Νέα θεραπεία για την κατάθλιψη επαναφέρει την χαρά και την απόλαυση στους ασθενείς

Μια νέα κλινική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open εξετάζει έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης της κατάθλιψης και του άγχους, εστιάζοντας όχι στο πώς μειώνονται τα αρνητικά συναισθήματα, αλλά στο πώς ενισχύονται τα θετικά. Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν μια θεραπεία που στοχεύει τη «θετική διάθεση» μπορεί να ενεργοποιήσει πιο αποτελεσματικά τα συστήματα ανταμοιβής του εγκεφάλου και να βελτιώσει τα κλινικά αποτελέσματα σε σύγκριση με μια πιο παραδοσιακή προσέγγιση που εστιάζει στη μείωση του στρες και του αρνητισμού.

Πώς σχεδιάστηκε η κλινική δοκιμή και τι έκαναν οι συμμετέχοντες 

Η μελέτη περιέλαβε 98 ενήλικες με χαμηλή θετική διάθεση και μέτρια έως σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες και πραγματοποίησαν 15 εβδομαδιαίες συνεδρίες θεραπείας. Η πρώτη ομάδα έλαβε μια νέα μορφή παρέμβασης, τη λεγόμενη «Θεραπεία Θετικής Διάθεσης» (Positive Affect Treatment), η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της απόλαυσης, της κινητοποίησης και της ικανότητας του ατόμου να βιώνει θετικά συναισθήματα. Η δεύτερη ομάδα έλαβε μια «Θεραπεία Αρνητικής Διάθεσης» (Negative Affect Treatment), που επικεντρώνεται στη μείωση του φόβου, της ανησυχίας και των αρνητικών σκέψεων μέσω τεχνικών όπως η γνωσιακή αναδόμηση και η έκθεση σε φοβικά ερεθίσματα.

Η θετική θεραπεία ενθάρρυνε τους συμμετέχοντες να σχεδιάζουν ευχάριστες δραστηριότητες, να «ζωντανεύουν» θετικές εμπειρίες στη φαντασία τους και να ενισχύουν τη συνειδητή απόλαυση των καθημερινών στιγμών. Αντίθετα, η δεύτερη θεραπεία στόχευε περισσότερο στη μείωση της έντασης του άγχους και της αρνητικής συναισθηματικής αντίδρασης.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν την πρόοδο των εθελοντών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία, αλλά και έναν μήνα αργότερα. Εξέτασαν όχι μόνο τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, αλλά και πιο εξειδικευμένους δείκτες, όπως την ικανότητα απόλαυσης, την κινητοποίηση για ανταμοιβή και τη μάθηση από θετικές εμπειρίες. Παράλληλα, μελέτησαν και βιολογικές αντιδράσεις, όπως αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό, καθώς και συμπεριφορικές δοκιμασίες.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα για θετική και αρνητική θεραπεία 

Και οι δύο θεραπείες βελτίωσαν την κατάσταση των ασθενών, όμως η θεραπεία θετικής διάθεσης είχε συνολικά καλύτερα αποτελέσματα. Τα μέλη αυτής της ομάδας εμφάνισαν μεγαλύτερη μείωση στα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, καθώς και καλύτερη συνολική κλινική εικόνα έναν μήνα μετά το τέλος της θεραπείας. Επίσης, ένα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι και οι δύο θεραπείες ενίσχυσαν ορισμένες λειτουργίες του «συστήματος ανταμοιβής» του εγκεφάλου, δηλαδή της ικανότητας να περιμένει κανείς, να βιώνει και να μαθαίνει από θετικές εμπειρίες. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στη θεραπεία θετικής διάθεσης, όπως αρχικά αναμενόταν. Αντίθετα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μείωση της «απειλής» και του άγχους λειτούργησε σημαντικά και στις δύο θεραπείες, με τη δεύτερη να έχει ελαφρώς ισχυρότερο αποτέλεσμα. Παρ’ όλα αυτά, στο τέλος της μελέτης οι διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων σε αυτόν τον τομέα δεν ήταν στατιστικά μεγάλες.

Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έρευνας αφορά το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι ψυχολογικά: οι αυτοαναφορές των συμμετεχόντων (δηλαδή το πώς οι ίδιοι αξιολογούσαν τη διάθεση και τις εμπειρίες τους) φάνηκε να συνδέονται πιο στενά με τη βελτίωση της ψυχικής τους υγείας από ό,τι οι βιολογικές ή συμπεριφορικές μετρήσεις. Με απλά λόγια, το πώς ένιωθαν οι ίδιοι είχε μεγαλύτερη σημασία από το τι έδειχναν τα τεστ.

Πού καταλήγουν οι ερευνητές

Οι μελετητές συμπεραίνουν ότι η ενίσχυση της θετικής διάθεσης και η ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής μπορεί να παίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάρρωση από την κατάθλιψη και το άγχος. Ωστόσο, τονίζουν ότι η θεραπεία δεν λειτουργεί αποκλειστικά μέσω ενός μηχανισμού. Αντίθετα, φαίνεται να εμπλέκει ένα σύνολο ψυχολογικών διεργασιών, π.χ. τη μείωση του φόβου, την ενίσχυση της κινητοποίησης και την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τις θετικές εμπειρίες.

Παρά τους όποιους περιορισμούς της, η έρευνα δείχνει ότι η ενίσχυση της θετικότητας δεν είναι απλώς μια «ευχάριστη προσέγγιση», αλλά μπορεί να αποτελεί ουσιαστικό θεραπευτικό εργαλείο για άτομα με κατάθλιψη και άγχος. Αντί να εστιάζει μόνο στο να «σβήνει το αρνητικό», προσπαθεί να «χτίσει το θετικό» — και αυτό φαίνεται να κάνει τη διαφορά.