Όταν τα φώτα σβήνουν: Η απόσυρση των αθλητών και ο «αόρατος» αγώνας της ψυχικής υγείας

Για τον περισσότερο κόσμο ο αθλητισμός είναι μια στιγμή από τη ζωή τους. Ένας τρόπος για να περάσει η ώρα, μια ακόμη ασχολία στην καθημερινότητα της ζωής. Ωστόσο, για τον επαγγελματία αθλητή είναι η ίδια η ταυτότητα του και συνδέεται όχι μόνο με το οικονομικό κομμάτι, αλλά και με καθημερινά κομμάτια όπως η αυτοεκτίμηση ή αποφασιστικότητα, το θάρρος, αλλά και πολλά συναισθήματα.

Έτσι, η απόσυρση ενός αθλητή, είτε λόγω ηλικίας, είτε λόγω τραυματισμού είναι ένα βαθύτατο ψυχολογικό σοκ, μια εντελώς νέα ζωή στην οποία θα πρέπει να προσαρμοστεί. Η διεθνής βιβλιογραφία αποδεικνύει πως οι αθλητές που αποσύρονται από την ενεργό δράση, βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με την ψυχική τους υγεία, ειδικά τον πρώτο καιρό, έπειτα από το τέλος της καριέρας τους.

Κατάθλιψη, άγχος και ένα «συναισθηματικό κενό»

Μελέτες που αποτυπώνουν με αριθμούς όλα αυτά που βιώνει ένας αθλητής μετά την απόφαση να τερματίσει την καριέρα του, δείχνουν πως η επικράτηση σε καταστάσεις άγχους και κατάθλιψης είναι ως και δύο φορές παραπάνω σε σχέση με το πως τα βιώνει ο γενικός πληθυσμός. 

Τα δείγματα από αθλητές που βρέθηκαν στην ελίτ δείχνουν πως η κατάθλιψη και το άγχος κυμαίνονται γύρω στο 34% των περιπτώσεων, ανάλογα και με το άθλημα, με τους ποδοσφαιριστές να αγγίζουν το 40%. Μάλιστα, πολλοί από αυτούς εμφάνισαν και διαταραχές στον ύπνο τους. 

 Η απώλεια της «αθλητικής ταυτότητας» και η ειδοποιός διαφορά της απόσυρσης

Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα της βιβλιογραφίας είναι η έννοια της αθλητικής ταυτότητας. Με λίγα λόγια το πόσο ο αθλητής ορίζει τον εαυτό του μέσα από τον ρόλο του αθλητισμού. Όσο πιο πολύ έχει επενδύσει σε αυτό τον ρόλο, τόσο πιο έντονο θα είναι και το ψυχικό σοκ της απόσυρσης. Σύμφωνα με την ψυχολογία η απώλεια ταυτότητας είναι ένας από τους πιο βασικούς λόγους για την κατάθλιψη, το άγχος, και την σωματοποίηση συμπτωμάτων. Κι αυτό κυρίως γιατί ένας αθλητής νιώθει... «κανένας» έξω από το γήπεδο. 

Ωστόσο, σε όλα τα παραπάνω υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά που αφορά κυρίως τον τρόπο που αποσύρονται οι αθλητές. Έρευνες δείχνουν πως οι αθλητές που έχουν αποσυρθεί λόγω ενός τραυματισμού (άρα και πρόωρα) εμφανίζουν ως και δέκα φορές περισσότερες πιθανότητες για βαριάς μορφής κατάθλιψη, άγχος και συναισθήματα όπως ο θυμός, το πένθος και η αδικία. Ουσιαστικά νιώθουν όλα τα παραπάνω πολύ πιο έντονα, αφού δεν διάλεξαν οι ίδιοι το «αντίο» τους.

Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι; Φύλο, άθλημα και κοινωνικοί παράγοντες

Ποιος κινδυνεύει περισσότερο μετά την απόσυρση; Αρκετές μελέτες σε πανεπιστήμια του εξωτερικού δείχνουν πως οι γυναίκες αναφέρουν πολύ πιο συχνά συμπτώματα κατάθλιψης κι ίσως αυτό να οφείλεται στην χαμηλότερη οικονομική ασφάλεια, αλλά και τις λιγότερες ευκαιρίες σε σχέση με τους άνδρες. 

Όσον αφορά τα αθλήματα, όσοι αγωνίζονται σε ατομικά σπορ, φαίνεται να έχουν υψηλότερα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, με την κοινωνική δομή των ομαδικών αθλημάτων να λειτουργεί προστατευτικά σε τέτοιες περιπτώσεις. 

Τι προτείνουν οι επιστημονικοί φορείς: πρόληψη, προετοιμασία, υποστήριξη

Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, αναγνωρίζει πλέον την περίοδο μετάβασης και απόσυρσης ως κρίσιμη φάση υψηλού κινδύνου. Αυτό που προτείνει ως λύση είναι η έγκαιρη προετοιμασία του μεταβατικού σταδίου από τον αθλητισμό στην απόσυρση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων πέρα από το άθλημα που κάνουν (σαν μια πηγή εναλλακτικής ενασχόλησης), αλλά και προγράμματα που βασίζονται στο life-coaching.

Κομβικός είναι και ο υποστηρικτικός ρόλος της οικογένειας, αλλά και η δικτύωση των αθλητών σε γκρουπ «παλαίμαχων», συμμετοχή σε ομάδες με διαφορετικούς ρόλους και όλα αυτά που θα τους δώσουν ξανά την χαμένη αίσθηση του «ανήκειν».