Πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή: Ο «αόρατος» κίνδυνος που βρέθηκε και στο κύμινο

Τα πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή είναι φυσικές χημικές ουσίες που παράγονται από εκατοντάδες φυτικά είδη ως μηχανισμός άμυνας απέναντι σε έντομα και φυτοφάγα ζώα. Παρότι προέρχονται από τη φύση, θεωρούνται επικίνδυνα για τον άνθρωπο, καθώς με συστηματική έκθεση μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στο ήπαρ. Το ζήτημα έχει απασχολήσει επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας τροφίμων, λόγω της παρουσίας τους σε καθημερινά προϊόντα διατροφής.

Πόσο τοξικά είναι τα πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή

Τα αλκαλοειδή αυτά δεν είναι άμεσα τοξικά (με την πρώτη επαφή). Το πρόβλημα ξεκινά όταν μεταβολίζονται στο ήπαρ, όπου μετατρέπονται σε ιδιαίτερα δραστικές ενώσεις που μπορούν να προκαλέσουν κυτταρική βλάβη. Η χρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με ηπατική φλεβοαποφρακτική νόσο, ίνωση του ήπατος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει υιοθετήσει την προσέγγιση «όσο χαμηλότερα γίνεται» όσον αφορά την έκθεση.

Σε αντίθεση με ό,τι συχνά πιστεύεται, το κύμινο δεν παράγει από μόνο του πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή. Η σύνδεσή του με αυτές τις ουσίες αφορά κυρίως την επιμόλυνση κατά τη συγκομιδή και την επεξεργασία. Στην αγροτική παραγωγή, σπόροι ή τμήματα άλλων φυτών που περιέχουν φυσικά PAs μπορεί να αναμειχθούν κατά λάθος με το κύμινο, ιδιαίτερα όταν δεν εφαρμόζονται αυστηροί μηχανισμοί καθαρισμού.

Ποια φυτά προκαλούν επιμόλυνση με πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή

Τα φυτά που ευθύνονται συχνότερα για τέτοιες επιμολύνσεις ανήκουν σε γένη όπως Senecio, Heliotropium και Echium. Πρόκειται για άγρια φυτά που αναπτύσσονται συχνά κοντά σε καλλιέργειες μπαχαρικών και βοτάνων. Όταν οι σπόροι τους δεν απομακρύνονται επαρκώς, οι τοξίνες τους μπορούν να περάσουν στο τελικό προϊόν, χωρίς να αλλάζουν οσμή ή γεύση, γεγονός που καθιστά τον εντοπισμό τους αδύνατο για τον καταναλωτή.

Το κύμινο δεν είναι το μοναδικό προϊόν που έχει βρεθεί στο μικροσκόπιο των αρχών. Παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί σε ρίγανη, θυμάρι, βασιλικό, φασκόμηλο και αφεψήματα βοτάνων. Σε αρκετές περιπτώσεις, ευρωπαϊκά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης έχουν οδηγήσει σε ανακλήσεις προϊόντων από την αγορά, κυρίως όταν τα επίπεδα πυρρολιζιδινικών αλκαλοειδών κρίθηκαν υψηλότερα από τα αποδεκτά όρια.

Πόσο πρέπει να ανησυχεί ο καταναλωτής

Παρά τη σοβαρότητα του ζητήματος, οι ειδικοί τονίζουν ότι ο μέσος καταναλωτής δεν χρειάζεται να πανικοβάλλεται. Η περιστασιακή χρήση κύμινου στη μαγειρική, σε φυσιολογικές ποσότητες, δεν συνιστά απειλή για την υγεία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά τη συστηματική και καθημερινή κατανάλωση βοτάνων ή αφεψημάτων χαμηλής ποιότητας, ειδικά όταν προέρχονται από μη ελεγχόμενες πηγές.

Οι αρχές συστήνουν στους καταναλωτές να επιλέγουν επώνυμα προϊόντα με σαφή προέλευση και να αποφεύγουν τη λογική του «φυσικό σημαίνει ακίνδυνο». Τα φυτικά προϊόντα, όπως και κάθε τρόφιμο, απαιτούν έλεγχο, ιχνηλασιμότητα και σωστή επεξεργασία.