεσμοθέτησης του ελέγχου πάνω στο σώμα, τη ζωή και το μέλλον των κοριτσιών στο Αφγανιστάν.