Ο τζόγος αφήνει σημάδια στον εγκέφαλο και προκαλεί εξάρτηση όπως τα ναρκωτικά

Ο τζόγος προκαλεί μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο, λέει νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Τουρκού, στη Φιλανδία. Σύμφωνα με τα ευρήματα, συγκεκριμένα εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τον αυτοέλεγχο παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις σε άτομα με διαταραχή τζόγου, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αποχή από το παιχνίδι.

Γιατί ο τζόγος θεωρείται πλέον πραγματική εξάρτηση

Όπως αναφέρεται στο PsyPost, η διαταραχή τζόγου είναι σήμερα η μόνη συμπεριφορική εξάρτηση που αναγνωρίζεται επίσημα στα μεγάλα ιατρικά εγχειρίδια. Ο λόγος είναι ότι μοιάζει σε πολλά σημεία με την εξάρτηση από ουσίες, όπως το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά: έντονη επιθυμία, απώλεια ελέγχου, συνέχιση της συμπεριφοράς παρά τις αρνητικές συνέπειες. Ο ερευνητής Albert Bellmunt Gil, επικεφαλής της μελέτης, προσπάθησε να κατανοήσει τι ακριβώς συμβαίνει, εστιάζοντας σε κυκλώματα που συνδέουν τον μετωπιαίο λοβό –υπεύθυνο για τη λήψη αποφάσεων– με βαθύτερες δομές που επεξεργάζονται την ανταμοιβή και φιλτράρουν τις πληροφορίες.

Τι έδειξαν οι απεικονίσεις του εγκεφάλου σε άτομα με διαταραχή τζόγου

Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που βασίζονταν σε μία μόνο τεχνική απεικόνισης, η συγκεκριμένη μελέτη χρησιμοποίησε συνδυασμό μεθόδων, ώστε να αποτυπώσει μια πιο σφαιρική εικόνα της εγκεφαλικής λειτουργίας. Παράλληλα, εξετάστηκαν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, καθώς πολλές παλαιότερες μελέτες είχαν επικεντρωθεί αποκλειστικά σε νεαρούς ενήλικες, παραβλέποντας πιθανές αλλαγές που εμφανίζονται αργότερα στη ζωή.

Στο πρώτο σκέλος της έρευνας συμμετείχαν 15 άτομα με διαταραχή τζόγου και 17 υγιείς εθελοντές. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία για να παρακολουθήσουν τον εγκέφαλο «εν ώρα δράσης», αλλά και τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων, που επιτρέπει την παρακολούθηση χημικών ουσιών μέσω ειδικών ουσιών. Έτσι μελέτησαν τρία βασικά νευροχημικά συστήματα: την ντοπαμίνη, τη σεροτονίνη και τα οπιοειδή.

Όταν οι εγκέφαλοι εξετάστηκαν σε κατάσταση ηρεμίας, προέκυψε μια σαφής διαφορά. Στα υγιή άτομα, το κέντρο ανταμοιβής και το κέντρο ελέγχου λειτουργούν σαν «ζυγαριά»: όταν αυξάνεται η δραστηριότητα του ενός, μειώνεται του άλλου. Στα άτομα με διαταραχή τζόγου αυτή η ισορροπία έλειπε. Η διαταραγμένη επικοινωνία συνδέθηκε με τη λειτουργία της σεροτονίνης, μιας ουσίας που σχετίζεται τόσο με τη διάθεση όσο και με την ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων. Με απλά λόγια, ο τρόπος που δρα η σεροτονίνη στο σύστημα ανταμοιβής φαίνεται να επηρεάζει το πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να «φρενάρει» τις πράξεις του.

Πώς τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για νέες θεραπείες και λιγότερο στίγμα

Όταν οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν βίντεο με σκηνές τζόγου, όπως πόκερ ή ρουλέτα, οι εγκέφαλοι των ατόμων με διαταραχή τζόγου αντέδρασαν εντονότερα σε μια περιοχή που σχετίζεται με τον σχηματισμό συνηθειών. Αυτή η υπερδραστηριότητα συνδέθηκε κυρίως με το οπιοειδές σύστημα, το οποίο εμπλέκεται στο αίσθημα ευχαρίστησης και στην επιθυμία. Όσο πιο «ενεργό» ήταν το σύστημα αυτό, τόσο πιο ισχυρή ήταν η αντίδραση στα ερεθίσματα του τζόγου. Το μοτίβο θυμίζει έντονα αυτό που παρατηρείται σε εξαρτήσεις από ουσίες, αν και εδώ η ντοπαμίνη –συνήθως πρωταγωνίστρια– δεν φάνηκε να παίζει τον ίδιο ρόλο.

Στο δεύτερο σκέλος της μελέτης εξετάστηκαν μεγαλύτερης ηλικίας συμμετέχοντες, με μέσο όρο ηλικίας τα 64 έτη. Οι απεικονίσεις έδειξαν μειωμένη φαιά ουσία σε περιοχές που είναι κρίσιμες για τη λήψη αποφάσεων και το φιλτράρισμα πληροφοριών, καθώς και αλλοιώσεις στη λευκή ουσία, δηλαδή στο «καλωδιακό σύστημα» του εγκεφάλου. Οι αλλοιώσεις αυτές σχετίζονταν με τη σοβαρότητα του προβλήματος τζόγου, υποδεικνύοντας ότι η δομική υγεία του εγκεφάλου επηρεάζει άμεσα την ικανότητα αντίστασης στην παρόρμηση.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι το δείγμα ήταν σχετικά μικρό και ότι δεν είναι ακόμη σαφές αν οι εγκεφαλικές αλλαγές προϋπήρχαν ή αν προέκυψαν έπειτα από χρόνια ενασχόλησης με τον τζόγο. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως στοχευμένη εγκεφαλική διέγερση ή φαρμακευτικές αγωγές που επηρεάζουν τη σεροτονίνη και τα οπιοειδή. Κυρίως, όμως, συμβάλλουν στη μείωση του στίγματος, αντιμετωπίζοντας τη διαταραχή τζόγου ως αυτό που φαίνεται να είναι: μια ιατρική κατάσταση με σαφή βιολογική βάση.